Σαν σήμερα 15 Ιανουαρίου: Η υπόθεση Πατσίφικο – Όταν η Βρετανία απέκλεισε τον Πειραιά με αφορμή το… «κάψιμο του Ιούδα»
Ακόμη, η δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Καρλ Λίμπκνεχτ από τα Φράικορπς, η Μεγάλη πλημμύρα μελάσας στη Βοστόνη και η υπόθεση της «Μαύρης Ντάλιας» στο Λος Άντζελες.
Ήταν 15 Ιανουαρίου του 1850 όταν ο Πειραιάς είδε τη θάλασσά του να «κλείνει» από βρετανικά πολεμικά, χωρίς να έχει προηγηθεί κήρυξη πολέμου. Σε λίγες ημέρες, το εμπόριο πάγωσε, η τροφοδοσία της Αθήνας δυσκόλεψε και το νεαρό ελληνικό κράτος ένιωσε, με τον πιο ωμό τρόπο, πόσο εύκολα οι Μεγάλες Δυνάμεις μπορούσαν να μετατρέψουν την «προστασία» σε πίεση. Αφορμή, η ικανοποίηση των αξιώσεων του Δαβίδ Πατσίφικο. Η ουσία, όμως, ήταν ένα διεθνές μήνυμα ισχύος.
Η σπίθα του Πάσχα στην Αθήνα
Ο Δαβίδ Πατσίφικο, Πορτογάλος Εβραίος έμπορος και διπλωμάτης, είχε υπηρετήσει ως πρόξενος και πρόξενος-γενικός της Πορτογαλίας, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και, λόγω της γέννησής του στο Γιβραλτάρ, θεωρούνταν Βρετανός υπήκοος.
Το Πάσχα του 1847, οι Αρχές, θέλοντας να αποφύγουν διπλωματική αμηχανία λόγω της παρουσίας του τραπεζίτη Τζέιμς Μάγιερ Ρότσιλντ στην Αθήνα, επιχειρούν να περιορίσουν το έθιμο της καύσης ομοιώματος του Ιούδα. Η κίνηση αυτή εκλαμβάνεται ως παρέμβαση σε λαϊκό έθιμο και, σύμφωνα με αφηγήσεις της εποχής, λειτουργεί σαν σπίθα: πολλοί επιμένουν να το τηρήσουν σε ένδειξη αντίδρασης. Η ένταση ξεφεύγει και ένα εξαγριωμένο πλήθος λεηλατεί την κατοικία του Πατσίφικο, ενώ καταγράφεται και η αίσθηση ότι η αστυνομία δεν παρενέβη αποτελεσματικά.
Από μια αποζημίωση σε διεθνή κρίση
Ο Πατσίφικο ζητά αποζημίωση παρουσιάζοντας αναλυτικές αξιώσεις, οι οποίες προκαλούν αντιδράσεις ως υπερβολικές. Σε μια εκδοχή των διεκδικήσεων, το ποσό που επικαλείται φτάνει τις περίπου 886.736 δραχμές, που αποτιμάται σε δεκάδες χιλιάδες λίρες για την εποχή.
Στην άλλη άκρη, διπλωματικά έγγραφα και μεταγενέστερες αναφορές δείχνουν ότι, όσο η υπόθεση σέρνεται, το ποσό που απαιτείται από τη Βρετανία «συμμαζεύεται» και παρουσιάζεται τελικά ως απαίτηση της τάξης των 5.000 λιρών, μαζί με άλλα μικρότερα αιτήματα που η Βρετανία εντάσσει στο ίδιο πακέτο πιέσεων.
Για την ελληνική κυβέρνηση, η λογική ήταν ότι μια οικονομική απαίτηση πρέπει να κριθεί από τα ελληνικά δικαστήρια και να αποζημιωθεί ό,τι αποδεικνύεται. Για τον λόρδο Πάλμερστον, υπουργό Εξωτερικών της Βρετανίας, η υπόθεση ακουμπά την ίδια την ισχύ της Αυτοκρατορίας και το μήνυμα προς τον κόσμο ότι οι Βρετανοί υπήκοοι «δεν μένουν μόνοι».
Το τελεσίγραφο και τα «Παρκερικά»
Στις 15 Ιανουαρίου 1850 (στα ελληνικά έγγραφα της εποχής αναφέρεται ως 3 Ιανουαρίου με το παλαιό ημερολόγιο), ο βρετανικός στόλος εμφανίζεται ανοιχτά του Πειραιά υπό τον ναύαρχο Πάρκερ και την επόμενη ημέρα επιδίδεται τελεσίγραφο με διορία 24 ωρών. Όταν η Αθήνα δεν υποχωρεί, ξεκινά ένας αυστηρός ναυτικός αποκλεισμός, που στην ελληνική μνήμη θα μείνει ως «Παρκερικά». Το αποτέλεσμα είναι άμεσο: η ελληνική σημαία «εξαφανίζεται» από τα νερά, η εμπορική κίνηση σταματά και η οικονομία της πρωτεύουσας πιέζεται ασφυκτικά, καθώς η Ελλάδα της εποχής εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από τη τροφοδοσία δια θαλάσσης.
Οι βρετανικές δυνάμεις προχωρούν και σε κρατήσεις ή κατασχέσεις 100 – 200 ελληνικών εμπορικών σκαφών ως αντίποινα.
Η «παράλληλη ατζέντα» της Βρετανίας

Σε γελοιογραφία εποχής ο Ναύαρχος William Parker ζητά με το πιστόλι στο χέρι από τους φτωχούς Έλληνες την ξεχρέωση των οφειλών προς την Αγγλία
Παράλληλα, ο Πάλμερστον «κολλάει» στην υπόθεση και άλλες παλαιότερες αξιώσεις που αφορούν βρετανικά συμφέροντα και το καθεστώς του βρετανικού προτεκτοράτου στα Ιόνια. Στη δέσμη των απαιτήσεων εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, διεκδικήσεις για τις νησίδες Σαπιέντζα και Ελαφόνησο (ως «ιονιακές» κτήσεις), αποζημιώσεις για ληστείες βρετανικών πλοίων, αποκατάσταση για προσβολή της βρετανικής σημαίας και αξιώσεις για κακομεταχείριση Ιόνιων υπηκόων, καθώς και το ζήτημα της γης του ιστορικού Τζορτζ Φίνλεϊ που είχε ενταχθεί στους βασιλικούς κήπους χωρίς αποζημίωση.
Το πλαίσιο αυτό εξηγεί γιατί στην Αθήνα η κρίση δεν εκλαμβάνεται ως «ιδιωτική διαφορά». Η πίεση αποκτά χαρακτήρα καταναγκασμού, με τελεσίγραφα και απειλή αντιποίνων μέσα σε ασφυκτικές προθεσμίες, κάτι που καταγράφεται και στον βρετανικό κοινοβουλευτικό διάλογο της εποχής.
Ευρώπη σε ένταση, Λονδίνο σε διχασμό
Η Ελλάδα βρίσκεται υπό την κοινή «προστασία» Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας, άρα ο μονομερής αποκλεισμός μετατρέπεται γρήγορα σε ευρωπαϊκή τριβή. Στα πρακτικά του βρετανικού Κοινοβουλίου καταγράφονται προσφορές διαμεσολάβησης από Γαλλία και Ρωσία, που δεν αποτρέπουν την κλιμάκωση.
Στο ίδιο το Λονδίνο, η υπόθεση γίνεται πολιτική θύελλα: οι επικριτές μιλούν για δυσανάλογη «διπλωματία των κανονιοφόρων», οι υποστηρικτές για επιβολή της αξιοπιστίας της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Η κρίση συνδέεται ιστορικά με τη διάσημη επίκληση «Civis Romanus sum», που χρησιμοποιείται ως επιχείρημα ότι ο Βρετανός υπήκοος πρέπει να αισθάνεται προστατευμένος «παντού».
Η εκτόνωση και ο λογαριασμός της υπόθεσης
Στο πρακτικό επίπεδο, τα αντίποινα παίρνουν μορφή κατασχέσεων και εμπάργκο: πρώτα στοχοποιούνται κρατικά σκάφη, στη συνέχεια μπαίνουν στο «κάδρο» και ιδιωτικά πλοία, ώστε η οικονομική πίεση να λυγίσει την Αθήνα. Σε κοινοβουλευτική αναφορά του 1850 καταγράφεται ότι ως τα μέσα Φεβρουαρίου ο αριθμός των ελληνικών πλοίων που κρατούνται από τις βρετανικές δυνάμεις υπολογίζεται περίπου στα 47.
Η διπλωματική διέξοδος έρχεται με συμφωνία που οδηγεί τις αξιώσεις σε διαδικασία εξέτασης και συμβιβασμού. Η τελική αποζημίωση που καταγράφεται για τον Πατσίφικο «μικραίνει» θεαματικά σε σχέση με τις αρχικές διεκδικήσεις: αναφέρεται καταβολή 120.000 δραχμών και 500 λιρών, μετά την εξέταση των αξιώσεων.
Τι έμεινε στην ελληνική μνήμη
Τα «Παρκερικά» έμειναν ως μάθημα ωμής ισχύος: πώς μια προστατευτική σχέση μπορεί να μετατραπεί σε μοχλό πίεσης, πώς ένα νεαρό κράτος μπορεί να βρεθεί οικονομικά «με την πλάτη στον τοίχο» με ναυτικά μέσα, πώς η εξωτερική πολιτική γράφεται πάνω σε τελεσίγραφα και κατασχέσεις.
Παράλληλα, η απαρχή της υπόθεσης φωτίζει το κοινωνικό υπόβαθρο της εποχής: η επίθεση στο σπίτι του Πατσίφικο συνδέεται στις πηγές με αντισημιτική βία και με αδράνεια των αρχών, στοιχείο που τροφοδοτεί τη βρετανική επιχειρηματολογία περί «προστασίας υπηκόων».
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1559: Η Ελισάβετ Α΄ στέφεται βασίλισσα στο Αββαείο του Ουέστμινστερ, ανοίγοντας τον δρόμο για την εποχή που θα μείνει γνωστή ως «ελισαβετιανή».

1759: Το Βρετανικό Μουσείο ανοίγει για πρώτη φορά στο κοινό στο Λονδίνο, ως ένας από τους πρώτους μεγάλους δημόσιους μουσειακούς θεσμούς της Ευρώπης.
1820: Ο Ιωάννης Καποδίστριας, εκτιμώντας ότι μπορεί να προσφέρει περισσότερα στον Αγώνα από τη θέση του υπουργού Εξωτερικών του Τσάρου, δεν αποδέχεται την πρόταση του Εμμανουήλ Ξάνθου να αναλάβει την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας.
1822: Υπογράφεται η Διακήρυξη της Α’ Εθνοσυνέλευσης για τους σκοπούς του Αγώνα και για την «ανεξαρτησία του έθνους των Ελλήνων» από τον οθωμανικό ζυγό. Συγκροτείται η πρώτη Επαναστατική Ελληνική Κυβέρνηση. Πρόεδρος του Νομοτελεστικού εκλέγεται ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και ο Δημήτριος Υψηλάντης πρόεδρος του Βουλευτικού.
1822: Η Αϊτή αναγνωρίζει πρώτη στον κόσμο την Επαναστατική Κυβέρνηση της Ελλάδας.
1854: Ξεσπά η Επανάσταση της Άρτας κατά του Οθωμανικού ζυγού, μία από τις εξεγέρσεις της εποχής που συνδέονται με το αίτημα για απελευθέρωση και ένωση με την Ελλάδα.
1861: Ο Αμερικανός, Ελίσα Ότις, πατεντάρει τον πρώτο ατμοκίνητο ανελκυστήρα.
1878: Συλλαλητήριο που διοργανώνεται στην Αθήνα για την έξοδο της Ελλάδας στον πόλεμο κατά της Τουρκίας (Ρωσοτουρκικός Πόλεμος) καταλήγει σε αιματηρές συγκρούσεις με την αστυνομία. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα τέσσερις νεκρούς διαδηλωτές και πολλούς τραυματίες.
1889: Ιδρύεται στην Ατλάντα των ΗΠΑ, η Coca Cola Company. Προηγουμένως είχε την επωνυμία Pemberton Medicine Company.
1892: Ο Τζέιμς Νέισμιθ δημοσιεύει τους πρώτους κανόνες του μπάσκετ σε άρθρο του στην εφημερίδα Triangle της Μασαχουσέτης.

1919: Στο Βερολίνο, η Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο Καρλ Λίμπκνεχτ, κορυφαίες μορφές του Σπαρτακιστικού κινήματος και της νεοσύστατης KPD, συλλαμβάνονται μετά την καταστολή της εξέγερσης και παραδίδονται σε μονάδες των Φράικορπς (Garde-Kavallerie-Schützen-Division), που τους μεταφέρουν στο Eden Hotel για ανάκριση. Λίγο αργότερα εκτελούνται εξωδικαστικά, με τον Λίμπκνεχτ να δολοφονείται κοντά στο Tiergarten και τη Λούξεμπουργκ να σκοτώνεται και το σώμα της να ρίχνεται στο κανάλι Landwehr, σε ένα γεγονός που θα σημαδέψει βαθιά τη μνήμη και την πολιτική ιστορία της Ευρωπαϊκής Αριστεράς.

1919: Στη Βοστόνη, στη συνοικία North End, μια τεράστια δεξαμενή αποθήκευσης μελάσας (περίπου 2,3 εκατομμύρια γαλόνια, δηλαδή πάνω από 8 εκατομμύρια λίτρα), που προοριζόταν για παραγωγή βιομηχανικής αλκοόλης, σπάει ξαφνικά και απελευθερώνει ένα καταστροφικό κύμα που σαρώνει δρόμους και κτίρια. Η λεγόμενη Μεγάλη πλημμύρα μελάσας αφήνει πίσω 21 νεκρούς και περίπου 150 τραυματίες, με πολλούς να πεθαίνουν από ασφυξία ή να παγιδεύονται στη μάζα της μελάσας, ενώ οι επιχειρήσεις διάσωσης δυσκολεύονται από την πυκνή, κολλώδη λάσπη που καλύπτει την περιοχή.
1943: Εγκαινιάζεται το Πεντάγωνο στο Άρλινγκτον, το κεντρικό στρατηγείο των ΗΠΑ, που θα εξελιχθεί σε σύμβολο της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος.

1947: Στο Λος Άντζελες, σε άδειο οικόπεδο στην περιοχή Λάιμερτ Παρκ, εντοπίζεται το γυμνό και άγρια ακρωτηριασμένο πτώμα της 22χρονης Ελίζαμπεθ Σορτ, που ο Τύπος θα βαφτίσει «Η μαύρη Ντάλια». Το σώμα της έχει κοπεί στα δύο στη μέση και είναι εμφανώς κακοποιημένο, με την υπόθεση να εξελίσσεται σε ένα από τα πιο διαβόητα και ανεξιχνίαστα εγκλήματα στην ιστορία της πόλης, παρά την τεράστια δημοσιότητα και τις έρευνες των αρχών.
1950: Δημοψήφισμα των Ελλήνων στην Κύπρο διεξάγεται από την Εκκλησία για την ένωση με την Ελλάδα. Υπέρ της ένωσης ψηφίζει το 95,7%.
1953: Ο Αριστοτέλης Ωνάσης αγοράζει το καζίνο του Μόντε Κάρλο.
1962: Δημοσιεύεται στο περιοδικό Record, η πρώτη ιστορία με ήρωα τον ραδιούργο βεζίρη Ιζνογκούντ, που «ήθελε να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη» ανατρέποντας τον καλό χαλίφη της Βαγδάτης. Είναι δημιουργία του γάλλου σκιτσογράφου Ζαν Ταμπαρί και του συγγραφέα, Ρενέ Γκοσινί.
1968: Υστερα από έντονες διεθνείς παρεμβάσεις, το καθεστώς των συνταγματαρχών χορηγεί στον Ανδρέα Παπανδρέου διαβατήριο και του επιτρέπει να αναχωρήσει από την Ελλάδα για εξορία, λίγες ημέρες μετά την αποφυλάκισή του με όρο να φύγει από τη χώρα. Ο Παπανδρέου εγκαθίσταται στη Σουηδία (Στοκχόλμη), όπου αναλαμβάνει πανεπιστημιακή θέση, και μέσα στο ίδιο έτος συγκροτεί στο εξωτερικό αντιδικτατορική οργάνωση, δίνοντας νέα διεθνή διάσταση στην αντίσταση κατά της χούντας.
1996: Ο Ανδρέας Παπανδρέου συντάσσει την επιστολή παραίτησης του μέσα στο Ωνάσειο, μετά από 56 μέρες στην εντατική. Παραιτείται από το αξίωμα του πρωθυπουργού, ενώ παραμένει πρόεδρος του κινήματος και ζητά από την Κεντρική Επιτροπή και την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ να προχωρήσουν άμεσα στην εκλογή νέου πρωθυπουργού.
2000: Στο Βελιγράδι δολοφονείται ο Αρκάν, κατά κόσμον Ζέλικο Ραζνάτοβιτς, όταν δέχεται πυρά στο λόμπι του ξενοδοχείου InterContinental στο Νέο Βελιγράδι και πεθαίνει λίγο αργότερα. Υπήρξε επικεφαλής της παραστρατιωτικής Σερβικής Εθελοντικής Φρουράς («Τίγρεις») και κατηγορούμενος για εγκλήματα πολέμου από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία, όμως ο θάνατός του σημαίνει ότι δεν θα δικαστεί ποτέ.
2001: Ο Τζίμι Γουέιλς δημιουργεί τη Wikipedia, βάζοντας τα θεμέλια για ένα νέο μοντέλο συλλογικής γνώσης που θα αλλάξει τον τρόπο που ενημερώνεται ο κόσμος.
2010: Γίνεται η μεγαλύτερη σε διάρκεια δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου της τρίτης χιλιετίας. Διαρκεί 11 λεπτά και 8 δευτερόλεπτα.
2015: «Κανένα σπίτι σε χέρια τραπεζίτη» διαμηνύει από τη Ρόδο ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας, κατά τη διάρκεια προεκλογικής του ομιλίας.
Γεννήσεις

1622 – Μολιέρος (Molière), Γάλλος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός, από τους θεμελιωτές της κλασικής Γαλλικής κωμωδίας. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ζαν Μπατίστ Ποκλέν και έγινε γνωστός για έργα που σατίρισαν την υποκρισία, την εξουσιομανία και τα κοινωνικά ήθη, όπως «Ταρτούφος», «Ο μισάνθρωπος» και «Ο κατά φαντασίαν ασθενής». Η πορεία του συνδέθηκε με την αυλή του Λουδοβίκου ΙΔ΄ και με σκάνδαλα λογοκρισίας. Πέθανε το 1673 μετά από κατάρρευση πάνω στη σκηνή.

1929 – Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ (Martin Luther King Jr.), Αμερικανός πολιτικός αγωνιστής και Βαπτιστής πάστορας, εμβληματικός ηγέτης του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ. Ανέδειξε τη δύναμη της μη βίαιης αντίστασης, με ορόσημο το μποϊκοτάζ των λεωφορείων στο Μοντγκόμερι και την πορεία στην Ουάσιγκτον όπου εκφώνησε τον λόγο «I Have a Dream». Τιμήθηκε με Νόμπελ Ειρήνης το 1964 και δολοφονήθηκε το 1968 στο Μέμφις.

1949 – Πάνος Μιχαλόπουλος, Έλληνας ηθοποιός θεάτρου, κινηματογράφου και τηλεόρασης, που καθιερώθηκε ως «ζεν πρεμιέ» της δεκαετίας του 1980. Γεννημένος στη Μικρομάνη Μεσσηνίας, εμφανίζεται από τη δεκαετία του 1970 σε ταινίες, σειρές και θεατρικές παραστάσεις, με πρώιμο σταθμό την «Ιφιγένεια» του Μιχάλη Κακογιάννη και τηλεοπτική προβολή στο «Λούνα Παρκ» του Γιάννη Δαλιανίδη.

1967 – Άλκης Κούρκουλος, Έλληνας ηθοποιός με παρουσία σε θέατρο, τηλεόραση και κινηματογράφο. Γεννημένος στην Αθήνα, είναι γιος του Νίκου Κούρκουλου και της Μελίτας Κουτσογιάννη-Κούρκουλου, κάτι που τον συνέδεσε από νωρίς με τον θεατρικό χώρο. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός από τηλεοπτικές επιτυχίες όπως «Αναστασία» και «Λόγω τιμής», ενώ εμφανίστηκε και σε ταινίες όπως «Άντε γεια…». Αργότερα ανέλαβε και το θέατρο ΚΑΠΠΑ, συνεχίζοντας την οικογενειακή παράδοση.

1990 – Κώστας Σλούκας, Έλληνας καλαθοσφαιριστής (γκαρντ), από τους πιο σταθερούς δημιουργούς της σύγχρονης Ευρωλίγκας. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, έγινε σημείο αναφοράς για την ικανότητά του να «διαβάζει» το παιχνίδι και να παίρνει μεγάλες αποφάσεις στα κρίσιμα. Έχει κατακτήσει 4 τίτλους Ευρωλίγκας (2012, 2013, 2017, 2024) με Ολυμπιακό, Φενερμπαχτσέ και Παναθηναϊκό, ενώ το 2024 αναδείχθηκε MVP του Final Four.
Θάνατοι

1919 – Ρόζα Λούξεμπουργκ (Rosa Luxemburg), Γερμανίδα πολιτικός θεωρητικός και επαναστάτρια, από τις πιο επιδραστικές μορφές του Ευρωπαϊκού σοσιαλιστικού κινήματος. Πολέμησε τον μιλιταρισμό και τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνίδρυσε την Ένωση Σπάρτακος και αργότερα το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας. Το 1919, μετά την αποτυχία της εξέγερσης των Σπαρτακιστών στο Βερολίνο, συλλαμβάνεται μαζί με τον Καρλ Λίμπκνεχτ και δολοφονείται από παραστρατιωτικούς Freikorps, σε μία υπόθεση που σημάδεψε τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης.

1928 – Φωκίων Νέγρης, Έλληνας μεταλλειολόγος, γεωλόγος και πολιτικός, που συνδύασε τεχνοκρατική γνώση με δημόσια δράση στις αρχές του 20ού αιώνα. Διετέλεσε διευθυντής της Εταιρείας των Μεταλλουργείων του Λαυρίου και δήμαρχος Λαυρίου (1895-1898), σε μια περίοδο που η πόλη-μεταλλείο καθόριζε την οικονομία της περιοχής. Ως υπουργός Οικονομικών προώθησε μεταρρυθμίσεις με άξονα την κοινωνική ασφάλιση. Το 1926 έγινε ο πρώτος πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών.

Event details

«Εδώ Αθήναι». Με αυτή τη φράση άρχισε η επίσημη ιστορία της κρατικής ραδιοφωνίας στην Ελλάδα, σαν σήμερα, στις 21 Μαΐου 1938. Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών βγήκε στον αέρα από τους ραδιοθαλάμους του Ζαππείου, σε μια εποχή όπου το ραδιόφωνο ήταν ακόμη ένα νέο, σχεδόν μαγικό μέσο για το ελληνικό κοινό.
Σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ, εκείνο το βράδυ οι ακροατές περίμεναν μπροστά στις συσκευές τους για να ακούσουν το πρώτο επίσημο πρόγραμμα του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών. Η μετάδοση άρχισε μετά το σήμα του «Τσομπανάκου», με τα κουδούνια και τη φλογέρα, που έμελλε να συνδεθεί με την ιστορία της ελληνικής ραδιοφωνίας. Το πρόγραμμα περιλάμβανε τη μετάδοση της τελετής των επίσημων εγκαινίων στο Ζάππειο, αλλά και συναυλία της Ορχήστρας του Ραδιοφωνικού Σταθμού υπό τη διεύθυνση του Αντίοχου Ευαγγελάτου.
Η ημέρα εκείνη δεν ήταν η πρώτη επαφή της Ελλάδας με το ραδιόφωνο. Είχαν προηγηθεί από τη δεκαετία του 1920 πειραματισμοί και, κυρίως, η πρωτοβουλία του Χρήστου Τσιγγιρίδη στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος θεωρείται από τις σημαντικότερες μορφές της πρώιμης ελληνικής ραδιοφωνίας. Ο σταθμός του λειτούργησε ιδιωτικά και άνοιξε τον δρόμο για τη διάδοση του μέσου, πριν η Αθήνα αποκτήσει τον επίσημο κρατικό σταθμό της.
Η λειτουργία του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία το ραδιόφωνο άρχιζε να αποκτά κεντρικό ρόλο στην ενημέρωση, την ψυχαγωγία και την κρατική επικοινωνία. Λίγα χρόνια αργότερα, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδρύθηκε το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, το ΕΙΡ, που ανέλαβε θεσμικά τη λειτουργία της δημόσιας ραδιοφωνίας.



Η φράση «Εδώ Αθήναι» έμεινε στη συλλογική μνήμη ως το ηχητικό σύμβολο μιας νέας εποχής. Από εκείνη τη στιγμή, οι ειδήσεις, η μουσική, οι ανακοινώσεις και οι φωνές των εκφωνητών μπορούσαν να φτάνουν ταυτόχρονα σε χιλιάδες σπίτια. Για την ιστορία των ελληνικών μέσων ενημέρωσης, η 21η Μαΐου 1938 δεν ήταν απλώς μια τεχνική εκκίνηση, αλλά η αρχή της οργανωμένης ραδιοφωνικής παρουσίας του κράτους στην καθημερινότητα των πολιτών.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1864: Τα Επτάνησα ενώνονται επίσημα με το ελληνικό κράτος, μετά την απόφαση της Βρετανίας να παραχωρήσει την κυριαρχία των Ιονίων Νήσων στην Ελλάδα και τη σχετική διεθνή διευθέτηση με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Η ένωση αφορά την Κέρκυρα, την Κεφαλονιά, τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα, την Ιθάκη, τους Παξούς και τα Κύθηρα και αποτελεί την πρώτη μεγάλη εδαφική επέκταση του νεοσύστατου ελληνικού βασιλείου μετά την ανεξαρτησία του. Το γεγονός είχε ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς συνδέθηκε και με την άνοδο στον ελληνικό θρόνο του Γεωργίου Α΄, ενώ ενίσχυσε την ιδέα της σταδιακής εθνικής ολοκλήρωσης.

Φωτογραφία αρχείου AP από παλιότερη επέτειο του Ερυθρού Σταυρού στο Βερολίνο το 2013
1881: Ιδρύεται ο αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός από την Κλάρα Μπάρτον, καθιερώνοντας έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους ανθρωπιστικούς οργανισμούς παγκοσμίως.
1904: Ιδρύεται στο Παρίσι η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (FIFA), με πρώτο πρόεδρο τον Ρομπέρ Γκεράν, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία του Παγκοσμίου Κυπέλλου.
1924: Κατατίθεται στη Βουλή των Ελλήνων ψήφισμα για την ίδρυση Γερουσίας, ως δεύτερο νομοθετικό σώμα, με στόχο την αναχαίτιση της πρωθυπουργικής παντοδυναμίας. Το μέτρο αυτό εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού και εξισορρόπησης της πολιτικής εξουσίας στη χώρα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η Γερουσία, που τελικά ιδρύθηκε και λειτούργησε από το 1929 έως το 1935, αποτέλεσε σημαντικό θεσμικό αντίβαρο, αν και η ύπαρξή της υπήρξε σχετικά βραχύβια, καθώς καταργήθηκε με την επάνοδο της μοναρχίας.

1927: Ο Τσαρλς Λίντμπεργκ ολοκληρώνει την πρώτη σόλο πτήση χωρίς ενδιάμεσο σταθμό πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό, πετώντας από τη Νέα Υόρκη ως το Παρίσι με το αεροπλάνο Spirit of St. Louis. Μετά από 33,5 ώρες ασταμάτητης πτήσης, προσγειώνεται στο αεροδρόμιο Λε Μπουρζέ, όπου τον υποδέχεται ένα πλήθος ενθουσιασμένων Παριζιάνων. Η ιστορική του επιτυχία τον καθιερώνει ως θρύλο της αεροπορίας και αποδεικνύει για πρώτη φορά ότι μια τέτοια τολμηρή πτήση είναι εφικτή.
1930: Ο υπουργός Παιδείας Γεώργιος Παπανδρέου εφαρμόζει εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, καθιερώνοντας το εξατάξιο και υποχρεωτικό δημοτικό σχολείο στην Ελλάδα. Η σημαντική αυτή τομή στο εκπαιδευτικό σύστημα αποσκοπούσε στην καταπολέμηση του αναλφαβητισμού και στη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλα τα παιδιά της χώρας. Η μεταρρύθμιση αυτή αποτέλεσε τη βάση για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής εκπαίδευσης, ενισχύοντας το μορφωτικό επίπεδο του πληθυσμού και θέτοντας τα θεμέλια για τη μετέπειτα ανάπτυξη του δημόσιου σχολείου.

1932: Η Αμέλια Έρχαρτ γίνεται η πρώτη γυναίκα που πραγματοποιεί σόλο και χωρίς στάση υπερατλαντική πτήση, απογειωνόμενη από τη Νέα Γη και προσγειωνόμενη στην Ιρλανδία. Με το αεροπλάνο της, ένα Lockheed Vega 5B, διανύει πάνω από 3.000 χιλιόμετρα σε περίπου 15 ώρες, αντιμετωπίζοντας δύσκολες καιρικές συνθήκες και τεχνικά προβλήματα. Η τολμηρή της πτήση όχι μόνο καταρρίπτει τα στερεότυπα της εποχής για τις γυναίκες, αλλά και την καθιερώνει ως παγκόσμιο σύμβολο θάρρους και πρωτοπορίας στην αεροπορία.
1938: Με τον τίτλο «Εδώ Αθήναι» ξεκινά η πρώτη επίσημη ραδιοφωνική εκπομπή στην Ελλάδα από τους ραδιοθαλάμους του Ζαππείου. Η ιστορική αυτή στιγμή σηματοδοτεί την απαρχή της ελληνικής ραδιοφωνίας και φέρνει για πρώτη φορά τη φωνή της ενημέρωσης, της ψυχαγωγίας και του πολιτισμού σε κάθε γωνιά της χώρας. Το ραδιόφωνο γίνεται σύντομα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των Ελλήνων, ενώ η φράση «Εδώ Αθήναι» παραμένει διαχρονικό σύμβολο της έναρξης μιας νέας εποχής στην επικοινωνία και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
1941: Κατά τη Μάχη της Κρήτης, οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές καταλαμβάνουν το αεροδρόμιο του Μάλεμε, σε μια κρίσιμη καμπή για την έκβαση της μάχης.
1971: Η Τσέλσι κατακτά το Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης στο γήπεδο Καραϊσκάκη, νικώντας με 2-1 τη Ρεάλ Μαδρίτης στον επαναληπτικό τελικό. Στα προκριματικά είχε αποκλείσει τον Άρη.

1986: Γεννιούνται στην Ελλάδα τα πρώτα τρίδυμα με εξωσωματική γονιμοποίηση, ένα από τα οποία είναι ο μετέπειτα τραγουδιστής Κωνσταντίνος Αργυρός.
1991: Ο πρώην πρωθυπουργός της Ινδίας Ρατζίβ Γκάντι δολοφονείται σε συγκέντρωση στο Μαντράς. Είναι ο δεύτερος της οικογένειας που πέφτει θύμα δολοφονίας, μετά τη μητέρα του Ίντιρα Γκάντι.




1995: Πραγματοποιείται η πρώτη κατεδάφιση με δυναμίτη στην Ελλάδα, στο ημιτελές 15ώροφο κτίριο του Ερυθρού Σταυρού στη λεωφόρο Μεσογείων.
1998: Ο δικτάτορας της Ινδονησίας Σουχάρτο παραιτείται μετά από 32 χρόνια εξουσίας, υπό το βάρος κοινωνικών αναταραχών και οικονομικής κρίσης.




2005: Η Έλενα Παπαρίζου κερδίζει για την Ελλάδα τον 50ό Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision, με το τραγούδι «My Number One», υπογράφοντας την πρώτη νίκη της χώρας στον θεσμό. Η εκρηκτική της εμφάνιση στη σκηνή του Κιέβου ενθουσιάζει το ευρωπαϊκό κοινό και φέρνει την Ελλάδα στην κορυφή της μουσικής Ευρώπης. Η νίκη αυτή σηματοδοτεί μια ιστορική στιγμή για την ελληνική ποπ σκηνή, γεμίζοντας υπερηφάνεια τους Έλληνες σε όλο τον κόσμο και ανοίγοντας τον δρόμο για τη διοργάνωση της Eurovision στην Αθήνα το 2006. Το «My Number One» παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και αγαπημένα τραγούδια της διοργάνωσης.
2006: Το Μαυροβούνιο αποφασίζει μέσω δημοψηφίσματος την ανεξαρτησία του, βάζοντας τέλος στην ομοσπονδία με τη Σερβία και ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στην ιστορία της Βαλκανικής.

2023: Πραγματοποιούνται βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, με το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής για πρώτη φορά από το 1990. Πρώτο κόμμα ανεδείχθη η Νέα Δημοκρατία (40,79%), δεύτερο κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ (20,07%), τρίτο κόμμα το ΠΑΣΟΚ (11,46%), τέταρτο κόμμα το ΚΚΕ (7,23%) και πέμπτο η Ελληνική Λύση (4,45%) (Δείτε τα αποτελέσματα εδώ). Κανένα κόμμα δεν κατάφερε να συγκεντρώσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία για τον σχηματισμό αυτοδύναμης κυβέρνησης και ανακοινώθηκαν νέες εκλογές για τις 25 Ιουνίου.
Γεννήσεις

1902 – Λεωνίδας Ζέρβας, Έλληνας χημικός. Γεννήθηκε στις 21 Μαΐου 1902 και πέθανε στις 10 Ιουλίου 1980. Υπήρξε διεθνούς κύρους επιστήμονας στη βιοχημεία και τη φαρμακευτική χημεία, με σημαντική συμβολή στη σύνθεση πεπτιδίων. Μαζί με τον Μαξ Μπέργκμαν ανέπτυξε τη μέθοδο Μπέργκμαν – Ζέρβα, η οποία αποτέλεσε βασικό εργαλείο για τη μελέτη πρωτεϊνών και την εξέλιξη της σύγχρονης βιοϊατρικής έρευνας.

1921 – Αντρέι Ζαχάροφ (Andrei Sakharov), Σοβιετικός φυσικός και ακτιβιστής. Γεννήθηκε στις 21 Μαΐου 1921 και πέθανε στις 14 Δεκεμβρίου 1989. Συμμετείχε στην ανάπτυξη της σοβιετικής βόμβας υδρογόνου, όμως αργότερα εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες φωνές υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ΕΣΣΔ. Τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1975, το οποίο οι σοβιετικές αρχές δεν του επέτρεψαν να παραλάβει.

1972 – The Notorious B.I.G. (Christopher George Latore Wallace), Αμερικανός ράπερ. Γεννήθηκε στις 21 Μαΐου 1972 και πέθανε στις 9 Μαρτίου 1997. Υπήρξε από τις πιο επιδραστικές μορφές του East Coast hip hop και καθόρισε τον ήχο της δεκαετίας του ’90 με το άλμπουμ Ready to Die. Η καριέρα του διακόπηκε βίαια όταν δολοφονήθηκε στο Λος Άντζελες, σε ηλικία 24 ετών.

1986 – Κωνσταντίνος Αργυρός, Έλληνας τραγουδιστής. Γεννήθηκε στις 21 Μαΐου 1986 και ανήκει στους πιο επιτυχημένους καλλιτέχνες της σύγχρονης ελληνικής ποπ-λαϊκής σκηνής. Έχει σημειώσει διαδοχικές ραδιοφωνικές και διαδικτυακές επιτυχίες, με τραγούδια που γνώρισαν μεγάλη απήχηση, ενώ η παρουσία του στις ζωντανές εμφανίσεις και στη δισκογραφία τον έχει καθιερώσει ως ένα από τα εμπορικά ισχυρά ονόματα της γενιάς του.
Θάνατοι

1999 – Φρέντυ Γερμανός, Έλληνας τραγουδιστής. Γεννήθηκε στις 21 Μαΐου 1986 και ανήκει στους πιο επιτυχημένους καλλιτέχνες της σύγχρονης ελληνικής ποπ-λαϊκής σκηνής. Έχει σημειώσει διαδοχικές ραδιοφωνικές και διαδικτυακές επιτυχίες, με τραγούδια που γνώρισαν μεγάλη απήχηση, ενώ η παρουσία του στις ζωντανές εμφανίσεις και στη δισκογραφία τον έχει καθιερώσει ως ένα από τα εμπορικά ισχυρά ονόματα της γενιάς του.

2018 – Χάρρυ Κλυνν (κατά κόσμον Βασίλης Τριανταφυλλίδης), Έλληνας ηθοποιός, σατιρικός καλλιτέχνης και σκηνοθέτης. Γεννήθηκε στις 7 Μαΐου 1940 και πέθανε στις 21 Μαΐου 2018. Υπήρξε από τις χαρακτηριστικότερες φωνές της πολιτικής και κοινωνικής σάτιρας στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Με δίσκους, θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές και τηλεοπτικές εμφανίσεις, διαμόρφωσε ένα ιδιαίτερο ύφος που τον έκανε σημείο αναφοράς της ελληνικής ποπ κουλτούρας.
Εορτολόγιο
Ελένη, Έλενος, Κωνσταντίνος, Κωνσταντίνα
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Τσαγιού
Ευρωπαϊκή Ημέρα Νατούρα 2000
Παγκόσμια Ημέρα Πολιτιστικής Ποικιλομορφίας για τον Διάλογο και την Ανάπτυξη

Event details