Στο παρελθόν έχουμε ξανά ασχοληθεί με το θέμα της υπερθέρμανσης των πόλεων, συγκεκριμένα με το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Τότε είχαμε εστιάσει σε λύσεις που στρέφονταν κυρίως στην ενσωμάτωση μικροκλιμάτων και πράσινων χώρων, που μπορούν να λειτουργήσουν ως “πνεύμονες”, αλλά και σε πολεοδομικές παρεμβάσεις που επιτρέπουν την καλύτερη διαπνοή των ρευμάτων ανέμου.
Παρότι, εξακολουθούμε να θεωρούμε όλες τις παραπάνω λύσεις επιτεύξιμες και άκρως αποτελεσματικές, αναγνωρίζουμε πως, 2 χρόνια μετά, το πρόβλημα της υπερθέρμανσης έχει ενταθεί και πιθανώς θα ήταν χρήσιμο να εξετάσουμε ακόμη πιο άμεσα μέτρα αντιμετώπισης.
Εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε δε το παράδοξο των κλιματιστικών. Απ’ τη μία, πρόσφατα στοιχεία της Washington Post έδειξαν πως η άρνηση μεγάλου ποσοστού των ευρωπαϊκών χωρών να επενδύσουν στον κλιματισμό έχει οδηγήσει στο θάνατο χιλιάδες ανθρώπους λόγω θερμοπληξίας. Απ’ την άλλη βέβαια τα κλιματιστικά αποτελούν ιδιαίτερα ενεργοβόρα και ασύμφορη λύση και φυσικά επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα, εκπέμποντας περαιτέρω θερμότητα, επιτείνοντας έτσι το πρόβλημα της υπερθέρμανσης.
Ισορροπώντας ανάμεσα στην διαχρονική ανάγκη ενεργειακής εξοικονόμησης και την επιβίωση των κατοίκων του αστικού ιστού -διότι αυτό φαίνεται πως είναι το διακύβευμα πλέον- θα επιχειρήσουμε να δούμε πως τα ψυχρά υλικά έχουν αποτελέσει σημαντικό μέρος της λύσης ανά τον κόσμο και αν αυτή η λύση θα μπορούσε να εφαρμοστεί πιο εντατικά στην χώρα μας.
Τα πιλοτικά έργα της Αθήνας
Στο πλαίσιο της προσπάθειας εξομάλυνσης των συνεπειών της υπερθέρμανσης εντός του αστικού ιστού, ο Δήμος Αθηναίων έχει από χρόνια εντάξει την χρήση ψυχρών υλικών στα έργα του.
Συγκεκριμένα, ήδη από το 2017, το Ολοκληρωμένο Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή συμπεριέλαβε έντονα την ένταξη ψυχρών υλικών στις αναπλάσεις πεζοδρόμων και κοινόχρηστων χώρων. Τέτοιες παρεμβάσεις έχουν υλοποιηθεί στην πλατεία Βαρνάβα και την πλατεία Μάχης Αναλάτου, ήδη από τότε.
Νεότερα στοιχεία του Δήμου, στο πλαίσιο του Σχεδίου Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, το οποίο ψηφίστηκε το 2021, ανέφεραν την χρήση ψυχρών υλικών σε αναπλάσεις διαφόρων συνοικιών της Αθήνας (π.χ Άγιος Παντελεήμονας) και πολλών χιλιομέτρων πεζοδρομίων.
Ενδεικτικά, στο πλαίσιο αυτού του έργου, 410 νέα πεζοδρόμια της πόλης κατασκευάστηκαν από σύγχρονα ψυχρά υλικά, υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις σε κεντρικά σημεία της πόλης (Ερμού, Αιόλου και πλατεία Θεάτρου) και αναπλάσεις σε σχολεία και ασφαλτόστρωση, ενώ ανακοινώθηκε το σχέδιο χρήσης ψυχρών υλικών σε όλες τις επεμβάσεις στο δημόσιο χώρο εφεξής.
Οι μετρήσεις έδειξαν θεαματικά αποτελέσματα, καθώς τις ημέρες του καύσωνα, η επιφανειακή θερμοκρασία στα σημεία των παρεμβάσεων ήταν έως και 10°C χαμηλότερη σε σχέση με τη συμβατική άσφαλτο, βελτιώνοντας αισθητά το μικροκλίμα και την αίσθηση θερμικής άνεσης των πεζών.
Το Los Angeles τα έβαψε άσπρα
Το 2019 το Los Angeles αποφάσισε να αντιμετωπίσει το μείζον πρόβλημα υπερθέρμανσης που αντιμετώπιζε, εγκαινιάζοντας μια καινοτομία. Έβαψαν όλους τους δρόμους τους υπόλευκους/γκρι, εφαρμόζοντας την τεχνολογία CoolSeal.
Η τεχνολογία CoolSeal, η οποία κατασκευάζεται από ανακυκλωμένα υλικά και δεν περιέχει επιβλαβείς χημικές ουσίες, είναι σχεδιασμένη ώστε να μετατρέπει την ηλιακή θερμότητα/ υπεριώδεις ακτίνες (UV) σε άλλες μορφές φωτός, διακόπτοντας την απορρόφηση της θερμότητας.
Αυτή η ανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας μειώνει άμεσα την επιφανειακή θερμοκρασία του οδοστρώματος, συχνά κατά 5,5–11°C υπό ορισμένες συνθήκες, μειώνοντας σημαντικά και τη θερμοκρασία περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με case study που πραγματοποίησε ο Δρ. Glynn Hulley, φυσικός στην ομάδα Carbon Cycle and Ecosystems στο Jet Propulsion Laboratory της NASA, χρησιμοποιώντας δορυφορικές εικόνες του EcoStress και αερομεταφερόμενα δεδομένα του HyTES ,τα αποτελέσματα ήταν άκρως ενθαρρυντικά.
Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια ενός έντονου καύσωνα τον Αύγουστο του 2021, η τεχνολογία HyTES απέδειξε την αποτελεσματικότητά της νέας τεχνολογίας. Η άσφαλτος με επίστρωση CoolSeal διατήρησε θερμοκρασία 40°C, ενώ οι δρόμοι χωρίς επίστρωση εκτοξεύτηκαν στους 50°C, επιδεικνύοντας μια εντυπωσιακή διαφορά θερμοκρασίας 10°C.
Νωρίτερα το 2020, το EcoStress είχε καταγράψει μια ψυκτική επίδραση της τάξης των 2-3°C στην οδό Stephanie Drive στην κοιλάδα San Fernando. Έως το 2022, το HyTES αποκάλυψε μια θερμοκρασιακή διαφορά 7°C μεταξύ της Stephanie Drive και γειτονικών δρόμων χωρίς εφαρμογή, όπως η Skouras Drive, υπογραμμίζοντας τη μακροπρόθεσμη επίδραση του CoolSeal στη μείωση της θερμοκρασίας της ασφάλτου.
Τι καθυστερεί την εφαρμογή στην Ελλάδα;
Είδαμε παραπάνω ότι η ένταξη των ψυχρών υλικών δόμησης στην Ελλάδα έχει περιοριστεί κυρίως σε έργα δόμησης που αφορούν τους κοινόχρηστους χώρους και υλοποιούνται στο κέντρο της Αθήνας. Αν αναλογιστούμε δε την συχνότητα με την οποία σκάβονται και ξανά στρώνονται οι δρόμοι της Αθήνας, το να επιστρωθούν με ψυχρά υλικά, δεν φαντάζει μη επιτεύξιμος στόχος.
Η απαθής στάση της ιδιωτικής δόμησης ωστόσο, προκαλεί ιδιαίτερη έκπληξη, ιδίως αν αναλογιστούμε την αυξημένη συζήτηση που γίνεται τα τελευταία χρόνια για την χαμηλή ενεργειακή απόδοση των κτηρίων, σε όλη την επικράτεια.
Είναι γεγονός ότι το κτηριακό απόθεμα στα περισσότερα μέρη της χώρας είναι γερασμένο και σε πολλές περιοχές της χώρας το έτος κατασκευής ξεπερνά τον έναν αιώνα. Αυτονόητα λοιπόν τέτοιας χρονολογίας κτήρια δεν έχουν ενσωματωμένες σύγχρονες λύσεις ενεργειακής εξοικονόμησης, ενώ τα περισσότερα είναι σχεδιασμένα με γνώμονα κυρίως την θέρμανση του σπιτιού, παρά την ψύξη, καθώς η υπερθέρμανση είναι ένα πρόβλημα σαφώς νεότερο.
Αξιοσημείωτα βέβαια είναι παραδείγματα παραδοσιακής δόμησης, όπως είναι τα κυκλαδίτικα σπίτια ή προσεισμικά πέτρινα σπίτια, τα οποία είναι λευκά, ώστε να αντανακλούν το φως, ή έχουν πολύ χοντρούς τείχους, ώστε να αποτελούν μόνωση.
Στα αστικά κέντρα τώρα, με κορωνίδα την Αττική, η οποία αντιμετωπίζει και έντονα φαινόμενα υπερθέρμανσης και υπερπληθυσμού, συναντάμε το βασικό ζήτημα που είναι η “τσιμεντοποίηση”, όπως συνηθίζουμε να αποκαλούμε την άναρχη και αλόγιστη δόμηση που ξεκίνησε την δεκαετία του 1980, προκειμένου να στεγάσει τα συνεχή κύματα εσωτερικής μετανάστευσης και αναζωπυρώθηκε περί το 2010.
Αυτή η απότομη αύξηση ανάγκης στέγασης οδήγησε σε γρήγορες και πρόχειρες λύσεις, ενώ οδήγησε και στην κυριαρχία των πολυκατοικιών, χωρίς ιδιαίτερη μέριμνα για την ενεργειακή κλάση των κτηρίων, καθώς επείγουσα και πρώτιστη ανάγκη ήταν η δημιουργία κατοικιών.
Σ’ αυτά τα κτήρια, ως επί το πλείστον, καλούμαστε να ζήσουμε μέχρι και σήμερα, ενώ είναι απορίας άξιο το γεγονός ότι τα προγράμματα χρηματοδότησης ενεργειακής αναβάθμισης, όπως είναι το εξαιρετικά οικείο μας “Εξοικονομώ”, εξακολουθούν να επιδοτούν κυρίως παρεμβάσεις με κριτήρια αναγκών θέρμανσης, σε μια χώρα που “φλέγεται” τους περισσότερους μήνες του χρόνου!
Συμπερασματικά, τα ψυχρά υλικά δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να θεωρηθούν «πολυτέλεια» ή μια απρόσιτη τεχνολογική λύση. Είναι μια άμεση, εφαρμόσιμη και σχετικά φτηνή παρέμβαση. Αν συνδυαστούν με την ενίσχυση του αστικού πράσινου (δέντρα, βιοκλιματικά πάρκα, φυτεμένα δώματα κ.α), και τις ήδη χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης, μπορούν να αλλάξουν ριζικά τη θερμοκρασία των ελληνικών πόλεων, κάνοντάς τις βιώσιμες και αναβαθμίζοντας το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων.
Από την Ελεάνα Αλυσανδράτου
-
1
Recommended Comments
Δημιουργήστε έναν λογαριασμό ή συνδεθείτε για να σχολιάσετε