Σαν σήμερα 1945: Ολοκληρώνεται η Διάσκεψη της Γιάλτας, με τους Φραγκλίνο Ρούσβελτ, Γουίνστον Τσόρτσιλ και Ιωσήφ Στάλιν να συμφωνούν στο πλαίσιο της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων στην Ευρώπη. Οι αποφάσεις της θα επηρεάσουν την πορεία του μεταπολεμικού κόσμου και θα τροφοδοτήσουν τη λογική των «σφαιρών επιρροής» που θα σφραγίσει τον Ψυχρό Πόλεμο.
Σαν σήμερα, τον Φεβρουάριο του 1959, ξεκινά στην Αθήνα η πολύκροτη δίκη του Μαξ Μέρτεν, του Γερμανού αξιωματούχου που το όνομά του ταυτίστηκε με τη μεθοδική εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Η υπόθεση αυτή δεν ήταν απλώς μια δικαστική διαδικασία· ήταν μια κοινωνική και πολιτική δόνηση που έφερε την Ελλάδα αντιμέτωπη με τα «ανοιχτά τραύματα» της Κατοχής, τις ευθύνες της μεταπολεμικής δικαιοσύνης και τις διπλωματικές ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου.
Η εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης
Πριν από τον πόλεμο, η Θεσσαλονίκη ήταν η «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων», μια πόλη όπου η εβραϊκή παρουσία καθόριζε την οικονομία και τον πολιτισμό. Κατά την Κατοχή, η στοχοποίηση υπήρξε κλιμακωτή: από τους εξευτελισμούς στην Πλατεία Ελευθερίας έως τον εκτοπισμό του 1943. Περισσότεροι από 45.000 άνθρωποι οδηγήθηκαν στα τρένα για το Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Επέστρεψαν ελάχιστοι. Η πόλη άλλαξε οριστικά, αφήνοντας πίσω της ένα δυσαναπλήρωτο κενό σε σπίτια, γειτονιές και συλλογική μνήμη.
Ο ρόλος του Μέρτεν στη διοίκηση της Κατοχής
Ο Μέρτεν υπήρξε ο γραφειοκράτης του θανάτου στη Θεσσαλονίκη. Στο πρόσωπό του συμπυκνώθηκε ο συνδυασμός τρόμου και οικονομικής λεηλασίας. Η σύλληψή του στην Αθήνα το 1957, όταν επέστρεψε ανέλπιστα ως τουρίστας (!), δημιούργησε τεράστιες προσδοκίες. Επιζώντες και συγγενείς θυμάτων περίμεναν την κάθαρση, πιστεύοντας πως η ελληνική δικαιοσύνη θα έδινε φωνή σε όσα έμειναν στο σκοτάδι για δεκαπέντε χρόνια.
Η σύλληψη, η καταδίκη και η διπλωματική πίεση
Το Ειδικό Στρατοδικείο Εγκλημάτων Πολέμου τον καταδίκασε σε 25 χρόνια κάθειρξη. Όμως, η συνέχεια μετέτρεψε τη δικαιοσύνη σε πολιτικό θρίλερ. Υπό την ασφυκτική πίεση της Δυτικής Γερμανίας —που συνέδεε την οικονομική βοήθεια προς την Ελλάδα με την τύχη των εγκληματιών πολέμου— η κυβέρνηση Καραμανλή ψήφισε νομοθεσία που επέτρεπε την αποφυλάκιση και απέλασή του.
Η φυγή του Μέρτεν λίγους μήνες μετά την καταδίκη του προκάλεσε οργή. Η αίσθηση της αδικίας βάθυνε όταν ο Μέρτεν, από την ασφάλεια της Γερμανίας, επιτέθηκε με καταγγελίες στον ελληνικό πολιτικό κόσμο, ισχυριζόμενος σκοτεινές συνεργασίες κατά την Κατοχή, μετατρέποντας μια υπόθεση γενοκτονίας σε εργαλείο πολιτικής εξόντωσης.
Ο Επίμονος Μύθος του «Θησαυρού»
Πέρα από τα νομικά έγγραφα, η υπόθεση Μέρτεν τροφοδότησε έναν από τους μεγαλύτερους αστικούς θρύλους της Θεσσαλονίκης: τον κρυμμένο θησαυρό των Εβραίων. Ιστορίες για χρυσές λίρες και κοσμήματα που «εξαφανίστηκαν» σε μυστικές διαδρομές ή κρύφτηκαν στο βυθό του Θερμαϊκού συνεχίζουν να στοιχειώνουν τη φαντασία πολλών.
Ο «θησαυρός» αυτός, αν και ποτέ δεν βρέθηκε τεκμηριωμένα, παραμένει το απόλυτο σύμβολο μιας λεηλασίας που δεν αποκαταστάθηκε ποτέ. Είναι η υλική υπενθύμιση ότι στην Κατοχή δεν χάθηκαν μόνο ζωές, αλλά ξεριζώθηκαν ολόκληρες οικογενειακές ιστορίες, αφήνοντας πίσω τους σκιές που αρνούνται να σβήσουν.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
55: Ο Τιβέριος Κλαύδιος Καίσαρας Βρετανικός, διάδοχος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πεθαίνει κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες στη Ρώμη. Ο θάνατός του, που πολλοί ιστορικοί αποδίδουν σε δηλητηρίαση με εντολή της Αγριππίνας, ανοίγει τον δρόμο για την άνοδο του Νέρωνα στον θρόνο.
660: Σύμφωνα με την ιαπωνική παράδοση, ο αυτοκράτορας Τζίμου ιδρύει την Ιαπωνία, σηματοδοτώντας την απαρχή της αυτοκρατορικής δυναστείας. Ο Τζίμου, που θεωρείται ο πρώτος αυτοκράτορας της χώρας, λέγεται ότι ήταν απόγονος της θεάς του Ήλιου, Αματεράσου, και η άνοδός του στον θρόνο αποτελεί τον θρύλο της γένεσης του ιαπωνικού έθνους. Η ημερομηνία αυτή τιμάται κάθε χρόνο στην Ιαπωνία ως «Ημέρα Ίδρυσης του Κράτους» (Kenkoku Kinen no Hi).
1825: Ο Ιμπραήμ Πασάς αποβιβάζεται στη Μεθώνη, φέρνοντας στην Πελοπόννησο έναν καλά οργανωμένο αιγυπτιακό στρατό που αλλάζει άμεσα τις ισορροπίες του Αγώνα. Η εκστρατεία του εξελίσσεται σε σκληρές επιχειρήσεις και εκτεταμένες καταστροφές, πιέζοντας ασφυκτικά τα επαναστατικά κέντρα.
1916: Η Έμα Γκόλντμαν, αναρχική και φεμινίστρια ακτιβίστρια, συλλαμβάνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για τις διαλέξεις της σχετικά με την αντισύλληψη. Η σύλληψή της αντανακλά την καταστολή της ελευθερίας του λόγου εκείνης της εποχής και την αντίσταση στις φεμινιστικές διεκδικήσεις. Παρά τις διώξεις, η Γκόλντμαν συνέχισε να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των γυναικών, αφήνοντας ισχυρή παρακαταθήκη στο κίνημα για τον οικογενειακό προγραμματισμό και την αναπαραγωγική ελευθερία.
1934: Διεξάγονται δημοτικές εκλογές στην Ελλάδα με έντονη πολιτική πόλωση: στην Αθήνα εκλέγεται ο Κωνσταντίνος Κοτζιάς, ενώ στον Πειραιά ο Σωτήριος Στρατήγης. Στην Καβάλα εκλέγεται ο Δημήτριος Παρτσαλίδης, που καταγράφεται ως ο πρώτος κομμουνιστής δήμαρχος στη χώρα. Οι εκλογές μένουν στην Ιστορία και επειδή είναι από τις πρώτες στις οποίες συμμετέχουν γυναίκες.
1945: Ολοκληρώνεται η Διάσκεψη της Γιάλτας, με τους Φραγκλίνο Ρούσβελτ, Γουίνστον Τσόρτσιλ και Ιωσήφ Στάλιν να συμφωνούν στο πλαίσιο της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων στην Ευρώπη. Οι αποφάσεις της θα επηρεάσουν την πορεία του μεταπολεμικού κόσμου και θα τροφοδοτήσουν τη λογική των «σφαιρών επιρροής» που θα σφραγίσει τον Ψυχρό Πόλεμο.
1959: Μονογράφεται στη Ζυρίχη συμφωνία για την Κύπρο από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Τούρκο ομόλογό του Αντνάν Μεντερές, ανοίγοντας τον δρόμο για το πλαίσιο που θα οδηγήσει στην κυπριακή ανεξαρτησία. Λίγες ημέρες αργότερα, οι ρυθμίσεις θα «κλειδώσουν» με τις υπογραφές στο Λονδίνο από τα εμπλεκόμενα μέρη.
1959: Αρχίζει στην Αθήνα η δίκη του Μαξ Μέρτεν, Γερμανού αξιωματούχου της Κατοχής που συνδέεται με την υπόθεση των διώξεων και εκτοπίσεων των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Η διαδικασία προκαλεί ισχυρό κοινωνικό και πολιτικό αντίκτυπο, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τραύματα της Κατοχής και ευθύνες που δεν έχουν κλείσει.
1961: Συγκροτείται το Δημοκρατικόν Κέντρον – Αγροτική Φιλελευθέρα Ένωσις υπό την ηγεσία του Γεωργίου Παπανδρέου, ως προσπάθεια ανασύνταξης του Κέντρου. Θεωρείται προπομπός των εξελίξεων που θα οδηγήσουν στη δημιουργία ευρύτερων σχημάτων στον χώρο μέσα στο ίδιο έτος.
1961: Ανακοινώνεται ότι στο σπήλαιο των Πετραλώνων στη Χαλκιδική έχει βρεθεί κρανίο προϊστορικού ανθρώπου, γνωστού ως «αρχανθρώπου». Το εύρημα θα εξελιχθεί σε ένα από τα πιο συζητημένα της ελληνικής παλαιοανθρωπολογίας, με διαχρονικές επιστημονικές αντιπαραθέσεις για τη χρονολόγηση και την ταξινόμησή του.
1964: Το Γενικό Χημείο του Κράτους δίνει το «πράσινο φως» για την κυκλοφορία της Coca-Cola στην Ελλάδα. Παρότι η απόφαση ανοίγει τον δρόμο θεσμικά, η παρουσία του προϊόντος στην ελληνική αγορά θα ωριμάσει σταδιακά τα επόμενα χρόνια.
1978: Η κυβέρνηση της Κίνας αίρει την απαγόρευση σε έργα του Αριστοτέλη, του Γουίλιαμ Σέξπιρ και του Καρόλου Ντίκενς. Η κίνηση διαβάζεται ως ένδειξη πολιτισμικού «ανοίγματος» μετά από μια περίοδο έντονων περιορισμών, με ιδιαίτερο συμβολισμό και για την επιστροφή κλασικών έργων στο δημόσιο πεδίο.
1979: Εδραιώνεται επίσημα το καθεστώς της Ισλαμικής Επανάστασης στο Ιράν, υπό την ηγεσία του Αγιατολλάχ Χομεϊνί, λίγες ημέρες μετά την επιστροφή του από την εξορία. Η αλλαγή εξουσίας θα αναδιατάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και θα έχει μακροχρόνιες διεθνείς συνέπειες.
1990: Απελευθερώνεται ο Νέλσον Μαντέλα έπειτα από 27 χρόνια φυλάκισης, σε μια στιγμή-ορόσημο για τη Νότια Αφρική. Το γεγονός επιταχύνει τη διαδικασία που θα οδηγήσει στο τέλος του απαρτχάιντ και στη μετάβαση σε νέο πολιτικό καθεστώς.
2016: Ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού συντρίβεται στη νήσο Κίναρο, δυτικά της Λέρου, με τραγικό απολογισμό τρεις νεκρούς αξιωματικούς. Το δυστύχημα συγκλονίζει την κοινή γνώμη και ανοίγει νέα συζήτηση για τις συνθήκες επιχειρήσεων, την ασφάλεια πτήσεων και την επιχειρησιακή φθορά των μέσων.
Γεννήσεις
1776 – Ιωάννης Καποδίστριας, πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας, διπλωμάτης και θεμελιωτής του σύγχρονου ελληνικού κράτους, με σημαντική δράση στη διεθνή πολιτική σκηνή
1847 – Τόμας Έντισον, αμερικανός εφευρέτης, ένας από τους πιο παραγωγικούς επιστήμονες της εποχής του, γνωστός για την εφεύρεση του ηλεκτρικού λαμπτήρα και του φωνογράφου
1965 – Στέλιος Ρόκκος, έλληνας τραγουδοποιός, γνωστός για το ιδιαίτερο ύφος του στη ροκ και λαϊκή μουσική σκηνή
1969 – Τζένιφερ Άνιστον, αμερικανίδα ηθοποιός, παγκοσμίως γνωστή από τη σειρά «Friends», με επιτυχημένη καριέρα στον κινηματογράφο και την τηλεόραση
Θάνατοι
641 – Ηράκλειος, αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο ηγέτης που πραγματοποίησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις και ανέτρεψε την περσική κυριαρχία στη Μέση Ανατολή
1650 – Ρενέ Ντεκάρτ (Καρτέσιος), γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός, θεμελιωτής του καρτεσιανού ορθολογισμού, με τη φράση «Cogito, ergo sum» (Σκέφτομαι, άρα υπάρχω) να σηματοδοτεί τη σύγχρονη φιλοσοφία
1948 – Σεργκέι Αϊζενστάιν, ρώσος σκηνοθέτης, πρωτοπόρος του κινηματογράφου και της τεχνικής του μοντάζ, δημιουργός αριστουργημάτων όπως «Το Θωρηκτό Ποτέμκιν»
2012 – Γουίτνεϊ Χιούστον, αμερικανίδα τραγουδίστρια και ηθοποιός, μία από τις μεγαλύτερες φωνές της σύγχρονης μουσικής, με επιτυχίες όπως το «I Will Always Love You» και πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία «The Bodyguard»
Γιορτάζουν
Βλάσιος, Βλασία
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη
Ευρωπαϊκή Ημέρα του 112
Παγκόσμια Ημέρα των Ασθενών
πηγή newsbeast.gr
11 February 2026
Recommended Comments
Δημιουργήστε έναν λογαριασμό ή συνδεθείτε για να σχολιάσετε