Σαν Σήμερα

• Η νύχτα είναι άγρια στον Σαρωνικό. Λίγα μίλια από το Σούνιο, ένα παλιό φορτηγό ατμόπλοιο, το «Όρια», παλεύει με την καταιγίδα και χτυπά στα βράχια της νησίδας Πάτροκλος. Στα αμπάρια του βρίσκονται στοιβαγμένοι Ιταλοί αιχμάλωτοι πολέμου. Σε λίγη ώρα, η θάλασσα θα «κλείσει» πάνω από μία από τις πιο πολύνεκρες ναυτικές τραγωδίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που για δεκαετίες έμεινε σχεδόν άγνωστη.

Το πλοίο και το «φορτίο» του πολέμου

Το «Όρια» ήταν νορβηγικό εμπορικό ατμόπλοιο, ναυπηγημένο το 1920 στο Σάντερλαντ της Αγγλίας. Στα χρόνια του πολέμου επιτάχθηκε και χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς για μεταφορές, σε μια περίοδο όπου, μετά την ιταλική συνθηκολόγηση, χιλιάδες Ιταλοί στρατιωτικοί μετατρέπονται σε αιχμαλώτους και μετακινούνται με πλοία που δεν είχαν σχεδιαστεί για τέτοια «αποστολή».

Στις 11 Φεβρουαρίου 1944 αποπλέει από τη Ρόδο για τον Πειραιά, μεταφέροντας 4.115 Ιταλούς αιχμαλώτους (43 αξιωματικούς, 118 υπαξιωματικούς και 3.885 στρατιώτες), μαζί με περίπου 90 Γερμανούς στρατιώτες, ενώ το πλήρωμα περιλάμβανε Νορβηγό καπετάνιο και Έλληνες ναυτικούς.

Η καταιγίδα στον Πάτροκλο

Την επόμενη μέρα, 12 Φεβρουαρίου 1944, το πλοίο πιάνεται σε σφοδρή κακοκαιρία. Κοντά στο ακρωτήριο Σούνιο και τη νησίδα Πάτροκλος, χτυπά στα βράχια. Όσοι έχουν μελετήσει την υπόθεση μιλούν για ένα πλοίο υπερφορτωμένο, με ανθρώπους κλεισμένους στα αμπάρια, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα διαφυγής όταν τα πράγματα στραβώσουν. Η βύθιση είναι γρήγορη και το μέγεθος της καταστροφής τρομακτικό.

Οι νεκροί υπολογίζονται σε πάνω από 4.000, κυρίως Ιταλοί αιχμάλωτοι πολέμου, γεγονός που κατατάσσει το ναυάγιο ανάμεσα στις χειρότερες ναυτικές τραγωδίες της Ιστορίας και, ειδικότερα, στη μεγαλύτερη απώλεια ζωών από βύθιση ενός μόνο πλοίου στη Μεσόγειο.

Οι ελάχιστοι διασωθέντες

Ο ακριβής αριθμός των διασωθέντων διαφέρει ανά πηγή, κάτι που δείχνει και το χάος των ημερών. Μεταγενέστερες ιταλικές καταγραφές αναφέρουν ότι σώθηκαν 21 Ιταλοί αιχμάλωτοι, 6 Γερμανοί στρατιώτες και ένας Έλληνας ναυτικός, μαζί με τον Νορβηγό καπετάνιο. Σε κάθε εκδοχή, οι επιζώντες είναι μετρημένοι στα δάχτυλα μπροστά στον όγκο των θυμάτων.

Η σιωπή της Κατοχής

Παρά το μέγεθος της τραγωδίας, το ναυάγιο δεν περνά στον δημόσιο λόγο όπως θα περίμενε κανείς. Η γερμανική στρατιωτική διοίκηση διερευνά τα αίτια, όμως γύρω από το γεγονός επιβάλλεται αυστηρή σιωπή και λογοκρισία. Στα παράλια της νοτιοανατολικής Αττικής ξεβράζονται σοροί και, όπου δεν παραμένουν στον βυθό, θάβονται πρόχειρα σε ομαδικούς τάφους. Για χρόνια, η ιστορία του «Όρια» μοιάζει να «σβήνει» μέσα στα σκοτάδια του πολέμου.

Η ανακάλυψη που ξανάφερε τη μνήμη στην επιφάνεια

Η υπόθεση αρχίζει να βγαίνει από τη λήθη όταν ο δύτης Αριστοτέλης Ζερβούδης εντοπίζει και ταυτοποιεί το ναυάγιο το 1999. Το 2002, μετά από έρευνα σε αρχεία και τεκμήρια, η ιστορία δημοσιοποιείται συστηματικά και το «Όρια» αποκτά ξανά όνομα, θέση και αφήγηση.

Ακόμα και σήμερα, ευρήματα από το ναυάγιο έχουν παρουσιαστεί σε μουσειακές συλλογές, ως χειροπιαστή υπενθύμιση μιας τραγωδίας που συνέβη δίπλα στην Αθήνα, αλλά έμεινε για δεκαετίες στη σκιά.

Το μνημείο στο Χάρακα και η ετήσια δέηση

Στην περιοχή του Χάρακα, στο 60ό χιλιόμετρο της λεωφόρου Αθηνών–Σουνίου, έχει ανεγερθεί μνημείο απέναντι από το σημείο της βύθισης. Εκεί τελείται κάθε χρόνο επιμνημόσυνη δέηση, με την παρουσία εκπροσώπων και από τις δύο χώρες, για να θυμίζει ότι κάτω από αυτά τα νερά βρίσκεται ένα «θαλάσσιο νεκροταφείο» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Το «Όρια» παραμένει δεν έγινε ποτέ παγκόσμιος μύθος όπως ο «Τιτανικός», παρότι οι απώλειες ήταν πολλαπλάσιες. Έγινε, όμως, μνήμη για όσους έμειναν πίσω να ψάχνουν ονόματα, ίχνη και μια αλήθεια που άργησε να ειπωθεί.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1922: Δημοσιεύεται το «Δημοκρατικό Μανιφέστο» του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, που καταγγέλλει την πολιτική των φιλοβασιλικών κυβερνήσεων στο Μικρασιατικό ζήτημα και ζητά αλλαγή πορείας. Το κείμενο προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις και μετατρέπεται σε πολιτικό σημείο αναφοράς μέσα στη δίνη που οδηγεί στη Μικρασιατική Καταστροφή.

1944: Βυθίζεται στα ανοιχτά του Σουνίου το ατμόπλοιο «Όρια», που μεταφέρει χιλιάδες Ιταλούς αιχμαλώτους πολέμου. Ο αριθμός των νεκρών ξεπερνά τις 4.000, σε μια από τις μεγαλύτερες ναυτικές τραγωδίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Μεσόγειο. Για δεκαετίες το γεγονός μένει σχετικά στην αφάνεια, παρότι αφορά άμεσα τον ελληνικό χώρο.

1945: Υπογράφεται η Συμφωνία της Βάρκιζας, με την κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα και αντιπροσώπους του ΕΑΜ να καταλήγουν σε πλαίσιο «ομαλοποίησης» μετά τα Δεκεμβριανά. Προβλέπεται η διάλυση του ΕΛΑΣ και η παράδοση των όπλων, με αντάλλαγμα δεσμεύσεις για πολιτικές ελευθερίες και αμνηστία για πολιτικά αδικήματα. Στην πράξη, ανοίγει μια περίοδο έντονης πόλωσης που θα οδηγήσει στη μετεμφυλιακή κρίση.

1950: Ιδρύεται η EBU (European Broadcasting Union), που θα εξελιχθεί σε κομβικό οργανισμό για τη συνεργασία των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων στην Ευρώπη. Μέσα από αυτή τη δομή θα γεννηθεί και ο θεσμός της Eurovision, που αργότερα θα γίνει μαζικό πολιτιστικό γεγονός για εκατομμύρια τηλεθεατές, με ισχυρή παρουσία και της Ελλάδας.

1964: Η The Beatlesmania φτάνει στο απόγειο της στη Νέα Υόρκη, όταν το συγκρότημα δίνει δύο εμφανίσεις στο Carnegie Hall. Τα σόου καταγράφονται ως μέρος της «έκρηξης» που αλλάζει την ποπ κουλτούρα και τον τρόπο που η νεανική μουσική γίνεται παγκόσμιο φαινόμενο. Η εικόνα της εποχής αποκτά πλέον και συγκεκριμένο «σάουντρακ».

2002: Ξεκινά στη Χάγη η δίκη του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς για εγκλήματα πολέμου, σε μια υπόθεση-ορόσημο για τη διεθνή δικαιοσύνη στα Βαλκάνια. Για πρώτη φορά ένας πρώην αρχηγός κράτους της περιοχής βρίσκεται αντιμέτωπος με τόσο βαριές κατηγορίες σε διεθνές δικαστήριο. Η διαδικασία ρίχνει φως σε γεγονότα που σημάδεψαν άμεσα και την ελληνική γειτονιά.

2012: Η ελληνική Βουλή υπερψηφίζει τη δεύτερη δανειακή σύμβαση, γνωστή ως Μνημόνιο ΙΙ, με 199 «ναι». Η ψηφοφορία προκαλεί ισχυρές πολιτικές αναταράξεις, με διασπάσεις και πειθαρχικά μέτρα σε κόμματα εξουσίας, ενώ στον δρόμο η ένταση κορυφώνεται. Η απόφαση σφραγίζει την πορεία της χώρας μέσα στην κρίση χρέους.

2019: Τίθεται σε ισχύ η Συμφωνία των Πρεσπών και η γειτονική χώρα παίρνει επίσημα το όνομα Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας. Η εξέλιξη κλείνει ένα μακρόχρονο διπλωματικό μέτωπο για την Ελλάδα και αλλάζει τους όρους της περιφερειακής πολιτικής στα Βαλκάνια. Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο για νέες ισορροπίες σε διεθνείς οργανισμούς και συμμαχίες.

Γεννήσεις

1809 – Κάρολος Δαρβίνος (12 Φεβρουαρίου 1809 – 19 Απριλίου 1882), Άγγλος, φυσιοδίφης, από τα πρόσωπα-ορόσημο στην ιστορία της επιστήμης. Με το ταξίδι του στο HMS Beagle (1831–1836) συγκέντρωσε παρατηρήσεις που τον οδήγησαν στη θεωρία της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής. Το 1859 δημοσιεύει το «On the Origin of Species», βιβλίο που αλλάζει ριζικά την κατανόηση της ζωής, της προσαρμογής και της κοινής καταγωγής των οργανισμών, ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στη βιολογία.

1809 – Αβραάμ Λίνκολν (12 Φεβρουαρίου 1809 – 15 Απριλίου 1865), Αμερικανός, 16ος πρόεδρος των ΗΠΑ, από τις πιο εμβληματικές πολιτικές μορφές της Ιστορίας. Ηγείται της χώρας στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο, με κεντρικό στόχο τη διατήρηση της Ένωσης, και συνδέεται ιστορικά με την κατάργηση της δουλείας μέσω της Διακήρυξης Χειραφέτησης και της 13ης Τροπολογίας. Η ομιλία του στο Γκέτισμπεργκ γίνεται σύμβολο δημοκρατικών αξιών. Δολοφονείται λίγο μετά το τέλος του πολέμου, γεγονός που ενισχύει τον ιστορικό του συμβολισμό.

1923 – Φράνκο Τζεφιρέλι (12 Φεβρουαρίου 1923 – 15 Ιουνίου 2019), Ιταλός, σκηνοθέτης κινηματογράφου και όπερας, που ξεχώρισε για τη θεατρική, πλούσια αισθητική του σε κλασικά έργα. Υπογράφει το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» (1968), που τον καθιερώνει διεθνώς, ενώ το τηλεοπτικό «Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ» (1977) γίνεται διαχρονικά δημοφιλές και στο ελληνικό κοινό. Παράλληλα αφήνει ισχυρό αποτύπωμα στην όπερα, με μεγάλες παραγωγές σε κορυφαίους θεσμούς όπως η Σκάλα του Μιλάνου.

1933 – Κώστας Γαβράς (12 Φεβρουαρίου 1933 – –), Έλληνας, σκηνοθέτης, από τους πιο αναγνωρίσιμους δημιουργούς πολιτικού σινεμά διεθνώς, με καριέρα που αναπτύχθηκε κυρίως στη Γαλλία. Με το «Ζ» (1969), εμπνευσμένο από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και το παρακρατικό κλίμα, υπογράφει ταινία-τομή που κερδίζει Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Με το «Missing» (1982) κερδίζει Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, εδραιώνοντας την εμμονή του σε εξουσία, πραξικοπήματα και κρατική βία.

1954 – Τζίμης Πανούσης (12 Φεβρουαρίου 1954 – 13 Ιανουαρίου 2018), Έλληνας, τραγουδοποιός και σατιρικός περφόρμερ, από τις πιο αναγνωρίσιμες φιγούρες της ελληνικής σκηνής με αποτύπωμα που ξεπερνά τη μουσική. Ιδρυτής των «Μουσικών Ταξιαρχιών», έφερε ένα μείγμα ροκ, θεατρικότητας και καυστικής σάτιρας για πολιτική, ΜΜΕ και κοινωνικά ταμπού. Οι ζωντανές εμφανίσεις του έγιναν θρύλος, ενώ συχνά βρέθηκε στο επίκεντρο αντιδράσεων και δικαστικών υποθέσεων για τα όρια της σάτιρας.

Θάνατοι

1804 – Ιμμάνουελ Καντ (22 Απριλίου 1724 – 12 Φεβρουαρίου 1804), Γερμανός, φιλόσοφος του Διαφωτισμού, από τους πιο θεμελιακούς στοχαστές της νεότερης σκέψης. Με την «Κριτική του καθαρού λόγου» αλλάζει τον τρόπο που συζητάμε τι μπορούμε να γνωρίζουμε και πώς συγκροτείται η ανθρώπινη εμπειρία. Στην ηθική θεμελιώνει την «κατηγορική προσταγή», έναν κανόνα καθολικής ισχύος για την ανθρώπινη πράξη. Η επιρροή του διαπερνά φιλοσοφία, πολιτική θεωρία, δίκαιο και τη συζήτηση για τη «διαρκή ειρήνη».

1873 – Σπυρίδων Τρικούπης (20 Απριλίου 1788 – 24 Φεβρουαρίου 1873), Έλληνας, πολιτικός, διπλωμάτης και ιστορικός, από τις κεντρικές μορφές των πρώτων δεκαετιών του ελληνικού κράτους. Διετέλεσε πρωθυπουργός το 1833, σε μια περίοδο θεσμικής συγκρότησης και έντονων πολιτικών ζυμώσεων, και υπηρέτησε σε κρίσιμες δημόσιες θέσεις. Ως ιστοριογράφος ξεχωρίζει για την πολύτομη «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», θεμελιώδες έργο για το 1821. Πατέρας του Χαρίλαου Τρικούπη.

1980 – Γεωργία Βασιλειάδου (1 Ιανουαρίου 1897 – 12 Φεβρουαρίου 1980), Ελληνίδα, ηθοποιός, από τις πιο αναγνωρίσιμες κωμικές φυσιογνωμίες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου. Ξεκινά από το σανίδι και καθιερώνεται στη μεγάλη οθόνη με ρόλους που «κουμπώνουν» πάνω στο μοναδικό της ύφος, τον αυτοσαρκασμό και την εκφραστικότητα. Γίνεται διαχρονικό πρόσωπο για το πλατύ κοινό μέσα από κλασικές ταινίες όπως «Η θεία από το Σικάγο» και «Η χαρτοπαίχτρα», αφήνοντας αποτύπωμα που περνά από γενιά σε γενιά.

2016 – Γιάννης Καλαϊτζής (11 Νοεμβρίου 1945 – 12 Φεβρουαρίου 2016), Έλληνας, σκιτσογράφος και δημιουργός κόμικς, από τις πιο αναγνωρίσιμες υπογραφές της ελληνικής γελοιογραφίας με σταθερό πολιτικό και κοινωνικό σχόλιο. Το σκίτσο του έγινε καθημερινό «βαρόμετρο» της επικαιρότητας, με αιχμηρό χιούμορ και καθαρή, χαρακτηριστική γραφή που ξεχώριζε αμέσως. Παράλληλα δούλεψε και στον χώρο των κόμικς και του έντυπου Τύπου, αφήνοντας έργο που συνδέθηκε με τη μεταπολιτευτική κουλτούρα και τη δημόσια συζήτηση.

Γιορτάζουν

Μελέτιος, Μελετία, Πλωτίνος

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής ημέρα για την πρόληψη του βίαιου εξτρεμισμού όταν ευνοεί την τρομοκρατία

Ημέρα της Ερυθράς Χειρός

πηγή newsbeast.gr