2) Κατοικία Λατύπι / A31 architecture construction

Ξεκίνησε το 2020 και ολοκληρώθηκε το 2022. Βρίσκεται στην τοποθεσία Χουλάκια της Μυκόνου με θέα τα νησιά Δήλος και Ρήνεια.

3) Ξερολίθι / Sinas architects

Το γραφείο Sinas architects σε συνεργασία με την αρχιτέκτονα Μαρία Μαμούρα σχεδίασε ένα καλοκαιρινό σπίτι στο νησί της Σερίφου αντλώντας έμπνευση από τις “ξερολιθιές”, το τοπικό παραδοσιακό σύστημα κοντών πέτρινων τοίχων αντιστήριξης που δημιουργούνται για σκοπούς καλλιέργειας της γης, δημιουργώντας έτσι ένα κτίριο κατοικίας που δένει με το φυσικό περιβάλλον που το περιβάλλει σε βαθμό που να γίνεται αναπόσπαστο μέρος του.

4) Δημοτικό Σχολείο Ανατόλια / Morpho Papanikolaou, SPARCH architects

Το Κολλέγιο Ανατόλια είναι ένα μη κερδοσκοπικό εκπαιδευτικό ίδρυμα που βρίσκεται σε ένα προάστιο της Θεσσαλονίκης. Το έργο βραβεύτηκε με το πρώτο βραβείο σε προσκεκλημένο διαγωνισμό το 2015. Μετά από πολλές σχεδιαστικές παραλλαγές, η οριστική μελέτη ξεκίνησε το 2019 και η κατασκευή του το 2021. Ολοκληρώθηκε το 2022.

5) Αγορά Μοδιάνο: Αποκατάσταση, Επισκευή & Ανακαίνιση Διατηρητέου Κτηρίου / Morpho Papanikolaou, SPARCH architects

Η ανάπλαση του διατηρητέου μνημείου Agora Modiano: Ανάκτηση του ρόλου της ως Κεντρική Αγορά Τροφίμων της πόλης και ορόσημο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Η αρχιτεκτονική και η κατασκευή της ήταν πρωτοποριακή και εντυπωσιακή, εκφράζοντας το πνεύμα της εποχής της, ως Κεντρική Αγορά Τροφίμων της πόλης.

6) Διαμέρισμα στην οδό Ιγνατίου / Point Supreme

Μια ολοκληρωμένη κατοικία, εγκατεστημένη σε μόλις 22 τετραγωνικά μέτρα, σε ένα δωμάτιο στην οροφή ενός υπάρχοντος κτιρίου, προωθεί την ιδέα της επαναχρησιμοποίησης και της συμβίωσης στο κέντρο της πόλης. Η ευελιξία, η συμπύκνωση και τα διάφορα “οπτικά φίλτρα” θολώνουν τη διάκριση μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, αυξάνοντας ριζικά την αντίληψη του μεγέθους του σπιτιού και προωθώντας παράλληλα την άποψη της υπαίθριας διαβίωσης και της κοινωνικής ζωής.

7) Art 1 Offices / Neiheiser Argyros

Ενα υφιστάμενο κτίριο γραφείων 40 ετών απογυμνώνεται στη δομή του και επανασχεδιάζεται πλήρως για το παρόν.

8. Ανάδειξη Μνημειακού Αξονα Θεσσαλονίκης – Αναβάθμιση Πλατείας Φαναριωτών / Makridis Associates

Η ανάπλαση της πλατείας Φαναριωτών αναδιαμορφώνει πλήρως τη βάση του σημαντικότερου ιστορικού άξονα της Θεσσαλονίκης. Μέσω μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης, ένας υφιστάμενος κόμβος μετατράπηκε σε ένα φιλόξενο, βιώσιμο δημόσιο χώρο.

9) Λίκνον / K-studio

To Λίκνον είναι ένα ορόσημο που αναδεικνύει τις ρίζες του λικέρ Μεταξά, οι οποίες είναι στενά συνδεδεμένες με την κουλτούρα των προϊόντων υψηλής ποιότητας και της οινοποιίας στο νησί της Σάμου.

10) Homa Vagia Boutique Hotel / Μοld Architects

Homa από το ελληνικό ”χώμα’’. Eνα µμικρό συγκρότημα, στη Βαγιά Σερίφου, εμπνευσμένο από τα ίχνη µμιας περασμένης εποχής.

11) Εξοχική κατοικία σε ελαιώνα, Mεγανήσι / Hiboux architecture

Σε έναν υφιστάμενο ελαιώνα με θέα στη θάλασσα, ένα νέο συγκρότημα εξοχικών κατοικιών, συνυφασμένο με το τοπίο, επαναπροσδιορίζει την εμπειρία της καλοκαιρινής διαβίωσης με κοινόχρηστο τρόπο. Μικροί πέτρινοι όγκοι για ύπνο και ξεκούραση είναι διάσπαρτοι και οι κοινόχρηστοι χώροι διαβίωσης μέσα και έξω ενοποιούνται κάτω από τη σκιά των ελαιόδεντρων.

12) eLement – Νέο κτίριο γραφείων / RS Sparch

Το κτίριο γραφείων eLement παίρνει το όνομά του από το L που το διαμορφώνει. Είναι ένα κτίριο που μιλάει για την κίνηση και τη φύση. Το κτίριο να φαίνεται αιθέριο, σαν να πετούν οι πλάκες με τις αιχμηρές γωνίες και τις απαλές καμπύλες τους, στη συνεχή τους κίνηση από όροφο σε όροφο. Οι ποιητικές προθέσεις, η φύση, η γεωμετρικότητα και η υλικότητα συνεργάζονται για αυτόν τον σκοπό.

13) The Seashore Rise / 314 architecture studio

Αν αναζητούσε κάποιος κοινά στοιχεία ανάμεσα σε κτίρια και σε πέταλα λουλουδιών, θα κατέληγε σε αυτό το κτήριο κατοικιών στη Γλυφάδα.

Η Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής “World Architecture Day” δημιουργήθηκε από την UIA International Union of Architects το 1985 και γιορτάζεται κάθε χρόνο την πρώτη Δευτέρα του Οκτωβρίου, παράλληλα με την Παγκόσμια Ημέρα “World Habitat Day” των Ηνωμένων Εθνών. Το θέμα της World Habitat Day 2023 είναι “Resilient urban economies: cities as drivers of growth and recovery”. Μέσα σε αυτό το θεματικό πλαίσιο, το Συμβούλιο της UIA επέλεξε για την World Architecture Day 2023 το θέμα “Architecture for Resilient Communities”.

Με αυτό το θέμα, η UIA επιδιώκει να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη δυνατότητα αλλά και στην ευθύνη της Αρχιτεκτονικής να συνεισφέρει για την επίτευξη βιώσιμων και ανθεκτικών κοινοτήτων και να ανοίξει μια διεθνή συζήτηση για τη σχέση μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών σε όλες τις χώρες. Ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με το δύσκολο έργο της αποτελεσματικής αντιμετώπισης των σημερινών κλιματικών και κοινωνικών προκλήσεων. Αυτό εγείρει το ζήτημα της αποτελεσματικότητας και της επάρκειας των συμβατικών μέσων σχεδιασμού για την οργάνωση των εδαφών και την άσκηση της Αρχιτεκτονικής με περιβαλλοντικό και κοινωνικό σεβασμό.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής, που θα εορταστεί στις 2 Οκτωβρίου 2023 σε όλο τον κόσμο, αρκετές αρχιτεκτονικές ενώσεις και οργανισμοί σε όλο τον κόσμο διοργανώνουν εκδηλώσεις σύμφωνα με το θέμα που έχει αποφασίσει η UIA. Η ίδια η UIA διεξάγει επίσης σεμινάρια και άλλες εκδηλώσεις με φυσική παρουσία ή διαδικτυακά. 

Αρκετές αρχιτεκτονικές επιλογές θα βρείτε στο  Gallery εδώ

Το έργο, που παρουσιάζει το αρχιτεκτονικό γραφείο 3H architects, αφορά τρεις εξοχικές κατοικίες στην περιοχή «Κεχριά» της Σκιάθου. Η έντονη κλίση του εδάφους και ο προσανατολισμός προς τη θάλασσα οδήγησαν σε μια παράλληλη, κλιμακωτή διάταξη του συγκροτήματος κατοικιών προκειμένου να εξασφαλιστεί η άπλετη θέα από όλα τα επίπεδα.

Οι κατοικίες τοποθετούνται κλιμακωτά, με υψομετρική διαφορά ενός ορόφου προσαρμοσμένες στην κλίση του εδάφους. Βασική ιδέα αποτελεί o διαχωρισμός των λειτουργιών της κάθε κατοικίας σε δύο διακριτούς όγκους, με τον έναν να προβάλει στο προσκήνιο περιλαμβάνοντας τους χώρους διημέρευσης και τον δεύτερο, των υπνοδωματίων, ως υπόσκαφο τμήμα να εναρμονίζεται στο φυσικό περιβάλλον σε δεύτερο πλάνο.

Αρχιτεκτονική μελέτη: 3H architects | Photo © Βαγγέλης Πατεράκης

“Ανάμεσα στους όγκους αυτούς διαρθρώνονται σε γραμμική ανάπτυξη οι υπαίθριοι, ενδιάμεσοι χώροι διαβίωσης για την κάθε κατοικία”.

Έτσι διαμορφώνεται ένας διαμπερής άξονας που οργανώνει την κυκλοφορία και την στάση στην προέκταση του οποίου γίνεται και η πρόσβαση στην κατοικία από τον αγροτικό δρόμο. Η ενδιάμεση αυτή αυλή διακόπτεται από μια υπαίθρια κλίμακα από την οποία γίνεται η πρόσβαση στην κάτω στάθμη της κατοικίας. Μια μεταλλική «γέφυρα» συνδέει τους υπαίθριους χώρους που διακόπτονται από τη σκάλα, ενώ το κενό κάνει αντιληπτή την συνέχεια των χώρων και σε δεύτερο επίπεδο.

Αρχιτεκτονική μελέτη: 3H architects | Photo © Βαγγέλης Πατεράκης

“Κάθε κατοικία διαθέτει από μία κολυμβητική δεξαμενή τοποθετημένη στο άξονα με μικρή υποβάθμιση για την καλύτερη προσαρμογή στις κλίσεις του εδάφους”.

Τα υπόσκαφα τμήματα και η συνέχεια τους με τα τοιχεία αντιστήριξης κατασκευάστηκαν από εμφανή αργολιθοδομή, σε αντίθεση με τα υπέργεια κτίρια τα οποία αποτελούν κατά κύριο λόγο μεταλλικές κατασκευές, τονίζοντας την αντίθεση μεταξύ του συμπαγούς υπόσκαφου και του διαμπερούς υπέργειου τμήματος. Σε συνέχεια της μεταλλικής κατασκευής, η πέργκολα συνδέει τα δύο κτίρια και δημιουργεί σκιερούς ενδιάμεσους χώρους.

Στοιχεία & Συντελεστές έργου:

Τίτλος έργου: Ohlive Villas I–II–III, Τυπολογία: Συγκρότημα τριών εξοχικών κατοικιών στη Σκιάθο, Τοποθεσία: Σκιάθος, Ιδιοκτήτης: Architects Villas I.K.E., Αρχιτεκτονική μελέτη: 3H architects | Νικήτας Χατζημιχάλης & Ιωάννα Χολέβα, Υπεύθυνος μελέτης: Νικήτας Χατζημιχάλης (Αρχιτέκτων Μηχανικός), Συνεργάτης Αρχιτέκτων: Ελεάννα Θεοδωρέλη (Αρχιτέκτων μηχανικός), Στατική μελέτη: Φίλιππος Σαμαράς (Πολιτικός Μηχανικός), FF&E Consultant: Αγγελική Μακρή (Interior Designer), Επίβλεψη: Νικήτας Χατζημιχάλης (Αρχιτέκτων Μηχανικός), Κατασκευή: Γιώργος Λάζος (Πολιτικός μηχανικός) & 3H architects, Ειδικός συνεργάτης: Γιώργος Λάζος (Πολιτικός μηχανικός), Επιφάνεια οικοπέδου: 5.400 m², Συνολική επιφάνεια: 518 m², Χρόνος μελέτης: 2019, Χρόνος αποπεράτωσης: 2020 – 2022, Κείμενο παρουσίασης: 3H architects, Φωτογραφίες: Βαγγέλης Πατεράκης

Ένας από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της Αθήνας – έχοντας γνωρίσει μεγάλες δόξες στο παρελθόν – η οδός Πατησίων κρύβει μέσα της την ιστορία ολόκληρης της πρωτεύουσας, ενώ υπήρξε ένας από τους ομορφότερους δρόμους της χώρας.

«…Εκείνο τον καιρό, ο περίπατος στην οδό Πατησίων, την άνοιξη προ πάντων και το φθινόπωρο, ήταν συνήθεια καθιερωμένη. Κυριακές και γιορτές, από τ΄ απόγευμα ως το βράδυ, έβλεπες εκεί όλη την κοσμική Αθήνα. Οι πεζοί περπατούσαν σιγά σιγά και στα δυο πεζοδρόμια, από τα Χαυτεία ως του Λεβίδη, και στον δρόμο, πάντα σκονισμένοι ή λασπωμένοι, έτρεχαν ως τον Άγιο Λουκά οι καβαλάρηδες, αξιωματικοί και πολίτες, γιατί οι άνθρωποι του κόσμου αγαπούσαν πολύ την ιππασία κι ανάμεσα σ΄ αυτούς έβλεπες και κυρίες και αμαζόνες με ψηλά καπέλα, πάνω σε ωραία άλογα…»

Οδός Πατησίων, δεύτερο μισό του 19ου αι., όπως την περιγράφει στην «Παληά Αθήνα» ο Γρηγόριος Ξενόπουλος. Νωρίτερα, ο Henri Belle, στα κατάστιχά του, έχει σημειώσει: «Στη φαρδιά λεωφόρο με τα καχεκτικά δέντρα που οδηγεί από την πόλη στο μικρό προάστιο των Πατησίων, κυκλοφορούν σηκώνοντας σύννεφα σκόνης νοικιασμένα αμάξια, γεμάτα περιπατητές. Κάθε τόσο περνάει στα γρήγορα ένα ανοιχτό λαντό με δύο όμορφα άλογα και αμαξά με λιβρέα. Στα καθίσματα απλώνονται υπέροχες τουαλέτες, μόλις φερμένες από το Παρίσι».

Ο Belle είναι ένας Γάλλος διπλωμάτης – «άνθρωπος εξαιρετικής ευφυίας, φιλέλληνας», τον περιγράφει η ιστορία – θα βρεθεί στη σχεδόν άρτι απελευθερωθείσα Αθήνα, όπου -σε διαφορετικούς χρόνους – θα υπηρετήσει για συνολικά πέντε χρόνια.

Αυτή την εποχή, η Πατησίων, που «πατάει» σε παλιό αγροτικό δρόμο, διαμορφώνεται. Ήδη από το 1841 έχει σχεδιαστεί ως συνέχεια της Αιόλου και όταν θα ολοκληρωθεί, θα φτάνει ίσαμε το χωριό Πατήσια. Παρά τον εξοχικό του χαρακτήρα, ο δρόμος συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα δενδροφυτεύσεων, που προωθεί η βασίλισσα Αμαλία. Το πρώτο βασικό ενδιαφέρον είναι η αναζήτηση της ρίζας του ονόματός του, που «τρέχει» πολύ πίσω στον χρόνο, στην εποχή της κλασικής Αρχαιότητας!

Σπαζοκεφαλιά για δυνατούς λύτες το όνομα Πατήσια…

«Τα Πατίσια έχουν πολλάς αμαρτίας…» θα γράψει χαρακτηριστικά στα «Τοπωνυμικά Παράδοξά» του ο ακαδημαϊκός, νομικός και ιστοριοδίφης Δ. Γρ. Καμπούρογλου και θα παραθέσει διάφορες εκδοχές προέλευσης του ονόματος, τις οποίες μάλιστα αποκαλεί «μάχη»… Κατά τον χρονικογράφο της εποχής, λοιπόν, ο συμβολαιογράφος Διονύσιος Σουρμελής, στη Συνοπτική Κατάσταση Αθηνών, αναφέρει ότι το 1459, όταν ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής ήρθε στην Αθήνα, εγκαταστάθηκε «εις τα Παραδείσια» τα οποία εκ του τίτλου του, «Padişah» (σουλτάνος), εύκολα μετονομάσθηκαν σε Πατήσια.

«Ότι δε τα Πατίσια ήσαν αληθώς Παράδεισος, εμαρτύρει λαμπρώς η προ της Επαναστάσεως κατάστασίς των» σημειώνει ο Καμπούρογλου, ο οποίος όμως αναζητεί την αιτία και στο… αισθητικό κομμάτι της περιοχής. Εκτιμά ότι τα Πατίσια είναι ο δήμος Βουτείων ή Βουτάδων (σσ. ιερατικό γένος της αρχαίας Αθήνας), ο οποίος επί Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού μετονομάστηκε χάριν του πλούσιου υδάτινου ρεύματος, που τον διέτρεχε και που μετέτρεπε το τοπίο σε αληθινό παράδεισο («ύδωρ περσός, ήτοι περισσός», γράφει ο Καμπούρογλου – αν αναρωτιόμαστε για το όνομα και του άλλου προαστίου της Αθήνας…).

Η δεύτερη εκδοχή της προέλευσης του ονόματος πιστώνεται στον Στέφανο Δραγούμη. Σε τοπογραφική αναφορά του για τη θέση του αρχαίου δήμου Βατή (στην «Αρχαιολογικήν Εφημερίδα» του 1837, η Βατή τοποθετείται στη συνοικία Βάθεια, κατοπινή Βάθη), ο μελετητής «μετακινεί» στα Πατήσια (με «η» αυτή τη φορά) τη θέση του αρχαίου δήμου, θεωρώντας ότι η λέξη Πατήσια είναι παραφθορά της Βατής. Την ίδια εκδοχή αναφέρει στο έργο του «Ιστορία της πόλεως των Αθηνών» και ο Γερμανός συγγραφέας και ιστορικός Φερντινάντ Γκριγκορόβιους (Ferdinand Gregorovius), αξιολογώντας ωστόσο ως επικρατέστερη την προέλευση του ονόματος από τον παντισάχ Μωάμεθ Β΄. Ο Γάλλος αρχαιολόγος, Γκυστάβ Φουζέρ (Gustave Fougères) πάλι, αρχικά θεωρεί ότι το όνομα της περιοχής προήλθε από το ρήμα «πατώ» και το ουσιαστικό «πατήματα», ενδεχομένως κάποιων προσώπων, που έμειναν στην ιστορία. Αλλά καταλήγει πως μάλλον ισχύει η εκδοχή του Οθωμανού σουλτάνου.

Το 1887, ο σπουδαίος ιστορικός Θ. Ν. Φιλαδελφεύς δημοσιεύει διατριβή στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσό, με την οποία προσπαθεί, όπως λέει, να αποδείξει ότι ο αρχαίος αθηναϊκός δήμος Βατή «έκειτο όπου νυν η θέσις Βάθια μεταξύ Κολωνού και Πατησίων, ότι δε αυτά τα Πατήσια μετωνομάσθησαν ούτω μετά την υπό των Τούρκων κατάληψιν των Αθηνών, ενώ το πάλαι ονομάζετο η θέσις εκείνη Π α ρ α δ ε ί σ ι α». Δεκατρία χρόνια μετά, ο Φιλαδελφεύς επανέρχεται στο θέμα και σημειώνει: «… έκρινα καλόν να ανατυπώσω μετά προσθηκών και διορθώσεων την εν τω Παρνασσώ διατριβήν μου, επ΄ ελπίδι ότι θα υπερισχύση από τούδε και εφεξής η αληθής ονομασία της θέσεως Βατή, αντί του παρεφθαρμένου Βάθια, και ότι θ’ αναλάβωσι την αρχαίαν εύφωνον και ποιητικωτάτην συνάμα δε και προσφυεστάτην ονομασίαν αυτών τα Παραδείσια, τα νυν βαρβαροφώνως καλούμενα Πατήσια»…

Στις εικασίες περί της ονομασίας των Πατησίων, ο Φιλαδελφεύς υποσημειώνει μελέτη του Γερμανού αρχαιολόγου Α. Μίλχεφερ (A. Milchhoefer), σύμφωνα με την οποία «Πατήσια σημαίνει ελληνιστί τόπον διαβάσεως […] Το αυτό περίπου σημαίνει το όνομα του παραποταμίου του Κηφισσού, Ποδονύφτη» (!). Αλλά ο Έλληνας ιστορικός απορρίπτει την εικασία του Γερμανού συναδέλφου του τονίζοντας ότι ο συγκεκριμένος τόπος δεν παρουσιάζει κάτι το ιδιάζον, που να τον χαρακτηρίζει ως τόπο διαβάσεως, ο δε Ποδονύφτης, καθώς λέει, ουδεμία σχέση έχει με διάβαση και πέρασμα, αλλά πήρε το όνομά του σκωπτικά, επειδή το νερό του ήταν πάντα ελάχιστο ώστε μόλις που ένιβε τα πόδια όσων τον περνούσαν…

Μη έχοντας διασταυρωμένα στοιχεία για την προέλευση της λέξης «Πατήσια», ο Φιλαδελφεύς καταλήγει στην εκδοχή των Παραδεισίων, παραθέτοντας μία λογική νοηματική διαδοχή. Σε αντίθεση με τι πάμπολλες ταφικές επιγραφές, που έχουν βρεθεί ανά τη χώρα και στις οποίες αναγράφονται ονόματα δήμων, εδώ, στα Πατήσια, έχουν βρεθεί λίγες και αναφέρουν μόνον ονόματα και επαγγέλματα των θανόντων. Ήταν γεωργοί και κηπουροί. Ο ερευνητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι προφανώς στην περιοχή θα υπήρχαν καλλιέργειες και άλση, που χρειάζονταν φροντίδα, την οποία αναλάμβαναν φτωχοί εργάτες της γης, που κατοικούσαν και άφηναν εδώ και την τελευταία τους πνοή. Ως εκ τούτου, ο τόπος θα πρέπει πράγματι να ήταν παράδεισος…

Στο μεταξύ, στις ποικίλες αναφορές του ο Καμπούρογλου δεν παραλείπει κι ένα ανέκδοτο «μη φέρον στοιχεία σοβαρότητος», όπως σπεύδει να σημειώσει, το οποίο όμως μνημονεύουν και αρκετοί κατοπινοί χρονικογράφοι. Λέγεται, λοιπόν, ότι το όνομα της περιοχής επί τουρκοκρατίας ήταν Αγά-Πατίσια εξαιτίας ενός μέθυσου αγά ο οποίος μονίμως τρέκλιζε εισπράττοντας τα πειράγματα των παιδιών, που του φώναζαν «Αγά, πάτα ίσια»… Σαν λαϊκή θυμοσοφία ταξίδεψε στον χρόνο και η εκδοχή, που θέλει τα Πατήσια να προέρχονται από την αραβική λέξη «πατίχα», που σημαίνει καρπούζι, υπονοώντας προφανώς ότι η περιοχή διέθετε πολλά μποστάνια, κάπως σαν την Κολοκυνθού, που έβριθε κολοκυθο-καλλιεργειών…

Με σειρά επιχειρημάτων, πάντως, ο Καμπούρογλου αμφισβητεί όλες τις εκδοχές. Καταλήγει πως κατά πάσαν πιθανότητα, η λέξη «Πατήσια» προήλθε από κάποιον ιδιοκτήτη γης, «ονομαζόμενον ίσως Πατί-ch-Αγά». Επικαλείται μάλιστα τέσσερις ελληνικούς συμβολαιογραφικούς τίτλους και έναν τουρκικό, σχετικούς με την άρδευση των εκεί καλλιεργειών, όπου γίνεται λόγος για κτήμα «κείμενον εις τον τόπο περιβόλια Πατί-ch-α».

Οδός Πατησίων, 19ος αιώνας – Ένα ονειρεμένο πανόραμα της Αθήνας

Αλλά ας γυρίσουμε στο… σήμερα της εποχής, που περιγράφει ο Ξενόπουλος. Το 1854, στο βιβλίο του «Η Ελλάδα του Όθωνα», όπου καταθέτει τις εντυπώσεις του από το ταξίδι του στην Ελλάδα, ο Γάλλος ακαδημαϊκός Εντμόντ Αμπού (Edmond About) κάνει για την οδό την πιο …οξύμωρη περιγραφή.

«Ο δρόμος των Πατησίων είναι το ιπποδρόμιο των Αθηνών. Αν έλεγα πως είναι τόπος αναψυχής, θα έλεγα ψέματα…» γράφει και εξηγεί: «Ο δρόμος δεν έχει καμμία συντήρηση και δεν θα μπορούσε να αντέξει τη σύγκριση με τους δικούς μας επαρχιακούς δρόμους. Τα δένδρα που προσπάθησαν να φυτέψουν κατά μήκος του είναι ξερά ή άρρωστα· τα τέσσερα πέντε καφενεία που βρίσκονται δεξιά κι αριστερά, δεν είναι Παρθενώνες· τα κριθαροχώραφα ή τα χέρσα χωράφια μέσα από τα οποία περνά δεν είναι και παράδεισος επί της γης. Ωστόσο, οι περιπατητές που μαζεύονται σε αυτόν τον δρόμο μπορούν να δουν, όταν η σκόνη το επιτρέπει, ένα πανόραμα από τα πιο όμορφα του κόσμου. Έχουν μπροστά τους το βουνό της Πάρνηθας που την κόβει ένα μεγάλο χαίνον βάραθρο· πίσω τους έχουν την Αθήνα και την Ακρόπολη, δεξιά τον Λυκαβηττό και αριστερά τη θάλασσα, τα νησιά και τα όρη του Μοριά. Η θέα στο δάσος της Βουλώνης δεν είναι τόσο όμορφη…».

Μία ακόμη εικόνα δίνει ο ίδιος για τον δρόμο, αυτή τη φορά για τους χειμωνιάτικους μήνες, όταν ο δυνατός βοριάς που κατεβαίνει από την Πάρνηθα καθιστά δύσκολη… αποστολή το περπάτημα προς τα Πατήσια. «Πρόκειται για ένα πραγματικό ρεύμα που μερικές φορές διασκέδασα ανεβαίνοντάς το, έχοντας πρώτα κουκουλωθεί με δύο πανωφόρια. Όταν φτάσεις στα Πατήσια, το μόνο που έχεις να κάνεις, είναι να στραφείς προς την Αθήνα. Ο αέρας είναι εκείνος που θα σε γυρίσει πίσω!» περιγράφει χαρακτηριστικά.

Στη δική του… καλοκαιρινή περιγραφή ο Ξενόπουλος σημειώνει πως σε αυτόν τον δρόμο, ανάμεσα στις μοναχικές αμαζόνες και τα κομψά αμαξάκια με τον γαλονάτο λακέ, καθισμένο πίσω, ή τα πλούσια λαντό με τον λακέ καθισμένο μπροστά πλάι στον αμαξά, «…την ώρα του περιπάτου, εμφανίζονταν και βασιλικά αμάξια με τον βασιλέα Γεώργιο, τη βασίλισσα Όλγα και τα μικρά τότε βασιλόπουλα…».

Η αλήθεια είναι ότι και να μην προϋπήρχε -ως αγροτικός- ο συγκεκριμένος δρόμος, θα έπρεπε να χαραχθεί. Διότι, στο Πεδίο του Άρεως, στα χρόνια του Όθωνα, υπάρχουν στρατώνες και κάθε Κυριακή απόγευμα όταν ο καιρός έχει καλοσύνες, ο χώρος μεταμορφώνεται σε… ιπποδρόμιο, τόπο συνάθροισης κοσμικών, περαντζάδα, νυφοπάζαρο… λίγο απ΄ όλα. Πάνω σε μία πολυγωνική (να, και το όνομα της συνοικίας Πολύγωνο!) εξέδρα, μάλιστα, η στρατιωτική μπάντα παίζει μουσικές ψυχαγωγώντας τους συγκεντρωμένους. «Το μόνο στολίδι είναι μια ξύλινη εξέδρα, που μπορεί να στεγάσει είκοσι άτομα. Κάτω από τη στέγη αυτής της ταπεινής κατασκευής παίζουν μουσική κάθε Κυριακή. Ο κόσμος στέκεται γύρω γύρω για ν΄ ακούσει, ενώ ο βασιλιάς και η βασίλισσα στέκονται στη μέση του κύκλου για να προσφέρουν θέαμα στους υπηκόους τους» σχολιάζει ο Αμπού. Η στρατιωτική εγκατάσταση θα διατηρηθεί στο πεδίο για κάμποσες δεκαετίες έως ότου στον μεσοπόλεμο, θα αποφασιστεί η απομάκρυνση κάθε στρατιωτικής δραστηριότητας και η παραχώρηση του πάρκου αποκλειστικά για την ψυχαγωγία των Αθηναίων.

«Θυμάμαι ότι τα πρώτα χρόνια που πηγαίναμε στο Πεδίον του Άρεως από την είσοδο της λεωφόρου Αλεξάνδρας, βλέπαμε εκεί στη δεξιά πλευρά της εισόδου κάτι στρατιωτικές εγκαταστάσεις του ιππικού και χαζεύαμε πολλές φορές του φαντάρους, που έκαναν ιππασία ή καθάριζαν τ΄ άλογα έξω απ΄ τους στάβλους» θα γράψει αργότερα στις δικές τους παιδικές αναμνήσεις ο Αθηναιογράφος Γιάννης Καιροφύλας.

Μοιραία λοιπόν, η… περίφημη Πατησίων, που δεν είναι τίποτε περισσότερο από ελάχιστους καφενέδες πέριξ του Πεδίου στην αφετηρία ενός μικρού αγροτικού δρόμου, ο οποίος διασχίζει περιβόλια και άλση και καταλήγει στον ομώνυμο συνοικισμό, να μπει με τα… τσαρούχια στο ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης. Και ασφαλώς, κλέβει τα πρωτεία από την πλατεία του Θησείου ή την οδό Αδριανού, όπου οι Αθηναίοι έκαναν τον περίπατό τους τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης. Αλλά η διάνοιξη και αξιοποίηση της Πατησίων δεν είναι ανάγκη επιβεβλημένη μόνο από την… κοινωνική συνθήκη. Όταν βρέχει, ο χείμαρρος Κυκλοβόρος και το ρέμα της Στουρνάρη κατεβάζουν τόσο νερό και πέτρες, που σε συνδυασμό με τη σκόνη, μετατρέπουν τον δρόμο σε βούρκο. Γίνεται κι αυτός ένας από τους πολλούς δρόμους της Αθήνας, που πνίγονται στον «θυμό» των ρεμάτων της πόλης (σσ: ιστορική θα μείνει η ομιλία του δημάρχου Αθηναίων Παναγή Κυριακού στον απολογισμό του έτους 1875, με την οποία θα απαιτήσει από την κυβέρνηση την κατασκευή υπονόμων και δικτύου ομβρίων υδάτων: «Κύριοι, εν καιρώ υετών δίκην χειμάρρου διερχόμενα τα ύδατα από οδού εις οδόν χαραδρούσιν και καταστρέφουσιν αυτάς, θέτοντας εν κινδύνω την πόλιν, τα δε εκ των οικιών εξερχόμενα ακάθαρτα ύδατα, λιμνάζουσι εν τοις οδοίς και σχηματίζουσι βορβόρους…»).

Τα πρώτα ρέματα (της Ομήρου, της Σταδίου και της Στουρνάρη) μπαζώνονται το 1879, αλλά χωρίς ταυτόχρονα να διανοίγεται δίκτυο υπόγειων υδάτων. Με τις πρώτες καταιγίδες, το βρόχινο νερό, που δεν βρίσκει διέξοδο προς τη θάλασσα, πλημμυρίζει την πόλη. Έτσι, γρήγορα γρήγορα δημιουργούνται οι πρώτοι υπόνομοι αρχικά στη Σταδίου και την Πειραιώς κι έπειτα στην Ερμού και την Πατησίων. Η Αθήνα, θέλει δεν θέλει, μπαίνει σε μία οδό στοιχειώδους πολιτισμού… Η Πατησίων, απαλλαγμένη πια από την απειλή των ρεμάτων, παίρνει τα πάνω της.

Το πρώτο κομμάτι που αξιοποιείται είναι αυτό από τα Χαυτεία στην Ομόνοια ίσαμε το κτήριο Καυταντζόγλου, όπου έχει ήδη εγκατασταθεί το «Βασιλικό Σχολείο των Τεχνών», το κατοπινό Πολυτεχνείο. Μία διώροφη κομψή μονοκατοικία, που έχει χτιστεί το 1880, αρκετά παρακάτω στον δρόμο, στη διασταύρωση με τη σημερινή Χανίων (διατηρείται και σήμερα σε εξαιρετική κατάσταση) φιλοξενεί τη Σχολή Υπομηχανικών του Πολυτεχνείου. Σαν τη μύγα μες το γάλα φαντάζει το κτήριο ανάμεσα στα περιβόλια της περιοχής, αλλά έως ότου η αστική δόμηση απλωθεί κατά μήκος του δρόμου, οι ζωηρές φωνές των φοιτητών του είναι η μόνη κυψέλη ζωής τους κρύους χειμωνιάτικους μήνες.

Το 1882, ο ιπποκίνητος τροχιόδρομος (μικρά οχήματα, που κινούνται πάνω σε ράγες με τη βοήθεια ιπποειδών) τίθεται στην υπηρεσία του κοινού. Ενώνει συγκοινωνιακά την πλατεία Συντάγματος με το ρέμα Λεβίδη (Φωκίωνος Νέγρη), όπου κάνει τέρμα (βέβαια, η μετακίνηση των επιβατών εξαρτάται κι από τις διαθέσεις των υποζυγίων, που συχνά πυκνά «μουλαρώνουν» και ακινητοποιούνται. Σ΄ αυτές τις περιπτώσεις, κατεβαίνουν οι επιβάτες και … σπρώχνουν).

Η κίνηση στην περιοχή, πάντως, έχει αυξηθεί εντυπωσιακά. Οι Αθηναίοι έχουν ανακαλύψει στα Πατήσια και ειδικά στη θέση Αλυσίδα, τον ιδανικό τόπο για να πιάσουν τον Μάη… Είναι το σημείο από το οποίο περνάει αγκομαχώντας προς την Κηφισιά το ατμοκίνητο τρένο, το «θηρίο». Κάθε φορά που ο «μουτζούρης» (από τον μαύρο καπνό που αφήνει στην ατμόσφαιρα, σέρνοντας με ταχύτητα 40 χλμ./ώρα τα 12 βαγόνια του) πλησιάζει στη θέση αυτή, η διέλευση ίππων, αμαξιών και περιπατητών αποτρέπεται με μια βαριά αλυσίδα, που απλώνεται από τη μία άκρη του δρόμου ίσαμε την άλλη (εξ ου και το όνομα του σημείου). Μόλις το «θηρίο» περάσει, το γλέντι της Πρωτομαγιάς συνεχίζεται…

Για «μετανάστευσι της πρωτευούσης προς τα Πατήσια» κάνουν λόγο οι εφημερίδες στην εκπνοή του 19ου αι., την επομένη της εορταστικής πρωτομαγιάς. Άνδρες και γυναίκες όλων των ηλικιών, έσπευδαν – γράφουν – με κάθε τρόπο στα… παραδεισένια Πατήσια, να πιάσουν τον Μάη, να υποδεχθούν την άνοιξη. Μάταια άνδρες της τάξης προσπαθούσαν να χειριστούν τα… ποδοβολητά αλόγων και ανθρώπων, που ξεκίνησαν από νωρίς το πρωί να πιάσουν μια θέση στα ολίγα ταβερνάκια της περιοχής ή στην εύφορη γη, που πρόθυμα δεχόταν τα απλωμένα τραπεζομάντηλα της νοικοκυροσύνης και τις χαρούμενες φωνές…

«Αι Αθήναι εξεστράτευσαν χθες, ημπορεί κανείς να ειπή πανοικεί (συν γυναιξί και τέκνοις) εις τα Πατήσια, την ευνοουμένην της πρωτευούσης εξοχή», «Πρωτοφανές θέαμα η μακρά και αδιάσπαστη σειρά των αμαξών, που κατευθύνετο προς τα Πατήσια» δημοσιεύουν άλλες εφημερίδες του 2ου μισού του 19ου αι. σε ένα «πολύχρωμο» πρωτομαγιάτικο ρεπορτάζ με χρηστικές πληροφορίες ακόμη και περί του αντιτίμου του στεφάνου του Μάη, έξω από τον ναό αρχιτεκτονικού σχεδιασμού Τσίλερ: «Στο ύψος του Αγίου Λουκά επωλούντο στεφανάκια προς 50 λεπτά έκαστον».

Και μέσα στον συρφετό, δεν είναι λίγοι εκείνοι που φτάνουν στην Αλυσίδα από περιέργεια. Απλώς και μόνον για να χαζέψουν για λίγο το πανηγύρι κι ύστερα να στραφούν πάλι προς την Αθήνα. Όταν μάλιστα εγκαινιάζεται η γραμμή του τραμ, που επιτρέπει και στους μη διαθέτοντες άμαξα ή έστω το αντίτιμο ενοικίασης μιας από αυτές, να γιορτάζουν κι αυτοί την πρώτη του Μάη στα Πατήσια, αυτή τη μέρα τα δρομολόγια της γραμμής αυξάνονται κατακόρυφα.

Η Πατησίων τραβά προς τη δόξα…

Αυτά τα ωραία συμβαίνουν στο κλείσιμο του 19ου αι. στα μόλις 10-15 χλμ. από την καρδιά της νεότευκτης πρωτεύουσας, στα εξωτικά Πατήσια, που έχουν ταυτιστεί με την όμορφη εξοχή και την ξεγνοιασιά των Αθηναίων. Στο μεταξύ, καθώς η πρωτεύουσα δέχεται ξένους, που βλέπουν την ευκαιρία να επενδύσουν, και Έλληνες από την περιφέρεια, που αναζητούν τρόπο να δρομολογήσουν εκ νέου τη ζωή τους στην ελεύθερη χώρα, η ανοικοδόμηση μετατρέπεται σε μονότονη, αλλά πολλά υποσχόμενη καθημερινότητα. Δημοφιλή αρχιτεκτονική φόρμα για τα νέα κτήρια αποτελεί ασφαλώς ο εισαγόμενος με τους Βαυαρούς νεοκλασικισμός και αργότερα ο εκλεκτικισμός και η αρτ νουβό. Στη συμβολή Πατησίων και Χαλκοκονδύλη δεσπόζει ήδη από το 1865 το νεογοτθικού ρυθμού διώροφο αρχοντικό του νομικού Νικόλαου Σαριπόλου (θα κατεδαφισθεί περί τον αιώνα μετά). Στις αρχές του 20ού αιώνα η Πατησίων θα διαθέτει εξαιρετικά κτήρια που θα τη μετατρέψουν σε παλέτα αρχιτεκτονικής γραφής, ενώ οι πολυτελείς κατοικίες θα απευθύνονται πλέον σε υποψήφιους αγοραστές με υψηλό γούστο και φουσκωμένη τσέπη. Μερικά από τα κτήρια – στολίδια του δρόμου, όπως το μέγαρο Λιβιεράτου (μέγαρο Υπατία) στη διασταύρωση με την Ηπείρου ή η οικία Ιασωνίδου στη γωνία της Αινιάνος, θα κοσμούν την Αθήνα και τον 21ο αι.

Την περίοδο του Μεσοπολέμου, ο δρόμος μετατρέπεται σε πόλο έλξης μίας νέας αστικής τάξης, που γεννήθηκε ταυτόχρονα με τον νέο αιώνα. Το 1919 ο Αλεξανδρινός επιχειρηματίας Επαμεινώνδας Κυπριάδης, ιδρύει μία κατασκευαστική εταιρεία προκειμένου να αξιοποιήσει την τεράστια έκταση που έχει αγοράσει τον προηγούμενο αιώνα πέριξ της Αλυσίδας ο πατέρας του, Μίνως. Στόχος του είναι να δημιουργήσει έναν συνοικισμό κατοικιών και πρασίνου, κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Το δημιούργημά του παίρνει το όνομα «κηπούπολη Κυπριάδου» και μένει στην ιστορία της πόλης. Λίγα χρόνια μετά (1923), στην «καρδιά» της έκτασης Κυπριάδου, στη διασταύρωση της Πατησίων με τη Λασκαράτου, υψώνεται το πρώτο δείγμα αστικής πολυκατοικίας.

Κατασκευαστής είναι ένας Κεφαλλονίτης εφοπλιστής. Ο αρχιτέκτονας (το όνομά του δεν σώζεται) συνδυάζει τους ρυθμούς της εποχής και δίνει στους ενδιαφερόμενους αγοραστές ένα διώροφο πέτρινο κτήριο, που θα συν-στεγάζει πολλές οικογένειες σε αντίστοιχα σπίτια, γεγονός εξαιρετικά πρωτοποριακό για την εποχή. Αυτό μαζί με τα αρχοντικά, που ξεπετιόνται εδώ κι εκεί και σε συνδυασμό με το Πεδίον του Άρεως, που διαμορφώνεται σε πάρκο αναψυχής και προσελκύει πλέον επισκέπτες όλων των βαλαντίων, καθιστούν την Πατησίων αγαπημένο προορισμό στις παρυφές της πόλης. Λίγο αργότερα, πάντως, το 1925 η Πατησίων θα αποκτήσει ένα ακόμη πρωτοποριακό στολίδι με σαφείς επιρροές αρτ νουβό, αυτό του αρχιτέκτονα Κώστα Κιτσίκη. Είναι η πολυκατοικία στον αριθμό 61 (σσ. με σημερινή αρίθμηση), όπου το 1937 θα εγκατασταθεί παιδούλα τότε, με τη μητέρα και την αδελφή της, η κατοπινή διάσημη υψίφωνος Μαρία Κάλλας.

Αλλά ο μέγας οικοδομικός οργασμός αρχίζει την τρίτη δεκαετία του 20ου αι., γιατί μοιραία Βαλκανικοί πόλεμοι, α΄ παγκόσμιος και μικρασιατική καταστροφή γίνονται τροχοπέδη στο τρένο του εκσυγχρονισμού. Μετά το ΄22 και με την έλευση των προσφύγων της Μικρασίας, η Πατησίων, η οποία έχει ηλεκτροδοτηθεί κιόλας από το 1907, μετατρέπεται σε… πεδίο δόξης λαμπρό των διωγμένων της απέναντι όχθης του Αιγαίου, που βάζουν όλη τους την ψυχή, την πείρα και τη φαντασία για να ριζώσουν στη νέα πατρίδα. Τότε, η δεξιά πλευρά της Πατησίων ως τη Βερανζέρου γεμίζει ουζοποτεία μικρασιατικού τύπου. Με ούζο που το συνοδεύει ποικιλία μεζέ, η οποία εμπλουτίζεται με κάθε πρόσθετη παραγγελιά ποτού. Στο 6ο ούζο, ο πελάτης θα απολαύσει δύο αβγά μάτια, που αυτή την εποχή είναι μεζές από τους λίγους… Και με τούτα και με κείνα έρχονται β΄ παγκόσμιος και εμφύλιος και κάθε οικοδομική δραστηριότητα πέφτει εκ νέου σε νάρκη. Από το 1950, οπότε αποκαθίσταται η ειρήνη στη χώρα και οι νέες συνθήκες (πληγές των πολέμων, αστυφιλία κ.λπ.) γεννούν την ανάγκη για στέγη, ό,τι όμορφο νεοκλασικό είχε υψωθεί στις δυο πλευρές της Πατησίων κατεδαφίζεται (με ελάχιστες εξαιρέσεις) για να γίνει πολυκατοικία.

Σε μία δεκαετία, ο δρόμος προς τον… Παράδεισο, μετατρέπεται στην ελκυστικότερη εμπορική κυψέλη της πόλης. Η Πατησίων είναι ένας μεγαλοπρεπής, άλλος πια, αγνώριστος δρόμος, που θα ακολουθήσει κατά γράμμα τη μοίρα (καλή ή κακή) της πλειονότητας των εμπορικών οδών της Αθήνας…

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ της Τόνιας Μανιατέα

Το έργο αφορά στην ανακατασκευή και αλλαγή χρήσης ενός κτιρίου γραφείων στη Γλυφάδα Αττικής, 1.050 m², επί των οδών Φοίβης και Λαζαράκη και στη μετατροπή του σε κτίριο πολλαπλών χρήσεων, το οποίο συμπεριλαμβάνει αυτοτελή boutique διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης στους ορόφους και χώρους γραφείων στο ισόγειο. Τα περισσότερα στοιχεία του κτιρίου καθαιρέθηκαν τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, διατηρώντας μόνο το βασικό στατικό του φορέα, το κλιμακοστάσιο και τον ανελκυστήρα, ενώ προστέθηκαν νέοι πρόβολοι - εξώστες στον 2ο, 3ο και 4ο όροφο επί της οδού Φοίβης.

Η κεντρική ιδέα σχεδιασμού ήταν η καθαρότητα και η ειλικρίνεια της κατασκευής, ενώ τα μεγάλα ανοίγματα, η "εξωστρέφεια" του κτιρίου, δίνουν τη δυνατότητα στους εσωτερικούς του χώρους να έχουν θέαση προς το γειτονικό παραλιακό μέτωπο. Το κτίριο αποτελείται από 4 ορόφους ―ισόγειο, 1ος, 2ος, 3ος και δώμα― και δύο υπόγεια. Το δεύτερο υπόγειο είναι χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων, ενώ το πρώτο υπόγειο εξυπηρετεί τις ανάγκες του ισογείου, το οποίο στη μεγαλύτερη του έκταση είναι ένας χώρος ανοιχτής διάταξης, που φιλοξενεί τα γραφεία της ιδιοκτήτριας εταιρείας του έργου. Ο 1ος και ο 2ος όροφος είναι τυπικοί και αποτελούνται από 3 διαμερίσματα 45 - 50 m² έκαστο, ο τρίτος όροφος έχει δύο μεγαλύτερα διαμερίσματα 70 - 80 m² έκαστο με προνομιακή θέα στη θάλασσα, ενώ στον 4ο όροφο υπάρχει ένα μικρό ρετιρέ 35 m², ένα διάφανο pavilion με φυτεμένο δώμα, deck, μπάρμπεκιου και μεγάλη πισίνα με ανεμπόδιστη θέα στη θάλασσα.

Η αρχιτεκτονική των εσωτερικών χώρων βασίστηκε στη λογική του "open plan", ενώ η επιλογή των υλικών κατασκευής, των τελειωμάτων, της επίπλωσης και του εξοπλισμού έγινε με στόχο να υπάρχουν αναφορές σε ελληνικά στοιχεία, ιδωμένα και ειπωμένα μέσα από μία σύγχρονη ματιά. Ένα στοιχείο, το οποίο επαναδιατυπώνεται και δίνει ταυτότητα στο έργο, είναι τα δάπεδά του από μωσαϊκό σύγχρονης τεχνολογίας, τα οποία καλύπτουν το σύνολο σχεδόν των εσωτερικών, εξωτερικών και κοινόχρηστων χώρων του, πλην του χώρου γραφείων και του ρετιρέ. Τα δάπεδα σχεδιάστηκαν και δημιουργήθηκαν αποκλειστικά για τις ανάγκες του εν λόγω έργου, ενώ συνδιαλέγονται αρμονικά με τις εξωτερικές περσίδες σκίασης του κτιρίου.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε κατά το σχεδιασμό στην εφαρμογή βιοκλιματικών αρχών και στρατηγικών, λαμβάνοντας υπόψη την τοποθεσία του έργου, σε συνδυασμό με την τεχνολογική καινοτομία και την υψηλή αισθητική. Γι’ αυτό το λόγο ενσωματώθηκαν στοιχεία σκίασης, κατακόρυφα και οριζόντια, δημιουργήθηκε ευάερο δώμα στην τελευταία στάθμη του κτιρίου, καθώς και πράσινα δώματα σε όλους τους ορόφους.

Βασικό νέο αρχιτεκτονικό στοιχείο, το οποίο ενσωματώθηκε στο έργο, αποτελούν οι κατακόρυφες περσίδες, κατασκευασμένες αποκλειστικά από λευκό σκυρόδεμα νέας τεχνολογίας με χρήση μαρμαροψηφίδας Νάξου και Τήνου, με αποτέλεσμα τη δημιουργία σύγχρονων στοιχείων από μωσαϊκό στις εξωτερικές όψεις του κτιρίου, γλυπτικής επίσης αξίας. Aυτές oι νέες σταθερές περσίδες, που περιβάλλουν εξωτερικά το κτίριο δημιουργούν ένα δεύτερο κέλυφος, αφενός για λόγους σκίασης και αφετέρου για λόγους ιδιωτικότητας. Το βασικό χαρακτηριστικό του ευρύτερου περιβάλλοντα χώρου, που επηρέασε τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, το "υδάτινο στοιχείο", το οποίο και απέχει μόλις 300 m από το κτίριο, αποτυπώνεται στο σχεδιασμό των περσίδων, οι οποίες τοποθετούνται στις όψεις του με διαφορετική γωνία η κάθε μία, με βάση τη "σειρά Fourier", του μαθηματικού τρόπου δηλαδή περιγραφής ενός κύματος. Η καμπυλόμορφη αίσθηση που προκαλούν αυτά τα κατακόρυφα στοιχεία εντείνεται με την πρόσπτωση σ’ αυτά του ηλιακού φωτός, αλλά κυρίως μέσω της σκιάς, την οποία ρίχνουν επάνω τους οι οριζόντιες αρχιτεκτονικές προεξοχές του κτιρίου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η συνεχής κίνηση του ήλιου κατά τη διάρκεια της ημέρας από την Ανατολή προς τη Δύση αποτυπώνεται στις όψεις του με τη μορφή διαρκώς κινούμενων ημιτονοειδών κυμάτων. Κατά τον ίδιο τρόπο επιλύθηκαν τα οριζόντια συστήματα σκίασης - πέργκολες, τόσο στο επίπεδο του ισογείου όσο και στο επίπεδο του "φυτεμένου" δώματος με τη διαφορά πως το υλικό που επιλέχθηκε για την υλοποίησή τους, λόγω του μειωμένου του φορτίου, ήταν το αλουμίνιο. Αυτή η κατασκευή ηλιοπροστασίας, αποτελούμενη από σταθερές περσίδες αλουμινίου στην τελευταία στάθμη του έργου, τοποθετείται έξω και επάνω από το κλειστό pavilion και βοηθά στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη βελτιστοποίηση του αισθήματος άνεσης στο εσωτερικό του, ενώ ταυτόχρονα αποτυπώνει στην 5η όψη του κτιρίου την κεντρική ιδέα της νέας επέμβασης.

Τέλος, με στόχο τη βελτίωση των θερμικών, οπτικών και περιβαλλοντικών συνθηκών του κτιρίου, αλλά και τη βελτίωση του μικροκλίματος της ευρύτερης και ήδη επιβαρυμένης περιοχής, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση πρασίνου στο σχεδιασμό του νέου έργου.
Έτσι, σε συνεργασία με τους αρχιτέκτονες τοπίου της μελετητικής ομάδας, η χρήση του πρασίνου στους εξώστες αντιμετωπίστηκε υπό το πρίσµα της διεπιστηµονικότητας. Η διάταξη των φυτών στις όψεις βασίστηκε στη μορφολογία των περσίδων σκίασης της αρχιτεκτονικής μελέτης. Έτσι, μονοκαλλιέργειες φυτών ανθεκτικών στο μικροκλίμα της περιοχής δημιουργούν ροές από διαφορετικές υφές, χρώματα και αρώματα, ευανάγνωστες στις όψεις του κτιρίου. Η παλέτα φύτευσης περιλαμβάνει χαμηλούς θάμνους, εδαφοκαλυπτικά, αναρριχώμενα και κρεμοκλαδή φυτά. Βασικό στοιχείο της πρότασης φύτευσης αποτελεί η ένταξη ειδών με διαφορετική εποχή ανθοφορίας, η επιλογή αρωματικών φυτών αλλά και καλλωπιστικών αγρωστωδών, που καθώς κινούνται με τον αέρα, ακολουθούν τον "κυματισμό" των περσίδων στις όψεις του κτιρίου.

Σε μια γενικότερη ανάγνωση, το πράσινο έχει διττό χαρακτήρα. Στο επίπεδο του δρόμου ο κήπος είναι εξωστρεφής, λόγω του ενιαίου σχεδιασμού του ιδιωτικού και δημόσιου χώρου πρασίνου. Οι χαμηλοί θάμνοι σε "μαλακή", οργανική διάταξη ως περιμετρική φύτευση έρχονται σε αντίθεση με τους υψηλούς, αυστηρά κλαδεμένους φυτοφράκτες, που ορίζουν τις πρασιές των όμορων κτιρίων. Απεναντίας, στα διαμερίσματα των ορόφων, το πράσινο αποκτά χαρακτήρα οικείο και εσωστρεφές, καταργεί τα όρια του μέσα με το έξω, ενώ λειτουργεί ως ένα φυσικό φίλτρο για τα μικροσωματίδια της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Η διπλή όψη από λευκό γυαλί και οριζόντιες κεραμικές ράβδους ηλιοπροστασίας σε συνδυασμό με το αυτοματοποιημένο εσωτερικό σύστημα σκίασης βελτιστοποιεί το ενεργειακό ισοζύγιο του κτιρίου.
Για τις όψεις του κτιρίου χρησιμοποιείται διπλό υαλοπέτασμα που αποτελείται από έναν εσωτερικό τοίχο από λευκό γυαλί σε όλο το ύψος του ορόφου και από πετάσματα ηλιοπροστασίας από οριζόντιες κεραμικές ράβδους, μοναδικές στο είδος τους, σε απόσταση 46 cm από τον εσωτερικό φλοιό.
Οι συνολικά 175.000 κεραμικές ράβδοι, κυκλικής διαμέτρου 4,12 cm, επιτρέπουν την εκμετάλλευση του ηλιακού φωτός για φωτισμό, ενώ συγχρόνως παγιδεύουν τη μισή ηλιακή ενέργεια, παρέχοντας την αναγκαία και απαραίτητη σκίαση. Οι οριζόντιες ράβδοι σκίασης σκιάζουν το άνω και κάτω τμήμα του ορόφου, αφήνοντας απρόσκοπτη θέα.

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ: RENZO PIANO BUILDING WORKSHOP, FΟX & FOWLE ARCHITECTS, P.C.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:  DAVID SUNBURN-ESTO, DROUIN SERGE

πηγή ktirio.gr

Πώς μετέφεραν το μάρμαρο και ποια διαδρομή ακολουθούσαν; Πώς το ανέβαζαν στην Ακρόπολη; Τι είδους εργαλεία είχαν; Πώς επιτύγχαναν την άψογη επιπέδωση των λίθων και τη συναρμολόγησή τους, προκειμένου να δημιουργήσουν την τελειότητα του Παρθενώνα;

Τα ερωτήματα είναι πολλά ακόμη, αλλά έχουν απαντηθεί. Τουλάχιστον τα περισσότερα. Η ανέγερση του Παρθενώνα, ένα έπος για την εποχή του, όπως θα μπορούσε να χαρακτηρισθούν όλα τα μεγάλα έργα του αρχαίου κόσμου, πέρα από τη σημασία της, ιδεολογική, ιστορική, καλλιτεχνική περιλαμβάνει επίσης, την αρχιτεκτονική και τεχνολογική πλευρά της.

Αυτήν, που ο καθηγητής Μανόλης Κορρές, αρχιτέκτονας, πολιτικός μηχανικός και επικεφαλής της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως έχει μελετήσει επί χρόνια και εις βάθος, αποκαλύπτοντας τις πιο «πεζές» πτυχές της δημιουργίας του Παρθενώνα, χωρίς τις οποίες όμως, το μνημείο δεν θα μπορούσε να υπάρξει.

Το εργοτάξιο στα ανατολικά του Παρθενώνα. Σχέδιο Μανόλη Κορρέ

Γιατί μπορεί ο θαυμασμός των ανθρώπων σήμερα, να αφορά το άυλο και καθαρά πνευματικό μέρος του συγκεκριμένου επιτεύγματος, τοποθετώντας σε υποδεέστερο επίπεδο ή και περιφρονώντας την χειρωνακτική εργασία, που απαιτήθηκε για μια τέτοια κατασκευή, ωστόσο έτσι, παραλείπονται βασικά στάδια της δημιουργίας της.

Και αυτήν ακριβώς την ιστορία παρουσιάζει ο ίδιος ο κ. Κορρές σήμερα το απόγευμα στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, αρχίζοντας από την εξόρυξη και τη λάξευση των μαρμάρων ως τη μεταφορά τους στην Ακρόπολη, μιλώντας για τα αρχαία λατομεία στην Πεντέλη, τις μεθόδους παραγωγής και διακίνησης, τα εργαλεία και τα μεταφορικά μέσα, καθώς και το φυσικό τοπίο κατά μήκος της οδού από την Πεντέλη στην Αθήνα.

Ο άνθρωπος και τα εργαλεία

Βασική αρχή το ανθρώπινο δυναμικό –και τότε– ήταν όμως, εντελώς διαφορετικό από το σημερινό. Όπως αναφέρει ο κ. Κορρές στο βιβλίο του «Από την Πεντέλη στον Παρθενώνα» (εκδόσεις Μέλισσα) εντελώς διαφορετικοί ήταν οι ρόλοι των ανθρώπων, που συμμετείχαν σ΄ ένα μεγάλο έργο της αρχαιότητας.

Αλλά ούτε και τα τεχνικά μέσα για τους αρχαίους αρχιτέκτονες και γλύπτες ήταν με τον ίδιο τρόπο δεδομένα, όπως είναι για τους σημερινούς αρχιτέκτονες τα σχεδιαστικά υλικά, τα «έτοιμα» μηχανήματα, τα εμπορικά δομικά και άλλα υλικά.

Υποδοχές για σφήνες και μοχλούς στο λατομείο της Πεντέλης. Σχέδιο Μανόλη Κορρέ

Ένας αρχαίος αρχιτέκτονας ήταν έτσι υπεύθυνος και για τη σχεδίαση των μηχανικών μέσων και τη χειρωνακτική εκτέλεση υποδειγμάτων για τους τεχνίτες του.

Ακριβώς μάλιστα η μεταλλουργία των λιθοξοϊκών εργαλείων είναι ένα από τα μυστικά των αρχαίων κατασκευών, όπως και η μεγάλη επιδεξιότητα των αρχαίων λιθοξόων. Όπως έχει επισημαίνει άλλωστε ο κ. Κορρές είναι χαρακτηριστικό, ότι από την ποιότητα των ιχνών, που άφησαν τα εργαλεία τους στα μάρμαρα φαίνεται, ότι ήταν πολύ ανώτερα από τα σημερινά!

Για τον μελετητή έτσι, είναι προφανές, ότι εκείνη την εποχή είχαν καταλήξει σε κάποιες αξεπέραστες μεταλλουργικές συνταγές, μετά από πολύ αυστηρή, πειραματική έρευνα. Γνώσεις ωστόσο, που χάθηκαν, όπως πολλές άλλες, όταν άρχισε η παρακμή του αρχαίου κόσμου.

Ξύλινος γερανός στην Ακρόπολη. Σχέδιο Μανόλη Κορρέ

Ο λατόμος

Όλα όμως άρχιζαν από τον λατόμο. Γιατί ένας καλός λατόμος της αρχαιότητας θα έπρεπε ταυτόχρονα να ερμηνεύει τη σκέψη του αρχιτέκτονα ή του γλύπτη, να προβλέπει τα προβλήματα που θα αντιμετώπιζαν και να δίνει εκ προοιμίου απαντήσεις.

Η διαχείριση ενός πολύ δύσκολου υλικού εξάλλου, όπως είναι το μάρμαρο θα απαιτούσε οξυμμένη παρατήρηση και αξιολόγηση των πολύπλοκων συνδυασμών γεωλογικών, γεωμετρικών, καλλιτεχνικών και μηχανικών παραγόντων. Να σημειωθεί, ότι τουλάχιστον 20 χιλιάδες τόνοι πεντελικού μαρμάρου χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του Παρθενώνα.

Δεν είναι περίεργο λοιπόν, που με τέτοιες δυνατότητες, ένας άξιος τεχνίτης, ο οποίος μπορεί να διέθετε και ξεχωριστό ταλέντο ήταν δυνατό να εξελιχθεί σε αρχιτέκτονα.

Απαραίτητη επίσης, και εκ του αποτελέσματος κρίνοντας, η τέλεια οργάνωση για την κατασκευή του έργου. Άγνωστο ποιο ήταν το σύστημα παραγωγής, εκτέλεσης και συνεργασίας των συντελεστών, γεγονός όμως είναι ότι ήταν ανάλογο με το καθ’ αυτό έξοχο επίτευγμα πολυσύνθετης πνευματικής εργασίας.

Η οδός της λιθαγωγίας

Από το αρχαίο λατομείο της Πεντέλης μεταφέρονταν οι όγκοι του μαρμάρου και σύμφωνα με τον κ. Κορρέ: «Η οδός της μεταφοράς ή λιθαγωγίας άρχιζε από το κάτω πέρας της οδού της “καταγωγής”, ακολουθούσε τη δεξιά πλευρά της ρεματιάς του Χαλανδρίου επί μήκους τεσσάρων περίπου χιλιομέτρων, κατόπιν την αριστερή επί μήκους άλλων τεσσάρων, στη συνέχεια πλησίαζε τη διαδρομή της οδού Κηφισίας με μέρος της οποίας συνέπιπτε και μέσω του σημερινού Εθνικού Κήπου και της νοτίας κλιτύος της Ακροπόλεως κατέληγε αμέσως μετά από τον Ιερόν της Νύμφης σε υψόμετρο 96 μέτρων, όπου ήταν και η διασταύρωσή της με μία άλλη οδό, η οποία (κατά μήκος της δυτικής πλευράς του Ηρωδείου) οδηγούσε προς την Ακρόπολη».

Η πορεία της λιθαγωγίας, του αρχαίου δρόμου από την Πεντέλη στην Ακρόπολη

Σύμφωνα με τον ίδιο πάντα, η οδική απόσταση από το κάτω πέρας της οδού καταγωγίας ως τη διασταύρωση με το Ιερό της Νύμφης ήταν 17.400 μέτρα, δηλαδή μόνον κατά 1.000 μέτρα μεγαλύτερη από την ευθύγραμμη απόσταση μεταξύ των δύο σημείων. Σημαντικό είναι όμως και το γεγονός που επισημαίνεται, ότι η οδός της λιθαγωγίας ήταν σχεδόν σε όλο το μήκος της κατηφορική, κάτι που διευκόλυνε σε μεγάλο βαθμό τη μεταφορά του μαρμάρου.

Το ταξίδι του μαρμάρου

Επιβεβαιώνοντας την πορεία που είχε χαράξει ο κ. Κορρές, ένα τμήμα τη οδού της λιθαγωγίας ήρθε στο φως στη λεωφόρο Πεντέλης το 2009, φέροντας μάλιστα τις αρματροχιές στο οδόστρωμά του (συγκεκριμένα τρία επάλληλα οδοστρώματα).

«Οι αρχικοί στενοί εξοχικοί δρόμοι, που κάποτε διέσχιζαν τις έρημες εκτάσεις μεταξύ μικρών χωριών όπως το Χαλάνδρι, οι Κουκουβάουνες ή το Αράκλι (σημερινό Παλαιό Ηράκλειο), κατά κανόνα δεν καταργήθηκαν από τη νέα πληθωρική μορφή της πυκνοκατοικημένης πόλης αλλά ενυπάρχουν ενσωματωμένοι ή και κατά διαφόρους τρόπους μεταμορφωμένοι μέσα στο απερίγραπτα ακανόνιστο αλλά όχι και τελείως τυχαίο σχέδιό της», όπως αναφέρει ο κ. Κορρές.

Ο Μανόλης Κορρές σε παλαιότερη φωτογραφία στον Παρθενώνα

Το «ταξίδι» του μαρμάρου είχε διάρκεια περίπου έξι ωρών και γινόταν με βαγόνια που κάλυπταν το δρομολόγιο δέκα φορές την ημέρα ενώ ακόμη και ο συντονισμός της άφιξής τους ήταν άψογος, καθώς έπρεπε να φθάνουν στο εργοτάξιο της Ακρόπολης σε συγκεκριμένη στιγμή. Τότε παραλαμβάνονταν από τους εργάτες, που με τους ειδικούς γερανούς, με τροχαλίες και μοχλούς, τους ανέβαζαν στο βράχο.

Σχέδια του Μανόλη Κορρέ, που δίνουν σχετικά παραδείγματα θα παρουσιαστούν επίσης στη σημερινή ομιλία του στις 7:30 μ.μ., στον κήπο του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού (Στρατηγού Καλλάρη 50, Ψυχικό). Συγκεκριμένα πρόκειται για τη μεταφορά στην Ακρόπολη ενός δωρικού κιονόκρανου βάρους 11 τόνων με τις ιδιαίτερες περιπέτειές του, που συμπλέκονται με εκείνες των ανθρώπων και του άστεως.

Πηγή mononews.gr

'Ενας υπερτοπικός πόλος πολιτισμού, πρασίνου και αναψυχής αναμένεται να δημιουργηθεί στην περιοχή της Ακαδημίας Πλάτωνος. Με την κατασκευή του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Ελλάδας αναμένεται να γίνει πραγματικότητα ένας τόπος πνευματικής ακτινοβολίας, προβάλλοντας παράλληλα την εξωστρέφεια του κτιρίου, τα βιοκλιματικά χαρακτηριστικά του καθώς και το μηδενικό περιβαλλοντικό του αποτύπωμα. 

Είναι προφανές ότι ο σχεδιασμός του εστιάζει στην τοπογραφία, στην πολεοδομία και στη δημόσια αρχαιολογία, ενσωματώνοντας δημιουργικά τόσο τους άξονες του τοπίου όσο και τη δομή της πόλης. Αυτή η νέα κυψέλη πολιτισμού θα δώσει μια νέα πνοή στην αστική γεωγραφία και στην εγχώρια πολιτιστική πραγματικότητα, αφού θα μπορεί να φιλοξενήσει χιλιάδες μοναδικά ευρήματα από τις ανασκαφές που έχει πραγματοποιήσει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών σε διάφορες περιοχές της Αθήνας τις προηγούμενες δεκαετίες, καθώς και ευρήματα από τις ανασκαφές του μετρό που σήμερα βρίσκονται ακόμα και σε κοντέινερ. Μοναδικά αντικείμενα που θα βγουν στο φως και θα αναδειχθούν μέσα στις ιδανικές συνθήκες ενός σύγχρονου μουσείου. Οι αρχές σχεδιασμού του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου προβάλλουν το όραμα της Αθήνας του μέλλοντος. Μιας πόλης που σχετίζει τις κτιριακές υποδομές με το φυσικό έδαφος και το τοπίο, μιας πόλης που σέβεται, αναδεικνύει και συνυπάρχει αρμονικά με τη φύση και την ιστορία της, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλους τους πολίτες της.

Το κτίριο που θα στεγάσει το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας θα εκτείνεται σε περίπου 14.000 τ.μ., εκ των οποίων 5.400 τ.μ. θα είναι εκθεσιακοί χώροι, 3.500 τ.μ. αποθήκες, 650 τ.μ. αφιερωμένα σε εκπαιδευτικές δράσεις και 780 σε εργαστήρια. Στον περιβάλλοντα χώρο προβλέπεται η κατασκευή ανοιχτού αμφιθεάτρου 500 θέσεων, ενώ στο εσωτερικό θα στεγαστούν οι κτιριακές εγκαταστάσεις του «Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών». Παράλληλα, στο πλαίσιο της ανάδειξης της Ακαδημίας Πλάτωνος, από πλευράς του δήμου Αθηναίων προβλέπεται και η ανάπλαση του χώρου πρασίνου με τη δημιουργία ενός πάρκου με όρους αειφορίας και βιωσιμότητας.  

 Το πρότζεκτ ανέλαβε ο διακεκριμένος αρχιτέκτονας Γιώργος Τσολάκης, του οποίου το γραφείο Tsolakis Architects κέρδισε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό για την ανάληψη του έργου. Το πρότζεκτ ανέλαβε ο διακεκριμένος αρχιτέκτονας Γιώργος Τσολάκης, του οποίου το γραφείο Tsolakis Architects κέρδισε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό για την ανάληψη του έργου. Ο ίδιος μας μίλησε για το φιλόδοξο εγχείρημα στο οποίο θα παρουσιάζεται η ιστορία της πόλης αλλά και για την αρχιτεκτονική προσέγγιση που ακολούθησε για τον σχεδιασμό ενός μουσείου που θα είναι σε πλήρη αρμονία με το φυσικό έδαφος. «Περιπλανώμενος στην Ακαδημία Πλάτωνος, αντιλαμβάνεσαι πως η φύση πρωταγωνιστεί στην περιοχή. Νιώθεις αποκομμένος από την πόλη. Στα σημεία όπου τα δέντρα σχηματίζουν πυκνές συστάδες, το έδαφος κατηφορίζει, αποκαλύπτοντας ευρήματα αρχαιολογικών ανασκαφών.

Σε αυτόν τον φορτισμένο με μνήμες χώρο και σε έναν από τους σημαντικότερους χώρους πρασίνου της Αθήνας πρόκειται να κατασκευαστεί το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο των Αθηνών, στόχος του οποίου είναι να ανοίξει τον δρόμο για την κατασκευή φιλικών προς το περιβάλλον δημόσιων κτιρίων, να μην αλλοιώσει την υπάρχουσα συνθήκη βίωσης του χώρου αλλά να την εμπλουτίσει. Έδαφος και φυτικά στοιχεία, αρχαία ευρήματα και Ιστορία, πόλη και πολίτες είναι οι βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν τον σχεδιασμό του μουσείου ως προς τη μορφή, τη λειτουργία αλλά και τη βιοκλιματική του συμπεριφορά», αναφέρει ο γνωστός αρχιτέκτονας σχετικά με τη γενική ιδέα της δημιουργίας του μουσείου. 

Όσον αφορά τα κύρια χαρακτηριστικά του, ο κ. Τσολάκης εστιάζει στη γεωμετρία και επισημαίνει: «Η σχέση των πρώτων Αθηναίων με το τοπίο βασιζόταν στην αίσθηση της όρασης για τη χωρογράφηση του αντιληπτικού πεδίου. Η Αθήνα δεν σχεδιάστηκε ως ένα νέο σχήμα που επιβλήθηκε στο τοπίο. Αντιθέτως, η πόλη εναρμονίστηκε με την τοπογραφία, καθώς κάθε σημαντικός δημόσιος χώρος και κτίριο κατασκευάστηκε σε σχέση με το προϋπάρχον, με το φυσικό, με το θεϊκό, δημιουργώντας μια δυναμική σύνδεση διακριτών τοπόσημων και οργάνωσης του χώρου. Η εφαρμογή της γεωμετρίας, το σώφρον και δίκαιο μέτρημα της γης, οργανώνει το φαινομενικό χάος με αρμονικό τρόπο, εξισορροπώντας τον φυσικό κόσμο με τον τεχνητό.

Η παραπάνω συνθήκη αντίληψης του χώρου, η σχέση του προϋπάρχοντος με το νέο και του γενικού με το μερικό αποτέλεσε τον βασικό οδηγό για τον σχεδιασμό του Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών. Η δικαιοσύνη της γεωμετρίας διαμορφώνει το σχέδιο γενικής διάταξης διαδοχικά, από τη γενική κλίμακα της πόλης στην ειδική του άλσους και του ανθρώπου.

Στο πλαίσιο της ανάδειξης της Ακαδημίας Πλάτωνος, από πλευράς του δήμου Αθηναίων προβλέπεται και η ανάπλαση του χώρου πρασίνου με τη δημιουργία ενός πάρκου με όρους αειφορίας και βιωσιμότητας. 

Η νέα κτιριακή κατασκευή και το υπάρχον διαμορφωμένο περιβάλλον συχνά παρουσιάζονται ως δυο αντίθετες δυνάμεις, οι οποίες προσπαθούν να επιβληθούν η μία στην άλλη. Η πρόταση αναδεικνύει τη δυνατότητα της ειρηνικής και αρμονικής συνύπαρξης και των δύο στοιχείων, καθώς το ένα αποτελεί μέρος του άλλου, δημιουργώντας ένα νέο όλον. Το αττικό φως, το υδάτινο στοιχείο, η χλωρίδα και η γεωμορφολογία του εδάφους συνδιαλέγονται αρμονικά με την κτιριακή δομή για να δώσουν έναν χώρο ελκυστικό για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της περιοχής».

Αναμφίβολα, το μεγάλο στοίχημα της κατασκευής του νέου μουσείου είναι η μείωση οποιασδήποτε περιβαλλοντικής όχλησης καθώς και η τήρηση των προδιαγραφών στο πλαίσιο του βιοκλιματικού σχεδιασμού και της βιώσιμης ανάπτυξης. «Η στρατηγική διαχείρισης των φυσικών πόρων του μουσείου ακολουθεί το πνεύμα της πλατωνικής αντίληψης των πρωταρχικών στοιχείων περί της σύστασης του κόσμου, τα οποία συνθέτουν τη δημιουργία κάθε φυσικού αντικειμένου και συντελούν στην αρμονική συνύπαρξη του μέρους με το όλον. Έτσι η ενέργεια, η διαχείριση των υδάτων, η σχέση του κτιρίου με το έδαφος και η υλικότητά του, η βιοκλιματική του συμπεριφορά αλλά και οι άνθρωποι που θα επισκεφθούν τον χώρο οφείλουν να λειτουργούν ως ένα φιλικό προς το περιβάλλον, ανατροφοδοτούμενο σύστημα», λέει ο κ. Τσολάκης.

Και συμπληρώνει όσον αφορά τον πυρήνα του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού: «Επίκεντρο της επέμβασης αποτελεί το κενό-πλατεία το οποίο συνδέεται περιμετρικά με την πόλη και το υπόλοιπο πάρκο. Γύρω του αναπτύσσονται τέσσερις κτιριακές πτέρυγες, οι οποίες γεννιούνται από το έδαφος και σχηματίζουν επικλινή φυτεμένα δώματα. Στο νοτιοανατολικό τμήμα διαμορφώνεται η υπαίθρια γλυπτοθήκη και μεταφέρονται τα γήπεδα καλαθοσφαίρισης και ποδοσφαίρου με αναβαθμισμένες υποδομές (κερκίδες, κρήνες, παγκάκια, φωτιστικά στοιχεία), καθώς και ο υπόγειος χώρος στάθμευσης. Τα δώματα αναδύονται από το έδαφος ως φυσική συνέχειά του, εμφανίζοντας επικλινείς, βατές επιφάνειες, οι οποίες επεκτείνουν την υπάρχουσα φύτευση του άλσους και ενθαρρύνουν την ανάπτυξη εδαφοκαλυπτικών φυτών, θάμνων και μικρών δέντρων. Η υπάρχουσα φύτευση ενισχύεται με ενδημικά δέντρα, χαρακτηριστικά του αθηναϊκού τοπίου.

Το κτίριο που θα στεγάσει το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας θα εκτείνεται σε περίπου 14.000 τ.μ. Οι νέες διαμορφώσεις και η ανάπτυξη των φυτεμένων δωμάτων θα επιφέρει αύξηση και εμπλουτισμό του πράσινου ισοζυγίου του άλσους κατά 35%. Επιπρόσθετα, οι νέες δεντροφυτεύσεις θα αποτελούνται από αειθαλείς και φυλλοβόλες ποικιλίες, χαρακτηριστικές του αττικού τοπίου, και θα βοηθήσουν στην αποτελεσματικότερη σκίαση του χώρου, φιλτράροντας τις υπεριώδεις ηλιακές ακτίνες. Τέλος, η στατική δομή και οι όψεις θα κατασκευαστούν από εμφανές, οπλισμένο σκυρόδεμα. Τα υλικά του κελύφους (σκυρόδεμα, υαλοπίνακες, εξωτερικά και εσωτερικά δάπεδα) προδιαγράφονται ως υλικά υψηλής αντοχής, μεγάλης θερμοχωρητικότητας και χαμηλού κόστους συντήρησης». 

Ως προς τα τεχνικά χαρακτηριστικά και τις λειτουργικές απαιτήσεις, ο επικεφαλής του γραφείου Tsolakis Architects υποστηρίζει: «Σχετικά με τον τομέα της ενέργειας, φωτοβολταϊκά στοιχεία (συνολικής επιφάνειας περίπου 3.000 τ.μ.) τοποθετούνται στη νότια πλευρά του οικοπέδου, στο στέγαστρο του ποδοσφαιρικού γηπέδου και στην οροφή της πτέρυγας των εργαστηρίων, προσφέροντας ενεργειακή αυτονομία στο αθλητικό πάρκο και τη γλυπτοθήκη. Η ανανεώσιμη ενέργεια από τα πανέλα θα διοχετεύεται για την κάλυψη των αναγκών του μουσείου και για τη θέρμανση του νερού. Καθώς η πλειοψηφία της επιφάνειας του μουσείου αναπτύσσεται υπογείως, οι ανάγκες για θερμομόνωση και η χρήση των κλιματιστικών μειώνονται. Παρόμοιο αποτέλεσμα παράγεται και με το φυτεμένο δώμα, το οποίο μονώνει με φυσικό τρόπο το κτίριο, ελαττώνοντας τις ανάγκες τεχνητής θέρμανσης. Η γεωμετρία και ο προσανατολισμός του κτιρίου συμβάλλουν στην προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία και τη διάχυση του φωτός προς τους εσωτερικούς χώρους.

Οι πεσσοί των στοών δημιουργούν ρυθμικά κενά και πλήρη, σκιάζοντας ταυτόχρονα τους πιο ευαίσθητους χώρους του μουσείου και βοηθώντας την πιθανή διάταξη μιας μελλοντικής έκθεσης. Λόγω της ανάπτυξης μεγάλου μέρους της επιφάνειας του μουσείου στο υπέδαφος, ο φυσικός φωτισμός είναι πολύ περιορισμένος. Γι’ αυτόν τον λόγο θα τοποθετηθεί ένα πλέγμα από φωτοσωλήνες που θα επιτρέπουν τη διείσδυση του ηλιακού φωτός ακόμα και στους πιο απόμακρους χώρους. Το έργο θα “ανακουφιστεί” ενεργειακά από την ύπαρξη συστήματος γεωθερμίας που θα μειώσει σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας κατά τη χρήση του. Η γεωμετρία του κτιρίου με τα επικλινή, φυτεμένα δώματα επιτρέπει τη συλλογή των ομβρίων υδάτων σε στρατηγικά τοποθετημένες υπόγειες δεξαμενές, οι οποίες ανατροφοδοτούν το αρδευτικό σύστημα ολόκληρου του πάρκου.

Επιπλέον, οδηγούν με φυσικό τρόπο την πλειοψηφία του βρόχινου νερού προς το φυσικό έδαφος και με τη βοήθεια αποστραγγιστικών καναλιών θα αποφευχθεί η δημιουργία στάσιμων επιφανειών νερού. Οι σκληρές επιφάνειες των διαδρόμων και της πλατείας θα φέρουν επίσης σύστημα από ρείθρα που θα οδηγούν τα όμβρια ύδατα στις υπόγειες δεξαμενές συλλογής. Η υπαίθρια δεξαμενή του κήπου λειτουργεί ως ταμιευτήρας και συμβάλλει στον φυσικό δροσισμό της βόρειας πτέρυγας. Τοπική μονάδα ανακύκλωσης “μαύρου” νερού θα επαναχρησιμοποιεί το νερό των αποχωρητηρίων και των εργαστηρίων σε ένα κλειστό, ανατροφοδοτούμενο δίκτυο με τη χρήση ειδικών φίλτρων. Για τον αέρα και το κλίμα έχει προβλεφθεί η διευκόλυνση της διαχείρισης των φυσικών ρευμάτων αέρα, που θα βοηθούν στην ψύξη του και θα εξασφαλίζουν άνετες συνθήκες φυσικού αερισμού. Μάλιστα, οι υπαίθριες δαπεδοστρώσεις και ο αστικός εξοπλισμός διαμορφώνονται από ψυχρά υλικά που απορροφούν την ηλιακή θερμότητα. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η παραγόμενη θερμότητα από την αντανάκλαση των υλικών».

Ο κ. Τσολάκης καταλήγει λέγοντας: «Οι αρχές σχεδιασμού του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου προβάλλουν το όραμα της Αθήνας του μέλλοντος. Μιας πόλης που σχετίζει τις κτιριακές υποδομές με το φυσικό έδαφος και το τοπίο, μιας πόλης που σέβεται, αναδεικνύει και συνυπάρχει αρμονικά με τη φύση και την ιστορία της, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλους τους πολίτες της». 

Αναμένουμε την ολοκλήρωση του έργου, η οποία θα προσφέρει ένα συναρπαστικό ταξίδι στην αθηναϊκή ιστορία και θα αλλάξει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για τη σχέση των μουσείων με την πόλη.

πηγή. https://www.lifo.gr/culture/design/proto-prasino-arhaiologiko-moyseio-tis-elladas

Ο γνωστός αρχιτέκτονας, κ. Αριστείδης Ντάλας μιλάει στο  Εργοληπτικόν βήμα No_133 για τη σύγχρονη κατοικία και το ρόλο της αρχιτεκτονικής σήμερα.

• Το φωτογραφικό υλικό για το έργο The Lap Pool House και για το έργο PNOES, ειναι του φωτογράφου Παναγιώτη Βουμβάκη
• Τα renders για τα έργα Pool of the rocks, Project L, Block of flats, Residence in Nafplio: Κατερίνα Ιακωβάκη
• To render του έργου Irene’s farmhouse: Fiore Architects

Ποια τα προτερήματα και ποια τα μειονεκτήματα των υπόσκαφων κτισμάτων; Υπό ποιες συνθήκες αποτελούν την ιδανική επιλογή;

 Η υπόσκαφη αρχιτεκτονική αποτελεί βασικό θέμα των συζητήσεων στους κύκλους της αρχιτεκτονικής και της κατασκευής της χώρας εν γένει. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι κάθε θέμα έχει δυο όψεις. Κάθετι αποτελεί εργαλείο στα χέρια του δημιουργού και ανάλογα τον τρόπο που θα το χρησιμοποιήσει θα φέρει και τα αντίστοιχα αποτελέσματα. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς λοιπόν, ότι η υπόσκαφη αρχιτεκτονική είναι μέσο ένταξης και όχι σκοπός εκμετάλλευσης.

Τα υπόσκαφα παραπέμπουν σε μια πρωτόλεια μορφή κατοίκησης, την σπηλιά. Εναρμονίζονται με τις ισοϋψείς καμπύλες και προσαρμόζονται στην μορφολογία του εδάφους, προσφέροντας ένα καταφύγιο. Η διαμόρφωση του τοπίου παραπέμπει συχνά στην τέχνη της ξερολιθιάς, εργαλείο για να μετατραπεί η γη σε καλλιεργήσιμο έδαφος. Το αποτύπωμά τους στο τοπίο παραμένει ελάχιστο ακόμη κι όταν οι κατοικίες απαντούν στις σύγχρονες απαιτήσεις, διατηρώντας όμως την ανθρώπινη κλίμακα. Παίζοντας με τη σκιά, χάνονται πάνω στο τοπίο της ελληνικής υπαίθρου και γίνονται ένα με το ανάγλυφο.

Πόσο επηρεάζει το φυσικό περιβάλλον αλλά και οι νέες συνθήκες που δημιουργεί η κλιματική αλλαγή τον σχεδιασμό των κατοικιών; Παρατηρείτε ή προτείνετε αλλαγές στον τομέα των υλικών;

Η βιώσιμη αρχιτεκτονική και οι πρακτικές της εφαρμόζονταν πολλά χρόνια και αποτελούσαν βασική αρχή σχεδιασμού. Τα τελευταία χρόνια λόγω της κλιματικής κρίσης η βιώσιμη αρχιτεκτονική καθίσταται αναγκαία. Έτσι, δημιουργήθηκαν νομοθετικά πλαίσια και πιστοποιήσεις (LEED, WELL) που προστατεύουν την βιωσιμότητα του κτιρίου σε όλες τις πτυχές. Με αυτόν τον τρόπο, προωθείται η έρευνα και η χρήση περισσοτέρων ανακυκλώσιμων υλικών με λιγότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα που ολοένα είναι επιπλέον ζητούμενο από ιδιώτες η εφαρμογή τους στην κατασκευή.

Πώς βλέπετε την ελληνική αγορά κατοικιών; Ποιες είναι οι κυρίαρχες τάσεις και τι είναι αυτό που αναζητά περισσότερο το κοινό;

Τα τελευταία χρόνια βιώσαμε μια πρωτόγνωρη κατάσταση, μια πανδημία που είναι αδύνατο να μην επηρεάσει τα δεδομένα κατοίκησης. Η κατοικία μας γίνεται χώρος εργασίας, κοινωνικοποίησης, άσκησης, αποφόρτισης και διασκέδασης. Αναδεικνύεται η ανάγκη να υπάρχουν δυναμικοί χώροι με διαφορετικές ποιότητες που μεταμορφώνονται. Εξωτερικοί χώροι, όπως μπαλκόνια και αίθρια που αποτελούσαν παραμελημένους χώρους αποκτούν ζωτική σημασία. Αυτοί οι χώροι έχουν μετατραπεί σε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό, αποδεικνύοντας πως η ανθρώπινη δραστηριότητα προσδίδει κάθε φορά την ταυτότητα στον χώρο.

Αυτό από μόνο του έχει αλλάξει και την αγορά των κατοικιών. Η σύγχρονη κατοικία οφείλει να παρέχει μια μικρή ευελιξία και ταυτόχρονα μια περιβαλλοντική ενσυναίσθηση.

Πόσο διαφορετικές είναι οι απαιτήσεις στον σχεδιασμό κατοικιών εντός και εκτός του αστικού τοπίου;

Η ανάγκη της κατοίκησης, άρα και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός που την υπηρετεί, πιστεύουμε ότι δεν επηρεάζεται κατά βάθος από τις ανάγκες της εποχής. Οι ανάγκες στη βάση τους είναι πρωταρχικές και παραμένουν οι ίδιες, αναλλοίωτες μέσα στον χρόνο.

Ο τόπος που εντάσσεται η αρχιτεκτονική κάθε φορά αλλάζει και ο σχεδιασμός οφείλει να επηρεάζεται από αυτόν. Είναι χρέος της αρχιτεκτονικής να προτείνει νέα κτίρια που απαντούν κριτικά στο κάθε τοπίο, και με έναν τρόπο να το συμπληρώνουν.

Τοπίο φυσικό αλλά και τεχνητό, αποτελεί πάντα μια από τις βασικές αρχές του σχεδιασμού.

Ο τόπος είναι η πρώτη προσλαμβάνουσα για τον αρχιτέκτονα και το ανάγλυφο στο οποίο καλείται να απαντήσει το κτίριο. Η κατοικία στην ελληνική ύπαιθρο έχει έναν περισσότερο γλυπτικό χαρακτήρα και αποτελεί συνέχεια του ανάγλυφου του. Είτε βρίσκεται σε περίοπτη θέση παρέα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τοπίου, είτε προτείνεται βυθισμένη μέσα στο πρανές του εδάφους, ως σύγχρονη κρυμμένη σπηλιά, είναι πάντα μια ερμηνεία του εκάστοτε τοπίου και μια συνέχεια αυτού.

Το αστικό περιβάλλον από την άλλη, αποτελεί ένα πολύ περισσότερο αυστηρό πλαίσιο ένταξης της αρχιτεκτονικής μελέτης. Εκεί η κατοικία είναι αντιμέτωπη με το αστικό, ανθρωπογενές ανάγλυφο. Την κορυφογραμμή της πόλης. Ο σχεδιασμός εδώ είναι διαφορετικός και η αρχιτεκτονική καλείται να είναι πολλές φορές εφευρετική. Οι ανάγκες παραμένουν οι ίδιες και ο χώρος είναι μικρότερος. Το παιχνίδι των όγκων λαμβάνει χώρα στο ευρύτερο μέρος της πόλης και το κτίριο συνδιαλέγεται με τα υφιστάμενα κελύφη. 

Έχετε δηλώσει ότι η αρχιτεκτονική είναι η τέλεια ένωση της τέχνης με την επιστήμη. Πόσο έχει επηρεάσει αυτή η σκέψη το έργο σας και πώς οραματίζεστε την κατοικία του μέλλοντος;

Η αρχιτεκτονική ενέχει μια τεράστια ευθύνη που παραπέμπει στο ωραίο αλλά ταυτόχρονα σωστό. Αυτός ο συνδυασμός αισθητικής τελειότητας και εργονομικής αρτιότητας είναι κάτι που μας ακολουθεί και μας προβληματίζει σε κάθε νέο έργο που ξεκινάμε, ακολουθώντας κατά γράμμα τα λόγια του Le Corbusier ότι «Σκοπός της κατασκευής είναι να στέκεται, η αρχιτεκτονική όμως να συγκινεί.»

Ποια είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την επιτυχημένη πορεία σας που χαρακτηρίζεται από διακρίσεις εντός και εκτός Ελλάδας και ποια είναι τα έργα που εσείς ξεχωρίζετε;

Τα έργα του γραφείου ARISTIDES DALLAS ARCHITECTS έχουν δημοσιευθεί κι έχουν διακριθεί τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Η ιστορία του γραφείου ξεκίνησε από την Τήνο που αποτέλεσε γόνιμο έδαφος και πεδίο αναζήτησης της βαθύτερης ουσίας των παραδοσιακών δομών. Το γραφείο επεκτάθηκε στην Αθήνα όπου ο διάλογος με το αστικό τοπίο είναι εποικοδομητικός και διαρκώς διδακτικός. Την αγωνία αυτή μοιράζεται η ομάδα του γραφείου που διαρκώς μεγαλώνει. Βάση και αφετηρία της δημιουργικής εργασίας του γραφείου είναι η ομαδικότητα.

Τα περισσότερο γνωστά έργα είναι το The Lap Pool House, το A Touch of new, το A House between the rocks και οι ΠΝΟΕΣ στην Τήνο που έχουν ολοκληρωθεί, αλλά εξίσου σημαντικά θεωρούμε και την Κατοικία στο Ναύπλιο, την Κατοικία στην Κηφισιά και την Πολυκατοικία στο Γκάζι που είναι στην διαδικασία της Μελέτης.

Οι αρχιτέκτονες LKMK σχεδιάζουν μια διώροφη οικογενειακή κατοικία στο Κρυονέρι. Πρόκειται για ένα κτίριο με σημαντική γεωμετρία, σε σχήμα τραπεζοειδούς, αλλά και ενιαία και ισορροπημένη χρωματική παλέτα στους εξωτερικούς και εσωτερικούς του χώρους.

Το έργο αφορά σε διώροφη κατοικία επιφάνειας 170τ.μ., η οποία φιλοξενεί μια πενταμελή οικογένεια. Βρίσκεται σε ένα ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον στο Κρυονέρι, απέναντι στο ρέμα που διέρχεται από την περιοχή. Η θέση του οικοπέδου εξασφαλίζει ιδιωτικότητα, καθιστάτην κατοικία περίοπτη, και της προσφέρει ανεμπόδιστηθέα προς την πλούσια βλάστηση.

Το χαρακτηριστικότερο στοιχείο

της κατοικίας είναι το τραπεζοειδές στερεό

που «αγκαλιάζει» τα δύο τελευταία επίπεδα

και εδράζεται στο σκούρο γκρι όγκο του  ισογείου.

Η συνθετική προσέγγιση της πρισματικής μορφής που προεξέχει, προσδίδει μια δυναμική στη συνολική γεωμετρία του κτιρίου αποσκοπώντας στη διαφοροποίηση από τον τυπικό σχεδιασμό μιας κατοικίας με στέγη που οργανώνεται σε 3 επίπεδα.

Το ισόγειο αποτελείται από έναν ενιαίο χώρο καθιστικού και κουζίνας, έχοντας μεγάλα ανοίγματα που οδηγούν στο εξωτερικό περιβάλλον. Η πέργκολα σε συνέχεια του καθιστικού συμμετέχει στην ενοποίηση των κλειστών και ανοιχτών χώρων, φιλοξενώντας δραστηριότητες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Στον πρώτο όροφο συγκεντρώνονται οι χώροι ανάπαυσης, με κάθε υπνοδωμάτιο να έχει τη δική του εκτόνωση προς τον εξωτερικό χώρο, ενώ η σοφίτα, στο τελευταίο επίπεδο, φιλοξενεί το γραφείο – ξενώνα των ιδιοκτητών. Συμπληρωματικά διακοσμητικά στοιχεία του σχεδιασμού είναι η ξύλινη επένδυση στο εσωτερικό του διπλού ύψους της πρόσοψης, τα μεταλλικά πλαίσια που περιγράφουν τα ανοίγματα της σοφίτας και οι χαρακτηριστικές τριγωνικές οπές διαφορετικών διαστάσεων που προσφέρουν πλάγιες οπτικές φυγές.

Εσωτερικά της κατοικίας επικρατεί

η ίδια χρωματική συνέπεια

που βρίσκουμε και εξωτερικά.

Το παιχνίδι αντιθέσεων ανάμεσα στις κυρίαρχες λευκές επιφάνειες και τις μαύρες λεπτομέρειες των κουφωμάτων και των επίπλων ενισχύεται από το φυσικό φως.

 

Τίτλος Έργου  Μονοκατοικία στο Κρυονέρι
Τύπους Έργου  Κατοικία
Αρχιτέκτονες  LKMK Architects
Τοποθεσία  Κρυονέρι, Δήμος Διονύσου, Αττική
Έτος  2022
Στατική Μελέτη  Γαβαλάς Φίλιππος
Μηχανολογική Μελέτη  TECHNOMECH
Φωτογράφος  Βουμβάκης Παναγιώτης

-κείμενο από τις Σκέντου Μαρίνα &  Πέππα Μυρτώ

πηγή archisearch.gr

Βλέπε φώτο Gallery εδώ

H κατοικία βρίσκεται σε απομακρυσμένη περιοχή της Aττικής, κτισμένη σε επικλινές οικόπεδο με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την ενδιαφέρουσα θέα προς τη θάλασσα.

Περιγραφή

• H διάσπαση της μεγάλης κτιριακής μάζας που προκύπτει από το κτιριολογικό πρόγραμμα σε μικρότερες ενότητες υπήρξε βασική επιλογή. H σύνθεση οργανώνεται με τη βοήθεια ενός άξονα κίνησης που τονίζεται ογκοπλαστικά και αποτελεί το συνδετικό στοιχείο των επιμέρους όγκων.
• H κλιμάκωση των επιπέδων επιτρέπει στους εσωτερικούς χώρους να προσαρμοστούν στις έντονες κλίσεις του εδάφους και να αποτελέσουν τη φυσική συνέχεια του περιβάλλοντος χώρου. H διάταξη των ανοιγμάτων διευκολύνει το φυσικό αερισμό/δροσισμό του κτιρίου ενώ παράλληλα συμβάλλει στην ενοποίηση του εσωτερικού με τον εξωτερικό χώρο.

• Oι τέσσερις βασικοί όγκοι περιλαμβάνουν τις λειτουργικές ενότητες της κατοικίας. Έτσι διακρίνονται οι ζώνες των υπνοδωματίων, του καθιστικού, του φαγητού και τέλος του ξενώνα. H διάσπαση αυτή και η απομάκρυνση του ενός όγκου από τον άλλο καθώς και η τοποθέτησή τους εκατέρωθεν του άξονα κίνησης, δημιουργούν προστατευμένους από τον ήλιο και τον αέρα υπαίθριους χώρους και επιτρέπουν την καλύτερη εκμετάλλευση της θέας.
• Yπάρχουν τρεις βασικοί υπαίθριοι χώροι: H βορινή αυλή προστατευμένη από τους όγκους του κτιρίου και τους τοίχους αντιστήριξης του περιβάλλοντος χώρου, ο νοτιοανατολικός υπαίθριος χώρος του καθιστικού με θέα προς τη θάλασσα και η αυλή της κουζίνας που οριοθετείται από τον ξενώνα, το υπαίθριο τμήμα της πορείας και τον όγκο της κατοικίας.

• O διώροφος χώρος του καθιστικού με το χώρο της εστίας και το ξύλινο πατάρι του χώρου εργασίας, αποτελεί το κεντροβαρικό σημείο της κατοικίας, τον κεντρικό χώρο ζωής της οικογένειας.
• Tο μεγάλο ύψος του χώρου αλλά και η επεξεργασία των ανοιγμάτων δίνουν την αίσθηση μιας καλυμμένης αυλής στο εσωτερικό του σπιτιού.

Yλικά
H επιλογή των υλικών έγινε με κριτήριο την αντοχή τους στο χρόνο και την ευκολία συντήρησης. Oι επιφάνειες του σκυροδέματος παραμένουν ανεπίχριστες και άβαφες ενώ τα επιχρίσματα που επικαλύπτουν τους τοίχους πλήρωσης όπου απαιτείται, χρωματίζονται με την προσθήκη χρώματος στη μάζα του υλικού κατά τη φάση της κατασκευής.
H επιλογή των γαιωδών χρωμάτων βοηθά την ένταξη του συνόλου στο φυσικό τοπίο.
Έγχρωμοι τσιμεντόλιθοι χρησιμοποιήθηκαν στις διαμορφώσεις του περιβάλλοντος χώρου και στη βάση του κτιρίου. Tα κουφώματα είναι είτε ξύλινα, είτε μεταλλικά ενώ το ξύλο χρησιμοποιείται και σε ορισμένα φατνώματα της όψης του καθιστικού.
Tα δάπεδα επιστρώνονται με ημικατεργασμένες πλάκες Πηλίου στους εσωτερικούς χώρους και πελεκημένο γαρμπιλοσκυρόδεμα με έγχρωμα αδρανή στις υπαίθριες διαμορφώσεις.
Oι μονώσεις των δωμάτων προστατεύονται με κροκάλες, σε μια προσπάθεια επεξεργασίας της πέμπτης όψης του κτιρίου που είναι εμφανής από το λόφο στη βορινή πλευρά.

Στοιχεία Έργου
Αρχιτεκτονική Μελέτη: Δ. Hσαΐας, T. Παπαϊωάννου, Aρχιτέκτονες Mηχ.
Στατική Μελέτη: Π. Mπαλλιάν, Πολιτικός Mηχ.
Hλεκτρομηχανολογική Μελέτη: M. Φιλιππίδης, Mηχανόλογος-Hλεκτρολόγος Mηχ.
Συνεργάτες: K. Φιλίππα, K. Φτάρα, Aρχιτέκτονες Mηχ.
Eπίβλεψη: Δ. Hσαΐας, T. Παπαϊωάννου, Aρχιτέκτονες Mηχ.
Tεχνική Εταιρία Κατασκευής: Mπαλλιάν & Συνεργάτες O.E.
Iδιοκτήτης: N. Λύκος
Tοποθεσία: Pιμπάρι Kερατέας
Συνολικό Εμβαδό Κτιρίου: Iσόγειο 315 τ.μ., Yπόγειο 200 τ.μ.
Xρόνος Εκπόνησης Μελέτης: 1992-1993
Χρόνος Κατασκευής Έργου: Σεπτέμβριος 1993 - Iούνιος 1995
Φωτογραφίες: T. Aμπατζής-Σ. Pάντου

πηγή ktirio.gr

Το μυστικό αποκαλύπτεται μετά από μελέτες που δείχνουν ότι, παρά το γεγονός πως ο ναός του Παρθενώνα στην Ακρόπολη δεν έχει καν θεμέλια, έχει τριπλή αντισεισμική θωράκιση.

Σύμφωνα με την πολιτικό μηχανικό Νίκη Τιμοθέου, μελέτες της αρχιτεκτονικής και δομικής του φόρμας κατέδειξαν πως οι Αρχαίοι είχαν από τότε ανακαλύψει αυτό που σήμερα ονομάζουμε «σεισμική μόνωση». Ο ναός, σύμφωνα με την κυρία Τιμοθέου, κοντράρει επιτυχώς τη θεωρία της σύγχρονης πολιτικής μηχανικής, διότι χωρίς να έχει καν θεμέλια, είναι τριπλά μονωμένος σεισμικά.

Αυτή η τριπλή μόνωση, όπως μας εξήγησε, εντοπίζεται σε διαφορετικά σημεία του οικοδομήματος. Το πρώτο σημείο βρίσκεται στις στρώσεις τεράστιων οριζόντιων και εξαιρετικά λείων μαρμάρων, πάνω στα οποία πατάει ο Παρθενώνας.

Το δεύτερο παρατηρείται στους μεταλλικούς ελαστικούς συνδέσμους οι οποίοι συνδέουν τις πλάκες κάθε στρώματος, και που στο κέντρο τους εντοπίζονται μικροί σιδηροπάσσαλοι, γύρω από τους οποίους έχει χυθεί μολύβι (το μολύβι έχει την ιδιότητα να προστατεύει τον σίδηρο από τη σκουριά και να εξασθενεί με την ελαστικότητά του το όποιο κύμα, αφού μέρος της κινητικής του αυτής ενέργειας μετατρέπεται σε θερμική).

Και το τρίτο εντοπίζεται στις κολώνες του κτίσματος, οι οποίες δεν τοποθετήθηκαν μονοκόμματες, αφού οι αρχαίοι Έλληνες ήξεραν πως για να αντέξουν στους κραδασμούς της γης, θα έπρεπε να τοποθετηθούν σε φέτες, τέλεια εφαρμοσμένες η μία πάνω στην άλλη.

Το αποτέλεσμα αυτής της τριπλής μονωτικής φόρμουλας, όπως σημείωσε η κυρία Τιμοθέου, ήταν τα επιφανειακά σεισμικά κύματα να κινούν το ένα στρώμα των μαρμάρινων πλακών, επάνω στο άλλο, την ίδια ώρα που οι σύνδεσμοι εκτόνωναν την κινητική ενέργεια που ανέπτυσσε ο εγκέλαδος!

Οι κολώνες, τέλος, με τον τρόπο που ήταν τοποθετημένες, επέτρεπαν στο όλο οικοδόμημα να ταλαντώνεται, αλλά να μην καταρρέει.

Αξίζει να παρακολουθήσετε το αριστουργηματικό ντοκιμαντέρ του PBS με τίτλο: «Secrets of the Parthenon» (τα μυστικά του Παρθενώνα). Οι δημιουργοί του αναλύουν τον τρόπο που χτίστηκε ο περίφημος Παρθενώνας και καταγράφουν λεπτό προς λεπτό τις προσπάθειες των τελευταίων δεκαετιών για την αναστήλωση του, απο τους καλύτερους επιστήμονες του κόσμου, διεισδύοντας στα βάθη του ιερού αυτού βράχου της Ακροπόλεως.

πηγή https://www.tilestwra.com/na-giati-o-parthenonas-meni-orthios-epi-2-500-chronia-eno-den-echi-themelia/?fbclid=IwAR3gtRNMA16VI7z7lh5E9FWaufh0S3P202mWM6iHkNY5ntzwplP56U12q_0

Χτισμένη στα βορειανατολικά προάστια της Αθήνας, η κατοικία έχει σχεδιαστεί σε κατακόρυφο άξονα λόγω της μικρής επιτρεπόμενης κάλυψης του οικοπέδου. Με αυτό τον τρόπο ο κάθε όροφος αποκτά τη δική του ταυτότητα και χρήση: το ισόγειο και ο πρώτος όροφος της κατοικίας εμπεριέχουν το σαλόνι, την τραπεζαρία και την κουζίνα και έχουν άμεση επαφή με τον εξωτερικό χώρο εξαιτίας της κλίσης του εδάφους του οικοπέδου.

Τα παιδικά υπνοδωμάτια βρίσκονται στο δεύτερο όροφο μαζί με ένα μικρό playroom και το μάστερ υπνοδωμάτιο συναντάται στο δώμα όπου συνδέεται με την ταράτσα της κατοικίας. Σ’ αυτό τον τετραώροφο όγκο της κατοικίας που δημιουργείται, ο βορινός τοίχος του κτιρίου ανοίγεται και ευθυγραμμίζεται με το όριο του τριγωνικού οικοπέδου προκειμένου να μεγαλώσει η κύρια όψη της κατοικίας ώστε να εισχωρήσει άπλετο νοτιοδυτικό φώς και ταυτοχρόνως να ενσωματωθεί η κεντρική είσοδος της κατοικίας.

Εσωτερικά σε αυτό το νοητό τρίγωνο που δημιουργείται χωρικά τοποθετείται η σκάλα της κατοικίας, το αναβατόριο και ένα εσωτερικό αίθριο που συνενώνει όλους τους επιμέρους ορόφους. Το εγχείρημα του «ανοίγματος» του κτιρίου υπογραμμίζεται με τη χρήση έντονου πορτοκαλί χρώματος στο εσωτερικό του τοίχου διαχέοντας μια «φλεγόμενη» αίσθηση στο χώρο. Το πορτοκαλί χρώμα μέσω του φωτός που εισέρχεται από τα ανοίγματα της όψης και τους φεγγίτες της οροφής αντανακλάται στους όμορους τοίχους δημιουργώντας ένα θερμό φίλτρο χρώματος το οποίο ταξιδεύει μέσα σε όλο το σπίτι. Αυτός ο τριγωνικός έγχρωμος ενδιάμεσος χώρος που διαμορφώνεται, συνδέει τους χώρους κυκλοφορίας με όλους τους ιδιωτικούς και κοινόχρηστους χώρους της κατοικίας και γίνεται το πιο σημαντικό μέρος του σπιτιού.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή!

Στόχος της αρχιτεκτονικής μιας κατοικίας είναι να αφουγκράζεται τις ανάγκες και επιθυμίες του ιδιοκτήτη της, συνθέτοντας ένα μοναδικό για αυτόν σπίτι. Στην περίπτωση αυτή, ο ιδιοκτήτης είναι νέος και έτοιμος να ξεκινήσει τη δική του οικογένεια. Η αγαπημένη του ταινία είναι το Star Wars και το αγαπημένο του παιχνίδι ο κύβος του Ρούμπικ.

Η αρχιτεκτονική σύνθεση του σπιτιού λοιπόν όφειλε να ενσωματώσει εξωτερικά και εσωτερικά όλα αυτά τα στοιχεία. Καθώς εισέρχεται ο ιδιοκτήτης στο σπίτι του, όπως εξηγήθηκε με βαρετούς αρχιτεκτονικούς όρους παραπάνω, ανοίγεται μπροστά του σαν σε ταινία επιστημονικής φαντασίας μια πανύψηλη πύλη πλημμυρισμένη στο φως και στο χρώμα που διασχίζει κατά μήκος και καθ ’ύψος όλο του το σπίτι.

Στο εσωτερικό της κατοικίας καθώς περιηγείται στο χώρο, ο ίδιος βιώνει ένα παιχνίδι εναλλαγής χρωμάτων του αγαπημένου του παιχνιδιού αφού χρώματα του κύβου του Ρούμπικ μπαίνουν διάσπαρτα σε χώρους και έπιπλα του σπιτιού. Ο νοητός αυτός πόλεμος που εκτυλίσσεται μεταξύ των έξι έντονων χρωμάτων (πορτοκαλί, κόκκινο, κίτρινο, λευκό, πράσινο, μπλε) σε συνδυασμό με αρχιτεκτονικά στοιχεία που μοιάζουν να ανοίγονται και να ξεδιπλώνονται αυτόματα, δημιουργεί μια δραματική αρχιτεκτονική εμπειρία στον ιδιοκτήτη η οποία ικανοποιεί την παιδικότητα του και διεγείρει τις αισθήσεις του συνθέτοντας μια μυθιστορηματική κατοικία, το δικό του εικονικό γαλαξία που στο μέλλον θα φιλοξενήσει τους αγαπημένους του ήρωες.

Ενσωματώνοντας παραδοσιακές επιρροές σε ένα σύγχρονο μορφολογικό και κατασκευαστικό λεξιλόγιο, η κατοικία "Ζ Ηouse" στις Άλπεις επαναπροσδιορίζει τη σχέση της αρχιτεκτονικής με τη φύση.
Χωροθέτηση και λειτουργίες
Η κατοικία χωροθετείται σε έναν απόκρημνο λόφο με πανοραμική θέα. Κατά την ανηφορική πρόσβαση στο οικόπεδο, δίνεται η εντύπωση της πλήρους ενσωμάτωσης της κατοικίας στον περιβάλλοντα χώρο. Λόγω της έντονης κλίσης του οικοπέδου, η πρόσβαση στην κατοικία πραγματοποιείται μέσω συγκεκριμένης πορείας. Κατά την είσοδο στο κτίριο, ο χρήστης μεταφέρεται στο επίπεδο του ισογείου, το οποίο πλαισιώνεται από το περιβάλλον τοπίο.
Ο προσανατολισμός και το "καδράρισμα" της θέας είχε κυρίαρχο ρόλο στο σχεδιασμό. Η είσοδος και οι βοηθητικοί χώροι τοποθετούνται με δυτικό προσανατολισμό, ενώ ο κύριος χώρος διημέρευσης, με θέα στη συνεχόμενη κοιλάδα, ορίζεται προς τα ανατολικά. Το απαιτητικό λειτουργικό πρόγραμμα οργανώθηκε σε δύο παρατιθέμενους όγκους, με τμήματα σε διαφορετικά ύψη και σε ομαλή διάταξη ως προς τις ισοϋψείς του οικοπέδου.
Ο κύριος χώρος διημέρευσης χωροθετείται στο επίπεδο της εισόδου και διαμορφώνεται με ενιαίο χαρακτήρα. Οι υπόλοιπες λειτουργίες διαχωρίζονται, με το κύριο υπνοδωμάτιο να βρίσκεται στο διπλού ύψους επίπεδο του ορόφου. Τα υπόλοιπα υπνοδωμάτια, η σάουνα και ο χώρος ευεξίας διατάσσονται στο χαμηλότερο επίπεδο. Εξωτερικά, το κτίριο δίνει την εντύπωση ότι ολισθαίνει στο επικλινές έδαφος ως ένας ελαφρύς όγκος, χωρίς εξώστες ή άλλες προβολές στο τοπίο. Εσωτερικά, ο όγκος του κύριου χώρου προβάλλει μέσω μιας εντυπωσιακής στέγης από σκυρόδεμα, η οποία ακολουθεί την κλίση των δύο όγκων, σε διαφορετικά ύψη, δίνοντας την εντύπωση ότι "εισχωρεί" στο βουνό.

Τα υλικά και η στέγη
Τα υλικά, που χρησιμοποιήθηκαν, αντιπροσωπεύουν τις βασικές ιδέες του σχεδιασμού. Η κατασκευή πραγματοποιήθηκε με σκυρόδεμα, το οποίο είναι ορατό μόνο εσωτερικά. Το εμφανές μπετόν στα δάπεδα και στις οροφές, σε συνδυασμό με τα εκτεταμένα ανοίγματα των όψεων, προσδίδει μια οπτική αίσθηση αιώρησης. Οι εξωτερικές όψεις του κτιρίου ενσωματώνουν μια ξύλινη επιδερμίδα, χαρακτηριστικό κατασκευαστικό στοιχείο της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής των Άλπεων. Το ξύλινο περίβλημα, συνυφασμένο με το γεωργικό και τον κτηνοτροφικό χαρακτήρα τω κτισμάτων της περιοχής, χρησιμοποιείται ως απαραίτητο στοιχείο για τον έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας και την εξοικονόμηση ενέργειας. Οι εξωτερικές κατακόρυφες περσίδες από ξύλο πεύκου, συνθέτουν μια "ελαφριά" περιμετρική κατασκευή, η οποία περιβάλλει το κτίριο και ρυθμίζει τη σχέση του κτιρίου με το φως και τη θέα. Οι παραλλαγές στη διάταξη των ξύλινων περσίδων, ως προς τις αποστάσεις και τον προσανατολισμό, δημιουργούν εναλλακτικές σχέσεις ανάμεσα στον εσωτερικό και εξωτερικό χώρο, μέσα από ενδιαφέρουσες φωτοσκιάσεις και εναλλαγή οπτικών ερεθισμάτων.

Στοιχεία έργου

Αρχιτεκτονική μελέτη:
GEZA - Gri e Zucchi Architettura SRL
Αρχιτέκτονες:
Stefano Gri, Piero Zucchi, Stefania Anzil, Tina Carletti, Marjana Dedaj, Elisa Mansutti
Στατική μελέτη:
Alessandro D’Αgostino (ADASTUDIO)
Μηχανολογική μελέτη:
HT Engineering
Ηλεκτρολογική μελέτη:
Studio Battista
Επίβλεψη κατασκευής:
Alessandro D’Αgostino (ADASTUDIO)
Κατασκευή έργου:
Impresa Edile Pellegrini & C
Μηχανολογικές εγκαταστάσεις:
ASTEL SRL
Ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις:
Elettrotecnica Manzanese
Τοποθεσία:
Tarvisio, Udine, Ιταλία
Συνολικό εμβαδό:
933 m²
Φωτογραφίες:
Gianni Antoniali

πηγή https://ktirio.gr/el/κτιρια/ξενα-κτιρια/κατοικία-‘’z-house’’-στις-άλπεις-με-ξύλινο-περίβλημα

Ο Ιάπωνας αρχιτέκτονας που πέθανε πριν από λίγες μέρες θεωρούνταν μία από τις πιο επιδραστικές φιγούρες της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής. Ανάμεσα στα κορυφαία δείγματα της δουλειάς του ανήκει και το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.

Γιατί ο Αράτα Ισοζάκι, που έφυγε από τη ζωή στις 28 Δεκεμβρίου 2022 σε ηλικία 91 ετών, θεωρούνταν ένας από τους επιδραστικούς αρχιτέκτονες της Ιαπωνίας και του κόσμου της αρχιτεκτονικής;

Αρκεί να δείτε ένα έργο του και θα το καταλάβετε αμέσως· θα αναρωτηθείτε ποιος το έφτιαξε. Ήταν επιδραστικός γιατί εκπροσώπησε τον πρώιμο ιαπωνικό μπρουταλισμό, έξοχο παράδειγμα του οποίου είναι η Βιβλιοθήκη της Ōita, το Δημοτικό Μουσείο Τέχνης του Κιτακιούσου. Αργότερα το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Λος Άντζελες συνέδεσε την κουλτούρα της Ανατολής με τα αναδυόμενα σύγχρονα κινήματα αρχιτεκτονικής της Δύσης.

Ο Ιάπωνας αρχιτέκτονας έφτιαξε περισσότερα από 100 κτίρια στην εξηκονταετή καριέρα του, μεταξύ των οποίων και το κτίριο Μ2 του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, που ολοκληρώθηκε το 2010 και έχει γίνει ένα από τα πλέον αγαπημένα τοπόσημα της πόλης.

Πρόκειται για μια μοναδική κατασκευή που συνοψίζει τις αρετές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Γεωμετρικές γραμμές, μεγάλες γυάλινες επιφάνειες και μεταλλικά στοιχεία συνθέτουν ένα οικοδόμημα επιβλητικής απλότητας, που με τη διαφάνεια και την εξωστρέφειά του ανοίγει έναν αντιθετικό διάλογο με το γειτονικό Μ1.

Όταν πήρε το Pritzker το 2019, η κριτική επιτροπή τον περιέγραψε ως έναν πρωτοπόρο που κατανόησε ότι η ανάγκη για αρχιτεκτονική είναι όχι μόνο παγκόσμια αλλά και τοπική, ότι αυτές οι δύο δυνάμεις αποτελούν μέρος μιας ενιαίας πρόκλησης.

Γεμάτο φυσικό φως, το φουαγιέ του κτιρίου απολαμβάνει μια εξαίσια θέα στη θάλασσα και τον Όλυμπο. Το εσωτερικό του κτιρίου χαρακτηρίζεται από ποικιλία και λειτουργικότητα, καθώς διαθέτει έναν μεγάλο αριθμό χώρων που καλύπτουν μια ευρεία γκάμα πολιτιστικών, συνεδριακών και άλλων αναγκών.

Ο Ισοζάκι σχεδίασε ένα κτίριο άπειρων δυνατοτήτων, με αποτέλεσμα σήμερα να αποτελεί έναν ζωντανό, πολυάσχολο και πολύπλευρο οργανισμό γεμάτο δραστηριότητες. Ένα κτίριο γεμάτο με πολιτιστικές και άλλες εμπειρίες, που δίνει νόημα στην αρχιτεκτονική, καθώς από τα χαρτιά του σχεδιασμού και τα οικοδομικά υλικά έχει περάσει στις καρδιές των ανθρώπων.

Τιμήθηκε με όλα τα μεγάλα βραβεία αρχιτεκτονικής, με το Pritzker το 2019, το χρυσό μετάλλιο RIBA το 1986 και το Leone d'Oro στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1996.

Όταν πήρε το Pritzker το 2019, η κριτική επιτροπή τον περιέγραψε ως έναν πρωτοπόρο που κατανόησε ότι η ανάγκη για αρχιτεκτονική είναι όχι μόνο παγκόσμια αλλά και τοπική, ότι αυτές οι δύο δυνάμεις αποτελούν μέρος μιας ενιαίας πρόκλησης.

Γεννημένος σε μια χώρα με μακρά παράδοση στην αρχιτεκτονική, δεν περιορίστηκε σε αυτήν αλλά ανατροφοδότησε την έμπνευσή του μαθαίνοντας από τον υπόλοιπο κόσμο, διαδίδοντας συγχρόνως την κουλτούρα της γενέτειράς του.

Ασκώντας την αρχιτεκτονική σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών της θεωρίας και της πρακτικής της, μπόρεσε να συνδέσει άυλες αξίες, το πνεύμα της χώρας του και τις αρχιτεκτονικές του επιρροές. Κάθε κτίριο που σχεδίασε ήταν μοναδικό· ο ίδιος δραπέτευε από τη μανιέρα της υπογραφής και επινοούσε κάτι καινούργιο.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ταντάο Άντο τον αποκάλεσε «αυτοκράτορα της ιαπωνικής αρχιτεκτονικής». Ως μέλος μιας πρωτοπορίας που ασκούσε την αρχιτεκτονική έξω από τις αρχιτεκτονικές συμβάσεις υπέβαλε το 1962 το θεωρητικό σχέδιο «Πόλη στον αέρα», με δενδροειδείς κατασκευές να απλώνονται σαν θόλος πάνω από το Τόκιο, προφητεύοντας την πύκνωση των πόλεων.

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Ισοζάκι έχτιζε μόνο στην Ιαπωνία και κυρίως στο νότιο νησί Kyushu, όπου γεννήθηκε. Αλλά το 1980 του ανατέθηκε να σχεδιάσει τη δομή του υπό ίδρυση Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στο Λος Άντζελες. Η συνεργασία του θα ναυαγούσε αν δεν επενέβαινε ο Φρανκ Γκέρι που του πρότεινε να κερδίσει την υποστήριξη μιας ομάδας διαχειριστών του μουσείου, οι οποίοι διέσωσαν το σχέδιό του και μαζί με αυτό τη φήμη του.

Τελικά, έχτισε το μουσείο επενδύοντάς το με πλούσια υφή κόκκινου ινδικού ψαμμίτη και μεγάλους πυραμιδοειδείς φεγγίτες που φωτίζουν τις γαλήνιες αίθουσες από κάτω. Η πρώτη γκαλερί –ογκώδης, λαμπερή, ακίνητη στην όψη– εισήγαγε την ιαπωνική έννοια του Μα, του γεμάτου δυνατότητες κενού, και ο Γκέρι είπε ότι «αυτή η αίθουσα αξίζει όσο ολόκληρο το κτίριο».

Το έργο έδωσε στον Ισοζάκι το έναυσμα για μια διεθνή καριέρα τεσσάρων δεκαετιών, την οποία συνέχισε με μια σειρά από διαφορετικά στυλ σε πολλές χώρες. Κατασκεύασε το πολύχρωμο, ευφάνταστο μεταμοντέρνο κτίριο Team Disney Building στο Ορλάντο της Φλόριντα, για τους θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1992 στη Βαρκελώνη σχεδίασε το πιο νηφάλιο και συμμετρικό Sant Jordi Pavilion 18.000 θέσεων.

Μεταξύ των πιο απροσδόκητων σχεδίων του ήταν το Εθνικό Συνεδριακό Κέντρο του Κατάρ στην Ντόχα. Η οροφή του υποστηρίζεται από ένα φαντασμαγορικό ζεύγος γιγαντιαίων «δέντρων» από σκυρόδεμα με διογκωμένους κορμούς και παχιά κλαδιά και αυτές οι σουρεαλιστικές μορφές έρχονται σε αντίθεση με την κατά τα άλλα ορθογώνια, μοντερνιστική δομή. Όπως σε πολλά από τα κτίριά του χρησιμοποίησε τη λεπτομέρεια για να υπονομεύσει το συνολικό σύστημα του κτιρίου, το παράλογο συνυπάρχει με το λογικό.

Το Domus (La Casa del Hombre), το επιστημονικό μουσείο στην Κορούνια της Ισπανίας, αποκλίνει από τη γλώσσα των προηγούμενων κτιρίων του με μια ομαλά καμπυλωτή πρόσοψη που μοιάζει με πανί και ακουμπά σε μια κυβική πέτρινη δομή – όλα αυτά τοποθετημένα πάνω σε ένα βραχώδες και άγριο τοπίο πάνω σε λόφο.

Η δουλειά του Ισοζάκι είναι εμπνευσμένη από τον ριζοσπαστισμό της τέχνης. Ασχολήθηκε με την τζαζ, τους νεο-ντανταϊστές του Τόκιο και τον Τζον Κέιτζ. Τον θεωρούσαν «αντάρτη-αρχιτέκτονα» και πάντα αναζητούσε και επέλεγε, ως κριτής, τα πιο αντισυμβατικά έργα. Ήταν αυτός που υπερασπίστηκε το έργο της Ζάχα Χαντίντ το 1983, μια φαινομενικά μη οικοδομήσιμη συμμετοχή σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για ένα αθλητικό κλαμπ στο Χονγκ Κονγκ. Η ψήφος του ήταν αυτή που εγκαινίασε την καριέρα της.

Για τον Ισοζάκι η αρχιτεκτονική έγινε μια πολιτιστική πρακτική. Σύμφωνα με το ίδιο, πρόκειται για μια «μηχανή για την παραγωγή νοήματος». Σχεδίαζε κτίρια με σύμβολα και αναφορές, προσδίδοντάς τους ειρωνεία, ακόμη και ένα πειραγμένο χιούμορ. Έδωσε στο Fujimi Country Club στην Oita το σχήμα ενός ερωτηματικού, διερωτώμενος γιατί παίζουν γκολφ στην Ιαπωνία.

Κινητήρια δύναμη του αρχιτεκτονικού νέου κύματος της Ιαπωνίας, ερμήνευσε τα δυτικά στυλ και τις φιλοσοφίες με τις ιαπωνικές έννοιες της απουσίας, του κενού, της σκιάς και του σκοταδιού. Σε μια εποχή που η μεταπολεμική Ιαπωνία ανοικοδομούνταν και ήταν ευαίσθητη στην αμερικανοποίηση, η αντιπαράθεση της δυτικοποίησης με την ιαπωνική παράδοση ήταν μια μορφή πολιτισμικής αντίστασης.

Το 1983 έγραψε το Katsura Villa: Space and Form, αναδεικνύοντας ουσιαστικά το αυτοκρατορικό καταφύγιο στην Ιαπωνία και τοποθετώντας το ανάμεσα σε έργα όπως η Piazza del Campidoglio στη Ρώμη και ο Παρθενώνας στην Αθήνα.

Το ζήτημα της ιαπωνικότητας τον απασχόλησε και για να αντικρούσει τις κατηγορίες ότι ένας διεθνοποιημένος Ιάπωνας αρχιτέκτονας είχε παραδώσει την πολιτιστική του ταυτότητα στη Δύση, όντας πλέον ξένος στην ίδια του τη χώρα, επέλεξε συνειδητά να εμφανίζεται δημοσίως φορώντας κιμονό.

Ο Ισοζάκι γεννήθηκε το 1931 στην Oita, παιδί μιας οικογένειας με μεγάλη οικονομική επιφάνεια. Το 1945, όταν ήταν 14 ετών, έγινε μάρτυρας της καταστροφής της Χιροσίμα που βρίσκεται απέναντι από τη γενέτειρά του. Τρεις ημέρες αργότερα βομβαρδίστηκε το Ναγκασάκι, που βρίσκεται νοτιοδυτικά.

«Μεγάλωσα στο σημείο μηδέν», δήλωσε όταν κέρδισε το βραβείο Pritzker το 2019. «Δεν υπήρχε αρχιτεκτονική, δεν υπήρχαν κτίρια, ούτε καν μια πόλη. Έτσι, η πρώτη μου εμπειρία από την αρχιτεκτονική ήταν το κενό της αρχιτεκτονικής, οπότε άρχισα να σκέφτομαι πώς οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ξαναχτίσουν τα σπίτια και τις πόλεις τους».

Η παροδικότητα των πόλεων και το ενδεχόμενο της καταστροφής τους έγιναν τελικά η βάση του έργου του. «Η μελλοντική πόλη βρίσκεται σε ερείπια», έγραψε κάποτε.

Πήρε το πτυχίο της αρχιτεκτονικής από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο το 1954. Από εκεί έλαβε και το διδακτορικό του στην αρχιτεκτονική το 1961. Μαθήτευσε δίπλα στον διακεκριμένο μοντερνιστή Κένζο Τάνγκε μέχρι το 1963 και στη συνέχεια άνοιξε δικό του γραφείο στο Τόκιο.

Το 1972 παντρεύτηκε την Άικο Μιγιαβάκι, μια Γιαπωνέζα γλύπτρια που τον έφερε σε επαφή με μια διεθνή ομάδα ριζοσπαστικών καλλιτεχνών φίλων, συμπεριλαμβανομένων των Χανς Ρίχτερ και Μαν Ρέι. Εκείνη ντυνόταν με μαύρες ολόσωμες φόρμες, ασυνήθιστες για την εποχή, και εκείνος με τα μαύρα τσαλακωμένα ρούχα του σχεδιαστή μόδας Ισέι Μιγιάκε, που ήταν φίλος του.

Ανάμεσα στα έργα του ξεχωρίζουν το Πολιτιστικό Κέντρο Shenzhen στην Κίνα (2007), το Μουσείο Τέχνης στο Πεκίνο (2008), ο Πύργος Allianz του Μιλάνου, το Shanghai Symphony Hall και το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Gunma, που θεωρείται ένα από τα αριστουργήματά του.

πηγή lifo.gr

Στην Αθήνα, την Τρίτη, 11 Οκτωβρίου 2022, είχα την τιμή αλλά και την χαρά, προσκεκλημένος από την καθηγήτρια Ρίβα Λάββα, να μιλήσω σε φοιτητές του 3ου έτους και καθηγητές της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Ε.Μ.Π., για την "ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΝΩΝΑ". Η ομιλία έγινε προκειμένου να ενημερωθούν οι σπουδάστριες και οι σπουδαστές για το θέμα αυτό, μιας και από τις 17 έως και τις 21 Οκτώβρη θα βρίσκονται σε περιοχές του Δήμου Μονεμβασίας για την μελέτη της Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής της, στο πλαίσιο του μαθήματος  «Ανάλυση και μελέτη Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων".

Πρέπει να ομολογήσω ότι όταν ξαναβρέθηκα στους χώρους της Σχολής η συναισθηματική μου φόρτιση ήταν μεγάλη. Τέτοια εποχή πριν 51 χρόνια, τελείωνα την Αρχιτεκτονική Σχολή. . Ήρθαν στο μυαλό μου οι καθηγητές μας, ο Θουκιδίδης Βαλεντής της Κτιριολογίας, ο Κυπριανός Μπίρης και οι επιμελητές του, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, ο Κώστας Ξανθόπουλος της Οικοδομικής, ο Ιωάννης Λιάπης των Εσωτερικών Χώρων, ο Εγγονόπουλος της Ζωγραφικής. Βλέποντας το αίθριο από πάνω, νόμιζα ότι έβλεπα  οι φιγούρες των συμφοιτητών και των συμφοιτητριών να παρακολουθούν σε αυτό τις παρουσιάσεις των διπλωματικών εργασιών τους. Θυμήθηκα τα καμαρίνια που είχαμε και εμείς στο ισόγειο, όπου δουλεύαμε το 5ο έτος τις διπλωματικές μας εργασίες. Ήρθε στο μυαλό μου η κατάληψη της Σχολής που είχαμε κάνει τον Απρίλη του 1967. Εκεί είμασταν όταν έγινε το πραξικόπημα....

 

Α.   Ο ΧΩΡΟΣ

Στον χώρο αυτό αναπτύσσονται οι παρακάτω οικιστικές ενότητες (ΔΙΑΦ.04) :

 

•                  Της βόρειας ορεινής Κυνουρίας με κύριους οικισμούς, το Καστρί, τον Άγιο Πέτρο και τα Άνω Δολιανά (Ι).

•                  Της νότιας ορεινής Κυνουρίας με κύριους οικισμούς αυτούς του Πραστού, της Καστάνιτσας, της Ορεινής Μελιγού και του Κοσμά (ΙΙ).

•                  Της παραθαλάσσιας Κυνουρίας με κύριους οικισμούς το Λεωνίδιο, το Παράλιο Άστρος, τον Τυρό (ΙΙΙ), 

•                  Της βορειοανατολικής Λακεδαίμονας, με κύριους οικισμούς τις Καρυές, τα Βρέσθενα, την Βαμβακού, τα Τσίτζινα, τον Βασσαρά, και νοτιότερα, με τους οικισμούς το Γεράκι Βρονταμά, και την Γκοριτσά (ΙV).

•                  Της περιοχής του Ζάρακα, με κύριους οικισμούς τον Χάρακα, την Ρηχειά, το Κυπαρρίσι (V).

•                  Της κεντρικής περιοχής της τ. Επαρχίας Επιδαύρου Λιμηράς με κύριους οικισμούς των Μολάων, το δίπολο Παπαδιάνικα & Ασωπός, τα  Νειάτα & την Μονεμβασία (VI).

•                  Την περιοχή των Βατίκων με κύριους οικισμούς αυτούς της Νεάπολης, το Λάχι, τον Άγιο Νικόλαο και  τα Βελανίδια (VIII).

Οι περισσότεροι οικισμοί που συναντάμε και σήμερα, στις παραπάνω οικιστικές ενότητες του Πάρνωνα,  βρίσκονται στα ορεινά,  με την δημιουργία τους να ανάγεται στον 13^ο  & 14^ο  περίπου αιώνα. Εκείνη την περίοδο παρατηρήθηκαν μετακινήσεις πληθυσμών από τα πεδινά σε ορεινά, ασφαλή μέρη ή και εγκαταστάσεις εποίκων από την Βαλκανική. Ήδη από τον 8^ο αιώνα είχαν εγκατασταθεί σλάβικα φύλα στη Λακωνία, κυρίως όμως στα ορεινά του Ταΰγετου, οι Μελιγγοί και στα πεδινά οι Εζερίτες. Στον Πάρνωνα εντοπίζονται λιγότερες εγκαταστάσεις των φύλων αυτών. Εκτιμάται ότι σλάβικα φύλλα εγκαταστάθηκαν στην Αράχωβα (Καρυές), την Ζαραφώνα (Καλλιθέα) και τα Τσίτζινα (Πολύδροσο).  Επίσης, περί το 1350 ο δεσπότης του Μυστρά Θεόδωρος Παλαιολόγος δίνει την άδεια εγκατάστασης Αλβανών και στην περιοχή του Ζάρακα. Πάντως μεγαλύτερες μετακινήσεις από τις πεδινές εγκαταστάσεις στις ορεινές, έγιναν κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας και φυσικά εντάθηκαν μετά την κατάληψη της Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς. 

 

 

Μετά την δημιουργία του νέου Ελληνικού Κράτους (ΔΙΑΦ.05) και την εξασφάλιση πλέον συνθηκών ασφαλούς διαβίωσης στις πεδινές περιοχές και σε συνδυασμό με την καταστροφή πολλών οικισμών από τις ορδές του Ιμπραήμ, άρχισε η μετακίνηση κατοίκων από τους ορεινούς οικισμούς στα πεδινά, κυρίως σε θέσεις όπου ήδη υπήρχαν πρόχειρα καταλύματα για την στέγαση των καλλιεργητών της γης & των κτηνοτρόφων. Ενδεικτικά στον χάρτη της διαφάνειας καταγράφονται τέτοιου είδους μετακινήσεις. Από την Βαρβίτσα κατέβηκαν στη Σκούρα, από τη Βαμβακού στους Βουτιάνους και στον Κλαδά, από τα Τσίντζινα στη Γκοριτσά και τη Ζούπενα. Στον Ζάρακα, από την Κρεμαστή μετακινήθηκαν στη Ρηχεία, στον Χάρακα, στον Λαμπόκαμπο και τα Πιστάματα.

Οι οικισμοί αυτοί, τόσο οι προϋπάρχοντες όσο και οι νεότεροι, φτάνουν στο απόγειο της ανάπτυξής τους στα τέλη του 19^ου και τις αρχές του 20^ου αιώνα. (ΔΙΑΦ.06) Την περίοδο εκείνη κατασκευάζονται μεγάλοι ναοί, κατά κανόνα με χρηματοδοτήσεις Ελλήνων του εξωτερικού (που ήδη είχαν μεταναστεύσει κυρίως στην Αμερική) καθώς και σχολικά κτίρια, με το πρόγραμμα «Συγγρού». Επίσης την περίοδο εκείνη αναγείρονται και μεγάλα κτίρια κατοικιών, πολλά ακολουθώντας τα τυπολογικά στοιχεία των παραδοσιακών κατοικιών αλλά και άλλα νεοκλασικής τυπολογίας ή επηρεασμένα από την τυπολογία αυτή. Τέτοια κτίρια θα δούμε στη συνέχεια κατά την παρουσίαση των οικισμών.

Η ανάπτυξη αυτή συνεχίστηκε μέχρι και την δεκαετία του 1930. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, όμως, άρχισε η αποδυνάμωση και η πληθυσμιακή συρρίκνωση και των οικισμών του Πάρνωνα, τόσο των πεδινών όσο και των ορεινών. Σε αυτό έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο η ύπαρξη στον Λακωνικό Πάρνωνα δυναμικών πυρήνων του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ αλλά και του Δημοκρατικού Στρατού που σε συνδυασμό με την δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας , την περίοδο της κατοχής και των παρακρατικών ομάδων που δρούσαν στην περιοχή μετά την απελευθέρωση, ανάγκασαν πολλούς από τους κατοίκους της υπαίθρου να μετακινηθούν σε μεγάλα αστικά κέντρα αναζητώντας, εκεί, ασφαλή διαβίωση.

Να σημειώσουμε ότι ο πληθυσμός της Λακωνίας από 150.000 κατοίκους που ήταν το 1940, το 1950 μειώθηκε κατά 40.000 περίπου και έφτασε τους 110.000 κατοίκους.

Οι περισσότεροι οικισμοί, κυρίως οι ορεινοί έχουν πλέον μετατραπεί σε οικισμούς 2^ης κατοικίας και ξαναγεμίζουν με κόσμο τους θερινούς μήνες. Σε μερικούς παρατηρείται κίνηση όλο τον χρόνο, μετά την δημιουργία τουριστικών καταλυμάτων, μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων των τελευταίων δεκαετιών, όπως στις Καρυές, στην Καστάνιτσα, στον Κοσμά κ.α.

 

Στη Βαμβακού, (ΔΙΑΦ.07) τόπο καταγωγής της οικογένειας Νιάρχου με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Νιάρχου, εφαρμόζεται ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα, το VAMVAKOU REVIVAL, με το οποίο αναστηλώνονται κτίρια (σχολείο, κατοικίες κλπ), ενισχύονται οικογένειες νεών για την μόνιμη διαμονή τους στο χωριό και οργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις όλο τον χρόνο.

 

 

Παράλληλα τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται έντονη τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή της Μονεμβασίας, (ΔΙΑΦ.08), όπου η ανάπτυξη της Κάτω Πόλης της Μονεμβασίας έχει προσελκύσει νέους οικιστές, Έλληνες και ξένους, που έχουν αναγείρει νέα κτίρια τόσο στην Γέφυρα της Μονεμβασίας, όσο και στις παραθαλάσσιες εκτάσεις απέναντι από το Κάστρο. Παρόμοια τουριστική ανάπτυξη εντοπίζεται και στην Ελαφόνησο.  Μικρότερης έντασης τουριστική ανάπτυξη παρατηρείται στις περιοχές της Νεάπολης, στα Βάτικα, στους παραθαλάσσιους οικισμούς της ευρύτερης περιοχής των Μολάων, στην Πλύτρα, τον Αρχάγγελο, την Ελιά, καθώς και στους παραθαλάσσιους οικισμούς του Ζάρακα, Κυπαρίσι και Γέρακα.  Στη διαφάνεια βλέπουμε Α/Φ του 1946 & του 2016 όπου με σαφήνεια βλέπουμε την ανάπτυξη αυτή.

 

Η ανάπτυξη που παρατηρείται στις περιοχές αυτές είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθούν δυναμικά διοικητικά & εμπορικά κέντρα στους Μολάους, την Γέφυρα Μονεμβασίας, τα Παπαδιάνικα, στην Νεάπολη καθώς και στο ημιορεινό Γεράκι.

 

 

 

Β.   ΤΟ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟ  ΥΠΟΒΑΘΡΟ

Ας δούμε τώρα ποιο ήταν και είναι το Πολεοδομικό υπόβαθρο με βάση το οποίο αναπτύχθηκαν  οι περιοχές αυτές.

Κατ΄αρχή περί το 1835 συντάχθηκε ρυμοτομικό σχέδιο για την Κάτω πόλη της Μονεμβασίας το οποίο δεν εφαρμόστηκε ποτέ και ίσως δεν εγκρίθηκε. Περί το 1860, οπότε και υπήρξε μία έντονη παραγωγή πολεοδομικών σχεδίων από τις αρμόδιες τεχνικές υπηρεσίες, συντάχθηκε ρυμοτομικό σχέδιο στην κεντρική περιοχή του οικισμού των Καρυών, το οποίο, όμως, μέχρι και σήμερα δεν έχει εφαρμοστεί. Την ίδια περίοδο συντάχθηκαν ρυμοτομικά σχέδια, ιπποδάμειας τυπολογίας, στους παραλιακούς οικισμούς της Πλύτρας και της Νεάπολης. Περί το 1955 απέκτησε σχέδιο πόλης ο οικισμός των Μολάων. Την περίοδο 1983 – 1986, στο πλαίσιο της Ε.Π.Α., συντάχθηκαν & εγκρίθηκαν Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια και πολεοδομικές μελέτες Επέκτασης και Αναθεώρησης των σχεδίων των οικισμών των Μολάων και της Νεάπολης, στους οποίους έχει ολοκληρωθεί και η Πράξη Εφαρμογής. (ΔΙΑΦ.09). Παράλληλα κατά την τελευταία 15ετία έχουν συνταχθεί ΣΧΟΑΠ στους τέως Δήμους Βοιών, Ασωπού, Μονεμβασίας & Ζάρακα, τα οποία όμως δεν έχουν ολοκληρωθεί και δεν έχουν εφαρμοστεί οι προτάσεις τους. Τέλος στην περιοχή του Πάρνωνα έχει συνταχθεί και εγκριθεί «Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη του Όρους Πάρνωνα & του Υγροβιότοπου Μουστού», η οποία καλύπτει την εδαφική έκταση των τέως Δήμων Οινούντος, Θεραπνών & Γερακίου.

 

 

Όσο αφορά την προστασία της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς (ΔΙΑΦ.10), παρ΄ όλο που από τις μελέτες που είχαν συνταχθεί την δεκαετία του 1960, μελετητής τότε ήταν ο καθηγητής Αργύρης Πετρονώτης, είχαν επισημανθεί ζώνες Παραδοσιακών οικισμών και στον Πάρνωνα, βλέπε σχετικό χάρτη, με τις διατάξεις του Ν.1978 παραδοσιακός οικισμός είναι μόνο αυτός της Κάτω Πόλης της Μονεμβασίας. Κατά την τελευταία δεκαετία, όμως, με ενέργειες τοπικών παραγόντων, κηρύχθηκαν Παραδοσιακοί όλοι οι οικισμοί του Ζάρακα.

 

 

Γ.   Η ΤΥΠΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΝΩΝΑ

Πριν σας παρουσιάσω φωτογραφίες από τους διάφορους κύριους οικισμούς της περιοχής του Πάρνωνα θα δούμε ποιος ήταν ο κυρίαρχος τύπος της παραδοσιακής κατοικίας και στη Λακωνία, έναν τύπο που συναντάται σε όλη την περιοχή της Πελοποννήσου.

 

 

Το κύριο χαρακτηριστικό των παραδοσιακών κτιρίων κατοικιών και του Πάρνωνα (ΔΙΑΦ.11), αποτελεί το διώροφο – μερικές φορές & τριώροφο ακόμα και τετραώροφο, όταν η μεγάλη κλίση του εδάφους το επέβαλλε – κτίσμα διαστάσεων σε κάτοψη περίπου 6,00 Χ 12,00 μ. που ονομάζουμε ανωγοκάτωγο μακρινάρι. Τα κτίρια τοποθετούνταν συνήθως με την μακριά πλευρά του, κάθετα στις κλίσεις του εδάφους, χωρίς όμως να αποκλείεται και η τοποθέτησή του παράλληλα στην κλίση του εδάφους  όταν η οικονομία του χώρου το επέβαλλε.

Παρ’ όλο που στη διαμόρφωση των εξωτερικών χώρων (χαγιάτια, εξώστες, λιακοί κλπ), όπως θα δούμε και στη συνέχεια παρατηρούνται, , διαφοροποιήσεις ανά περιοχή, η εσωτερική διαρρύθμιση και η λειτουργία των χώρων είναι η ίδια σε όλες τις περιοχές.

Στο ανώτερο επίπεδο του κτίσματος αυτού, στον όροφο, αναπτύσσεται η κατοικία με την είσοδο στο κέντρο της μεγάλης πλευράς της, όπου και ένας  μικρός προθάλαμος – διάδρομος και απέναντι από την είσοδο είναι μικρή καμαρούλα (υπνοδωμάτιο), (Εικ.11-01).

Προς την μεριά (Εικ.11-02) της κύριας, στενής, όψης βρίσκεται η σάλα, Είναι ένας χώρος «πολλαπλών χρήσεων». Στον χώρο αυτό κυριαρχεί το μεγάλο τετράγωνο τραπέζι, παραδίπλα είναι ο καναπές και κατά κανόνα υπάρχει και μία ντιβανοκασέλα ή ένα κρεβάτι, μιας και ο χώρος αυτός χρησιμεύει και για τον ύπνο των παιδιών της οικογένειας ή των επισκεπτών.  Στη σάλα προς την μεριά της κύριας στενής όψης κατά κανόνα υπάρχουν και δύο παράθυρα. Σε ορισμένες περιοχές αντί για δύο παράθυρα βρίσκουμε δύο μπαλκονόπορτες που οδηγούν σε εξώστη που είναι καλυμμένος με κεραμοσκεπή στέγη.  

Στην άλλη μεριά είναι το χειμωνιάτικο, (Εικ.11-03). Ο χώρος αυτός ήταν η κουζίνα και το καθημερινό του σπιτιού. Στο τζάκι οι νοικοκυρές έψηναν τα φαγητά και στον νεροχύτη που υπήρχε στην ποδιά του παραθύρου έπλεναν τα πιάτα και τα λοιπά σκεύη. Δίπλα (Εικ.11-04) στο παράθυρο – νεροχύτη ήταν κρεμασμένη στον τοίχο η χαρακτηριστική ξύλινη, ανοικτή, πιατοθήκη.

Στο κάτω επίπεδο, στο ισόγειο, που εκτός από την πόρτα είχε και ένα μικρό παράθυρο στο κέντρο της όψης,  ήταν οι αποθήκες και ο στάβλος των ζώων. Στο πίσω άκρο (Εικ.11-06) του επιπέδου αυτού, στη λίθινη καμάρα, κάτω από το χειμωνιάτικο, αποθηκεύονταν τρόφιμα, και παράλληλα εξασφάλιζε ένα ασφαλές δάπεδο στον χώρο του υπερκείμενου χειμωνιάτικου. Στα κτίρια που υπήρχαν (Εικ.011-07)  στο κέντρο του χωριού στο ισόγειο στεγάζονταν μαγαζιά (εμπορικά, καφενεία, ταβέρνες κλπ)

Η προσπέλαση στον όροφο γίνεται με εξωτερική λίθινη ή και ξύλινη αρκετές φορές σκάλα, κατά κανόνα ευθύγραμμη, (ΔΙΑΦ.12).  που οδηγεί σε μια βεράντα όπου και η κύρια είσοδος της οικίας. Η βεράντα αυτή σε άλλες περιοχές είναι σκεπασμένη με ξύλινη κεραμοσκεπή στέγη και σε άλλες , όπως στη περιοχή του Πάρνωνα, είναι ανοικτή και λέγεται λιακός.

 

 

Αυτή ήταν μία σύντομη περιγραφή της τυπικής παραδοσιακής κατοικίας.

 

Δ.   ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΠΑΡΝΩΝΑ

Και τώρα θα δούμε λεπτομερέστερα πως εμφανίζεται η τυπική αυτή παραδοσιακή κατοικία  στην περιοχή του Πάρνωνα με μία σύντομη περιήγηση στους κύριους οικισμούς των παραπάνω οικιστικών ενοτήτων.

Δ.01  ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΑΡΚΑΔΙΚΟΥ ΠΑΡΝΩΝΑ (Ο/Ε: Ι – ΙΙ – ΙΙΙ) 

Η Κυνουρία

Θα ξεκινήσουμε (ΔΙΑΦ.13)  από τα βόρεια, από την Κυνουρία. Η Κυνουρία είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα και με ιδιαιτερότητες περιοχή, Τσακωνιά, Πραστός, Καστρίτες πετρομάστορες, η οποία θα πρέπει να παρουσιαστεί σε ιδιαίτερη εκδήλωση από πλέον εμού ειδικούς. Όμως σήμερα θα σας δείξω μερικές εικόνες από τους οικισμούς της περιοχής του Αρκαδικού Πάρνωνα, ξεκινώντας από τρεις οικισμούς της Βόρειας ορεινής Κυνουρίας, το Καστρί, τόπο καταγωγής πετρομαστόρων οι οποίοι κατέβαιναν και δούλευαν και στον Λακωνικό Πάρνωνα, τα Άνω Δολιανά και τον Άγιο Πέτρο.

 

 

 

Συνεχίζουμε (ΔΙΑΦ.14) με τέσσερεις οικισμούς της νότιας ορεινής Κυνουρίας, την Καστάνιτσα, τον ιστορικό Πραστό, την Μελιγού και τον Κοσμά. Αναπτυγμένοι σε επικλινή εδάφη οδηγούνταν στην κατασκευή πολυώροφων κτιρίων.

 

 

Τελειώνουμε την σύντομη περιήγησή μας (ΔΙΑΦ.15) με εικόνες από τρεις οικισμούς της παραθαλάσσιας Κυνουρίας, το Λεωνίδιο, τον Τυρό και το Παράλιο Άστρος. Και στους οικισμούς αυτούς επικρατεί το ανωγοκάτωγο μακρινάρι.

 

 

Δ.02  ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΠΑΡΝΩΝΑ

Δ.02.01.   Η ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ IV * Η βόρεια Λακεδαίμων

Και τώρα ερχόμαστε στη Λακωνία. Ξεκινάμε (ΔΙΑΦ.16) με τρεις οικισμούς της οικιστικής ενότητας της Βόρειας Λακεδαίμονος. Τις Καρυές που είναι ένας παλαιός οικισμός. Κατά την Βυζαντινή περίοδο ονομαζόταν Μεγάλη Αράχωβα. Θεωρείται ο τόπος καταγωγής των Καρυατίδων, που κοσμούν το Ερέχθειο. Δυστυχώς ο οικισμός καταστράφηκε δύο φορές, μία από τον Ιμπραήμ και την άλλη το 1944 από τους Γερμανούς. Παρ΄ όλο που οι μετέπειτα επισκευές των πυρπολημένων κτιρίων αλλοίωσαν την αρχική τους μορφή, έχουν απομείνει ενδιαφέροντα κτίρια, τυπικά ανωγοκάτωγα μακρινάρια.

 

 

Τα Βρέσθενα δημιουργήθηκαν περί τον 14^ο αιώνα από τους κατοίκους του ορεινού οικισμού «Καρδαμά», γύρω από τις πηγές που εντοπίστηκαν στο Β/Α μέρος του σημερινού οικισμού. Τα επόμενα χρόνια η ανάπτυξη ήταν μεγάλη. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, τα Βρέσθενα αποτελούσαν έδρα της Επισκοπής Βρεσθένης, της οποίας τελευταίος επίσκοπος φέρεται ο Θεοδώρητος Β΄ που διατέλεσε Πρόεδρος της Πελοποννησιακής Γερουσίας. Τα Βρέσθενα το 1928 αριθμούσαν 1.352 κατοίκους. Από τον οικισμό αυτό παρουσιάζω δύο μικρά κτίρια. Το ημιδιώροφο είναι πολύ παλαιό κτίριο και σε αυτό πρέπει να έχει γίνει επέκταση, γιατί το μικρό παράθυρο στο κέντρο, παραπέμπει σε χαμηλό κτίριο του 18^ου αιω. με δίρριχτη στέγη. Το άλλο είναι ένα ισόγειο κτίριο με ενδιαφέρουσα κατασκευή των ανοιγμάτων του.

Τα Τσίντζινα, Πολύδροσο σήμερα, φαίνεται από τις πηγές ότι υπήρχε περί το 1292 μχ. Πάντως η ανάπτυξή της παρουσιάζεται μετά τον 18^ο αιώνα. Μετά την δημιουργία του νέου Ελληνικού Κράτους οι κάτοικοί του μετακινούνται στα πεδινά και δημιουργούν τους οικισμούς της Γκοριτσάς και της Ζούπαινας (Άγιοι Ανάργυροι) και έτσι τα Τσίντζινα μετατρέπεται σε οικισμό στον οποίο οι κάτοικοι από την Γκοριτσά και τη Ζούπαινα μετακόμιζαν τους θερινούς μήνες. Στην διαφάνεια βλέπουμε τα τυπικά παραδοσιακά κτίρια, αλλά και δρομικές καμάρες.

Ο οικισμός της Γκοριτσάς, (ΔΙΑΦ.17), όπως ήδη αναφέραμε, δημιουργήθηκε μετά το 1830 με την μετακίνηση των κατοίκων των ορεινών Τσιντζίνων (Πολύδροσο σήμερα). Μετακινήσεις που είχαν σαν στόχο την εξεύρεση γης για την ανάπτυξη πρόσθετων παραγωγικών, αγροτικών, δραστηριοτήτων, που είχαν να κάνουν κύρια με την καλλιέργεια της ελιάς, που και σήμερα αποτελεί την κύρια οικονομική δραστηριότητα.

 

Ο οικισμός αναπτύχθηκε, αρχικά,  στο νοτιανατολικό τμήμα του,  μιας και εκεί υπήρχαν μερικά πηγάδια και περί το 1840 ιδρύθηκε και  Ενορία, πράγμα που σημαίνει ότι η δημιουργία του οικισμού ήταν πλέον γεγονός. Τα πρώτα κτίρια ήταν ισόγειες «καλύβες» που εκτιμάται ότι είχαν δημιουργηθεί πρωιμότερα για την εποχιακή στέγαση των αγροτών. Από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα αρχίζουν να κτίζονται όλο και περισσότερα & μεγαλύτερα κτίρια κατοικιών, αλλά και λοιπά κτίρια παραγωγικών δραστηριοτήτων, κύρια ελαιοτριβεία. 

 

 

Ο Βασσαράς, (ΔΙΑΦ.18) ήταν και είναι συνδεδεμένος με τον ορεινότερο οικισμό, τα  Βέροια, τα οποία κατά την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας (1460-1687) πρέπει να ήταν «κώμη πολύ-άνθρωπος»  Στην απογραφή του Grimanni του 1700 οι δύο αυτοί οικισμοί καταγράφονται μαζί. Η από κοινού καταγραφή των δύο αυτών οικισμών δείχνει ότι τον 18^ο αιώνα δεν είχε επαρκώς αναπτυχθεί ο Βασσαράς, ο οποίος άρχισε να αναπτύσσεται δυναμικά από τα τέλη του 18ου αιώνα σε βάρος των Βεροίων. 

 

 

 

Ο οικισμός της Χρύσαφας (ΔΙΑΦ.19), όπως αναφέρουν τοπικοί ερευνητές «…φαίνεται να έχει χτισθεί στην παρούσα θέση πριν χίλια περίπου χρόνια, λόγω της ύπαρξης πηγής (Άγιο-Θανάσης). Προηγήθηκε παλαιότερα άλλη θέση πιο νότια κοντά στην Παναγία τη Χρυσαφίτισσα και σε αρχαία και προχριστιανικά χρόνια ο οικισμός βρισκότανε ακόμα νοτιότερα στη θέση Πικρομυγδαλιά…». Την ίδρυση του σημερινού χωριού πρέπει να αναζητήσουμε εν τούτοις πολύ αργότερα στα μεσαιωνικά χρόνια.  Πάντως στις αρχές του 17ου αιώνα (1600) η Χρύσαφα βρίσκεται σε πλήρη άνθιση και την περίοδο εκείνη που συμπίπτει με την 2^η Ενετοκρατία, η Χρύσαφα ήταν η πρωτεύουσα μίας  οικιστικής & διοικητικής ενότητας 53 χωριών (teritorio di Crisaffa, όπως καταγράφεtαι στην απογραφή Grimmani).

 

 

 

Το Γεράκι, (ΔΙΑΦ.20), ένας από τους μεγαλύτερους οικισμούς της οικιστικής ενότητας που εξετάζουμε και έχει συνεχή ιστορικό βίο από την προϊστορική εποχή. Κατά την βυζαντινή περίοδο σε λόφο ανατολικά του σημερινού οικισμού κατασκευάζεται Κάστρο και κάτω από αυτό καστροπολιτεία. Ο σημερινός οικισμός αρχίζει να αναπτύσσεται μετά τον 17^ο αιώνα, ανάπτυξη η οποία σταματά βίαια με την πυρκαγιά του 1825, από τον Ιμπραήμ. Από το 1830, αρχίζει η ανοικοδόμηση νέων κτιρίων, επισκευάζονται τα παλαιότερα και αρχίζουν να αναγείρονται καταστήματα γύρω από την κεντρική πλατεία, η οποία βρισκόταν στην ίδια θέση με την σημερινή. Στα τέλη του 19^ου και στις αρχές κατασκευάζονται κτίρια πιο αστικού χαρακτήρα. Σήμερα εξακολουθεί να είναι ένας δυναμικός οικισμός, κυρίως λόγω της εκτεταμένης καλλιέργειας της ελιάς.

 

 

 

Δ.02.02.   Η ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ V * Ο Ζάρακας

Θα προχωρήσουμε τώρα εξετάζοντας την επόμενη οικιστική ενότητα, αυτή του Ζάρακα και εδώ θα σταθούμε λίγο περισσότερο (ΔΙΑΦ.21). Η περιοχή του Ζάρακα, βρίσκεται στο ΒΑ τμήμα της τ. επαρχίας Επιδαύρου Λιμηρά της Π.Ε. Λακωνίας. Είναι ορεινή περιοχή με μικρές μόνο κοιλάδες και τα βουνά της αποτελούν παραφυάδες του ανατολικού Πάρνωνα που καταλήγουν ανατολικά στο Μυρτώο πέλαγος.

 

 

 

 

Ιστορικά η αφετηρία του εποικισμού της περιοχής ανάγεται στους αρχαίους χρόνους, πιθανότατα κατά την Υστεροελλαδική περίοδο (1600 -1100 π.Χ.) και από την περίοδο εκείνη σώζονται τα ίχνη δύο πόλεων, του Ζάρακα και των Κυφάντων. 

Ο Ζάρακας μετά από την καταστροφή του από τον Πύρρο, βασιλιά της Ηπείρου και σύμμαχο των Σπαρτιατών αναγείρεται και πάλι κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους οπότε και αναπτύσσεται οικονομικά & πολιτιστικά. Εντάσσεται στο Κοινό των Ελευθερολακώνων. Στην περίοδο αυτή αποδίδονται και αρχαιότητες που εντοπίστηκαν στην περιοχή της (ναός του Απόλλωνα, ανακατασκευή των τειχών της Ακρόπολης κλπ). Η ζωή στον Ζάρακα σταματά το 375 οπότε η πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς από μεγάλο σεισμό.

Κατά την βυζαντινή περίοδο και ιδίως μετά τον 10^ο αιώνα και όπως αναφέρει η συνάδελφος Ελένη Αλεξάκη, στο βιβλίο της «Ο ΖΑΡΑΚΑΣ», «..τα λιγοστά βυζαντινά μνημεία καθώς και τα ερείπια κατεστραμμένων οικισμών είναι τα τεκμήρια του εποικισμού της περιοχής αυτή την περίοδο. Τα μεσαιωνικά χωριά του Ζάρακα, οι λεγόμενες σήμερα «Παλιοχώρες» ή «Κάστρα» είναι χτισμένα πάνω σε υψώματα, στην περιοχή των σημερινών οικισμών Κυπαρίσσι, Χάρακας, Ρηχιά και Γέρακας. Φαίνεται μάλιστα από τις γραπτές ιστορικές μαρτυρίες ότι φέρουν το ίδιο όνομα με τους σημερινούς οικισμούς…..».

Περί το 1350 ο δεσπότης του Μυστρά Θεόδωρος Παλαιολόγος δίνει την άδεια εγκατάστασης Αλβανών και στην περιοχή του Ζάρακα. Οι Αλβανοί ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και εξασφαλίζοντας την μόνιμη διαμονή τους στην περιοχή, περιποιούνται τον τόπο και τον μεταβάλλουν καλλιεργητικά.

Η συγκρότηση του σημερινού οικιστικού δικτύου του Ζάρακα δεν είναι σαφές πότε ακριβώς διαμορφώθηκε. Πάντως και εδώ, όπως και σε όλη την Πελοπόννησο,  παρατηρείται το φαινόμενο της συγκρότησης, κατά τους ύστερους βυζαντινούς χρόνους και κυρίως την περίοδο της τουρκοκρατίας, οικισμών σε ορεινές, ασφαλείς περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό η Κρεμαστή υπήρξε ο παλαιότερος από τους σημερινούς οικισμούς. Από τα τέλη του 18^ου αιώνα και τις αρχές του 19^ου αιώνα άρχισε η πιο συστηματική ανασυγκρότηση των οικισμών με την μετακίνηση κατοίκων της κατεστραμμένης από τον Ιμπραήμ Κρεμαστής αλλά και με μετανάστες  που ήλθαν στον Ζάρακα από τα γύρω μέρη της Λακωνίας καθώς και από τα κοντινά νησιά (Ύδρα & Σπέτσες) ακόμα και από την Κρήτη.

Η συγκρότησή τους, γίνεται κάτω από τα παλιά κάστρα, κοντά στις «παλιοχώρες» & γύρω από τα πρόχειρα κτίρια (καλύβια ή μονόσπιτα) που είχαν κατασκευαστεί για να στεγάσουν προσωρινά όσους μετακόμιζαν από ορεινούς ή και άλλους οικισμούς για αγροτικές ή άλλες εργασίες.

Ας δούμε και μερικά χαρακτηριστικά κτίρια της τοπικής αρχιτεκτονικής, σημειώνοντας ότι στην περιοχή αυτή εκτός από τους εντόπιους τεχνίτες είχαν δραστηριοποιηθεί και πετρομάστορες από την Ύδρα και τις Σπέτσες καθώς και από την Κυνουρία.

 

 

Θα ξεκινήσουμε από την Κρεμαστή (ΔΙΑΦ.22). που είναι ένας από τους παλαιότερους οικισμούς, ο οποίος είχε αναπτυχθεί από την υστεροβυζαντινή περίοδο και από τον οποίο, μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, μετακινήθηκαν κάτοικοί της στους πεδινότερους οικισμούς του Ζάρακα, τη Ρηχιά, το Λαμπόκαμπο, τα Πιστάματα. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 860 μέτρων κοντά σε ελατοσκεπασμένες βουνοκορφές. Το 1661 η Κρεμαστή αριθμεί 3.500 κατοίκους όπως αναφέρει η απογραφή των Ενετών. Διατηρεί στενές εμπορικές σχέσεις με τα νησιά Σπέτσες Ύδρα μέσω λιμανιού στο Κυπαρίσσι, που τους προμηθεύει κτηνοτροφικά προϊόντα, κρασί και στάρι. Πιο μετά το εμπόριο επεκτάθηκε ως την Αλεξάνδρεια όπου τους προμήθευε βελανίδια απαραίτητα για βαφές υφασμάτων. To 1870 αρχίζει η μετανάστευση στην Αμερική. Τα φτωχά εκείνα χρόνια βρέθηκαν στην Αμερική αρκετοί Κρεμαστιώτες που πρόκοψαν αλλά δεν λησμόνησαν την πατρίδα τους, πολλοί επέστρεψαν στο χωριό ενίσχυσαν την οικονομία του τόπου τους και έτσι η Κρεμαστή γνώριζε μεγάλη ακμή τα χρόνια 1900-1960.

Στη διαφάνεια βλέπουμε μερικά χαρακτηριστικά παραδοσιακά κτίρια, τόσο από την Κρεμαστή, όσο και από τους οικισμούς της Αριάνας, του Χάρακα, του Λαμπόκαμπου και του Λιμένος του Γέρακα. Όπως βλέπει κανείς όλα τα κτίρια ανήκουν στον τύπο του ανωγοκάτωγου μακριναριού, με μικροδιαφοροποιήσεις φυσικά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η φωτογραφία επάνω αριστερά, όπου απεικονίζεται μία κυκλική καλύβα με οξυκόρυφη ξύλινη στέγη καλυμμένη με χόρτα. Την λέγαν «Τούρλα» και αποτελούσε πρόχειρο κατάλυμα των κτηνοτρόφων όταν κατέβαιναν στα χειμαδιά.

Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στη Ρηχειά (ΔΙΑΦ.23), η οποία πέραν των άλλων αποτελεί και τόπο καταγωγής της Σταυρούλας Λάββα. Η συγκρότησή τους και της Ρηχιάς, γίνεται κάτω από το παλιό κάστρο, κοντά στις «παλιοχώρες» & γύρω από τα πρόχειρα κτίρια (καλύβια ή μονόσπιτα) που είχαν κατασκευαστεί για να στεγάσουν προσωρινά όσους μετακόμιζαν από ορεινούς ή και άλλους οικισμούς για αγροτικές ή άλλες εργασίες. Ο οικισμός δεν είναι συμπαγής αλλά συγκροτείται από γειτονιές που αντιστοιχούν κατά κανόνα στις επιμέρους οικογένειες που εποικούν τον χώρο,. Στην Ρηχιά εγκαταστάθηκαν, ανάμεσα σε άλλους , οι οικογένειες Φριντζίλα & Πετρουτσά από τις Σπέτσες, οι Κοκκοραίοι από την Αρκαδία (μέσω Γοράνων Λακεδαίμονος), από την Καταβόθρα η οικογένεια Μπέλεση κλπ.

 

Στη διαφάνεια βλέπουμε μερικά χαρακτηριστικά κτίρια της Ρηχειάς. Κάτω αριστερά βλέπουμε δύο χαμηλά μονόσπιτα και αριστερά ένα τυπικό ανωγοκάτωγο μακρινάρι με τον λιακό του μπροστά. Επάνω δεξιά βλέπουμε δύο τυπικά δίπατα κτίρια με τα δύο παράθυρά τους στην όψη. Στο κέντρο είναι ένα νεότερο κτίριο, κτισμένο περί τα τέλη του 19^ου αιώνα με επιμελημένη την λιθοδομή και την διαμόρφωση των ανοιγμάτων. Εδώ στον όροφο παρατηρούμε ότι υπάρχουν τρία ανοίγματα, δύο παράθυρα και μία εξωστόθυρα που οδηγεί σε έναν μικρό εξώστη. Όπως αντιλαμβάνεστε εδώ έχουμε επιρροές νεοκλασικής τυπολογίας. Επάνω αριστερά βλέπουμε δύο κτίρια με χρωματισμένα τα πεταχτά επιχρίσματα με γαιώδη χρώματα και λευκά πλαίσια στα ανοίγματα. Εδώ έχουμε επιρροές από τους σχετικά κοντινούς οικισμούς των Παπαδιανίκων & του Ασωπου, για τους οποίους θα μιλήσουμε αργότερα. Το κτίριο με την ώχρα παρατηρούμε ότι σε κάτοψη έχει σχήμα «Γ». Πράγματι όταν οι χώροι του τυπικού ανωγοκάτωγου μακριναριού δεν επαρκούσαν κατασκεύαζαν άλλο ένα κάθετα σε αυτό και σχεδόν ποτέ δίπλα σε αυτό.

 

Στην διαφάνεια αυτή  (ΔΙΑΦ.24), σας παρουσιάζω τα σχέδια αποτύπωσης ενός χαμώγειου μονόσπιτου, από μελέτη που είχαμε συντάξει προκειμένου αφ΄ενός να χαρακτηριστεί ως μνημείο προυφιστάμενο του 1830 και αφ΄ετέρου να συνταχθεί η μελέτη επισκευής και αναστήλωσής του. Επειδή οι αρχαιολόγοι δεν μπορούσαν να επιβεβαιώσουν την χρονολόγηση με βάση τα δομικά και τυπολογικά στοιχεία του κτιρίου αναγκαστήκαμε να ζητήσουμε την συνδρομή του Δημόκριτου, οι επιστήμονες του οποίου μετά από σχετικές μετρήσεις μας επιβεβαίωσαν. Κτίρια του τύπου αυτού συναντάμε και σε άλλες περιοχές του Ζάρακα.

 

 

Στην εγγύς περιοχή της Ρηχιάς παρατηρείται επίσης και η ύπαρξη μεγάλου αριθμού ληνών (ΔΙΑΦ.25) (πατητήρια σταφυλιών για παραγωγή οίνου). Ο Θοδωρής Κόκκορης έχει εντοπίσει και καταγράψει εξήντα έξη (66) ληνούς. Aρκετοί από αυτούς υπήρχαν και χρησιμοποιούνταν ήδη κατά την βυζαντινή περίοδο και με την επανοίκηση της Ρηχιάς στα τέλη του 18^ου αιώνα κάποιοι από αυτούς επισκευάστηκαν ενώ κτίστηκαν και άλλοι από την αρχή.

Πρόκειται για κτίρια κατά κανόνα ισόγεια, υπάρχουν όμως και μερικά διώροφα και όλα είναι λιθόκτιστα και καμαροσκεπή στο ισόγειο.. Πέραν αυτών συναντάμε και λίγους ληνούς που ήταν ασκεπείς και είχαν μόνο το πατητήρι, διαμορφωμένο και αυτό, περιμετρικά με τοιχοποιία λιθοδομής. Τα πατητήρια εσωτερικά είναι επιχρισμένα με υδραυλικό κονίαμα – κουρασάνι.

Η ύπαρξη τόσο μεγάλου αριθμού ληνών οφείλεται ότι στην περιοχή γινόταν από παλιά εκτεταμένη καλλιέργεια αμπελιών και κατ’ επέκταση παραγωγή οίνου.

 

 

Πριν αφήσουμε τον Ζάρακα θα πάμε στο Κυπαρίσσι. (ΔΙΑΦ.26). Το Κυπαρίσσι ο βορειότερος παραλιακός οικισμός της Λακωνίας απαρτίζεται από τρεις επί μέρους οικισμούς, τον Σταυρό, την Μητρόπολη και την Παραλία, τον παραλιακό οικισμό, στον οποίο τα ασπρισμένα κτίρια παραπέμπουν στην αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική. Και αυτό δεν είναι τυχαίο γιατί η οδική σύνδεση με τους λοιπούς οικισμούς της Λακωνίας άργησε πολύ να κατασκευαστεί και η επικοινωνία με τον «έξω κόσμο» γινόταν διά θαλάσσης. Στην διαφάνεια παρουσιάζονται χαρακτηριστικές φωτογραφίες κτιρίων της Παραλίας, μερικά από τα οποία έχουν αναγερθεί στα μέσα του 19^ου αιώνα (βλέπε πινακίδες).

 

Δ.02.03.   Η ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ VΙ * Οι Μολάοι και η ευρύτερη περιοχή τους

Τώρα θα πάμε στην επόμενη οικιστική ενότητα, την 6^η, που βρίσκεται δυτικά, στον Λακωνικό κόλπο και στην πρωτεύουσά του, (ΔΙΑΦ.27) τους Μολάους που είναι χτισμένοι σε υψόμετρο 200 μέτρων, δυτικά της ομώνυμης πεδιάδας. Στην πεδιάδα αυτή είχαν κατασκευάσει το 1941 οι Γερμανοί αεροδρόμιο από το οποίο απογειώθηκαν τα αεροπλάνα για την επιχείρηση κατάληψης της Κρήτης.

 

 

Το όνομα του οικισμού προέκυψε από παραφθορά της λατινικής λέξης mola που σημαίνει μύλος. Ο οικισμός, με μια μικρή παραφθορά του ονόματος - στον τύπο Mola - απαντάται για πρώτη φορά σε κείμενο του 1209 και συγκεκριμένα στη λεγόμενη Συνθήκη της Σαπιέντζας. Η συνθήκη αυτή είχε συναφθεί ανάμεσα στο Γοδεφρείδο Βιλλεαρδουίνο, ηγέτη των Φράγκων, και στους Βενετούς οι οποίοι βοήθησαν τους Σταυροφόρους στην κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και στην κατάκτηση του Μορέως. Στη Συνθήκη αυτή οριοθετούνται το Πριγκηπάτο και οι κτήσεις των Βενετών, και σε κάποιο σημείο της ο Γοδεφρείδος δηλώνει ότι «... έχει ήδη στην κατοχή του την πόλη Mola, ενώ το σύνολο της Λακεδαίμονος...» Στην διάρκεια των Ορλωφικών οι Μολάοι έπαθαν μεγάλες καταστροφές από τις επιδρομές των Τουρκαλβανών. Απελευθερώθηκαν σχεδόν με το ξεκίνημα της επανάστασης του 1821, άλλα καταστράφηκαν και αυτοί, το 1825 από επιδρομή του Ιμπραήμ στην περιοχή.

Ο πληθυσμός των Μολάων ήταν περί το 1700, σύμφωνα με την απογραφή Grimani, 538 κάτοικοι, όταν , η Μονεμβασία, πρωτεύουσα του “Τerritorio de Malvasia”  είχε 1.622 κατοίκους, η παρακείμενη Συκιά 628 κατοίκους, η Κρεμαστή, στον Ζάρακα, 1.465 και το Φαρακλό, στα Βάτικα, 1.094 κατοίκους. Όπως φαίνεται από τα στοιχεία αυτά οι Μολάοι ήταν ένας μεσαίου μεγέθους οικισμός. Περί το 1828, σύμφωνα με τα στοιχεία καταγραφής, και μετά την επέλαση του Ιμπραήμ (κάηκαν περί τα 80 σπίτια), ο πληθυσμός των Μολάων ήταν «Οικογένειαι αυτόχθονες και πάροικοι 56, ψυχαί 235»

Η ανάπτυξη των Μολάων άρχισε μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, οπότε και εξελίσσονται σε διοικητικό κέντρο, αρχικά ως έδρα του Δήμου Ασωπού και από το 1864 ως έδρα της επαρχίας Επιδαύρου Λιμηράς. Ενδεικτικά αναφέρεται σύμφωνα με την απογραφή του 1920 οι Μολάοι έχουν πληθυσμό 1.858 κατοίκων, το 1940 3.000 και το 2011 περί τους 4.000 κατοίκους. Οι Μολάοι από το 2011 αποτελούν έδρα του «Καλλικρατικού» Δήμου Μονεμβασιάς. Η ανάπτυξη της πόλης, πλέον, των Μολάων συνεχίστηκε και εντάθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και εντεύθεν, και εκτός από Διοικητικό Κέντρο μετεξελίχθηκε και σε Εμπορικό Κέντρο & Κέντρο Παροχής Υπηρεσιών.

O οικισμός των Μολάων, περί το 1955, όντας πλέον έδρα της Επαρχίας Επιδαύρου Λιμηρά και το κύριο οικιστικό κέντρο της περιοχής, απέκτησε Σχέδιο Πόλης.

Στο πλαίσιο της «Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης» απέκτησε Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο & συντάχθηκε και Πολεοδομική Μελέτη με τα οποία πέραν των άλλων προβλέφθηκαν και οι απαραίτητοι κοινόχρηστοι & κοινωφελείς χώροι, απαραίτητοι για την ισόρροπη ανάπτυξή τους.

Στη διαφάνεια βλέπουμε μερικά χαρακτηριστικά κτίρια του οικισμού των Μολάων. Στην κάτω σειρά είναι τυπικά ανωγοκάτωγα μακρινάρια, με τον χαρακτηριστικό λιακό και την πέτρινη σκάλα και ένα αρχοντικό σε σχήμα «Γ». Στην επάνω σειρά υπάρχουν φωτογραφίες νεοκλασικών κτιρίων. Νεοκλασικά κτίρια που αναγέρθηκαν αρχές του 20^ου αιώνα βρίσκουμε και στα επαρχιακά ημιαστικά κέντρα.

Στην ευρύτερη περιοχή των Μολάων είχαν αναπτυχθεί και άλλοι σχετικά δυναμικοί οικισμοί που εξακολουθούν και σήμερα να είναι «ζωντανοί», όπως η Συκιά, η Μεταμόρφωση, το Φοινίκι, η Αγγελώνα, ο Άγιος Δημήτρης, και οι Βελλιές. Δυτικά από τους Μολάους σε μικρή απόσταση βρίσκεται ο παραλιακός οικισμός της Ελιάς ο οποίος τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει σημαντική οικιστική ανάπτυξη, λειτουργώντας ως παραθεριστικός οικισμός. Και στους οικισμούς αυτούς συναντάμε τα τυπικά ανωγοκάτωγα μακρινάρια, της ειδικής τυπολογίας της περιοχής.

Νοτιοανατολικά των Μολάων (ΔΙΑΦ.28)  και κοντά στα ερείπια της βυθισμένης πόλης του Ασωπού, βρίσκετε τον δίδυμο των οικισμών Ασωπού και Παπαδιανίκων. Πρόκειται για οικισμούς που αναπτύχθηκαν εντονότερα μετά το 1830. Στους οικισμούς αυτούς μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα κτίρια κατοικιών τους. Λευκά πλαίσια από τριπτό επίχρισμα στα ανοίγματα. Οριζόντιες ταινίες επίσης λευκές από το επίχρισμα κάτω από την έδραση της στέγης και κατακόρυφες στις γωνίες με σκερτσόζικη ένωση της κατακόρυφης και της οριζόντιας ταινίας. Το πεταχτό επίχρισμα είναι χρωματισμένο με έντονα χρώματα, ώχρα, κεραμιδί, μαύρο κάποιες φορές. Παλιά στα κτίρια εξωτερικά οι λιθοδομές ήταν αρμολογημένες, αλλά όπως λένε οι ντόπιοι, περί το 1920 ένας τεχνίτης από τη Δαιμόνια άρχισε να εφαρμόζει την τεχνική που προαναφέραμε.

Τώρα θα κάνουμε μια στάση στο Κάστρο της Μονεμβασίας. (ΔΙΑΦ.29) Το κάστρο της Μονεμβασίας είχε δημιουργηθεί από τους βυζαντινούς και την περίοδο της Φραγκοκρατίας κετλήφθη από τους Φράγκους. Περί το 1250, όταν οι βυζαντινοί σε μάχη στην Πελαγονία της Μακεδονίας συνέλαβαν τον Γοδεφρείδο Βιλλαρδουίνο, προκειμένου να αφεθεί αυτός ελεύθερος, οι Φράγκοι παραχώρησαν στους βυζαντινούς την κυριαρχία του κάστρου της Μονεμβασίας καθώς και αυτά του Γερακίου και του Μυστρά . Όπως συνέβη και στα άλλα δύο κάστρα κάτω από αυτά, όπου το έδαφος το επέτρεπε, άρχισε να δημιουργείται η Κάτω Πόλη, οχυρωμένη και αυτή με τείχη. 

 

 

Από εδώ, μετά τους Βυζαντινούς, πέρασαν οι Οθωμανοί, οι Ενετοί και πάλι οι Οθωμανοί, αφήνοντας ο καθένας τα ίχνη του. Μετά την απελευθέρωση από τους τούρκους, η ζωή συνεχίστηκε στην Κάτω Πόλη, όμως η δυσκολία κυκλοφορίας και άλλοι παράγοντες ανάγκασαν τους κατοίκους να μετακομίζουν σε γειτονικές ή και πιο μακρινές πόλεις. Τα κτίρια άρχισαν να καταρρέουν. Μετά το 1960, κάποιοι ξένοι στην αρχή αλλά και Έλληνες αργότερα, άρχισαν να αγοράζουν τα παλαιά κτίρια. Εκείνη την εποχή άρχισε να δραστηριοποιείται στο κάστρο το ζεύγος των αρχιτεκτόνων, η Χάρις και ο Αλέξανδρος Καλλιγάς. (ΔΙΑΦ.30)

 

 

Οι αρχιτέκτονες αυτοί, στην αρχή, αλλά και άλλοι, αργότερα, συμπεριλαμβανομένου και εμού, κάτω από τον αυστηρό έλεγχο των αρμοδίων της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Σπάρτης, άρχισαν να επισκευάζουν και να αναστυλώνουν τα κτίρια, ξαναζωντανεύοντας έτσι τον οικισμό. Στην διαδικασία αυτή, εκτός από τους αρχιτέκτονες, καθοριστικός ήταν και ο ρόλος των ντόπιων πρωτοπόρων μαστόρων. Του πετρουμάστορα μπάρμπα Μήτσου Τραϊφόρου από το γειτονικό Αγιάννη. Του επιμελή και εφευρετικού κατασκευαστή στεγών Χρήστου Αρκούδη από τις Βελιές. Σήμερα οι αξίες έχουν απογειωθεί. Η Μονεμβασία είναι πλέον γνωστή σε όλο τον κόσμο και προσελκύει πολλούς επισκέπτες όλο τον χρόνο. Για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών, έχουν δημιουργηθεί ενδιαφέροντες ξενώνες, καφέ διάφορα, εστιατόρια - ονομαστό ήταν το εστιατόριο της Ματούλας Ρίτσου που λειτουργεί και σήμερα. Ο κεντρικός δρόμος του οικισμού, από την Πύλη μέχρι την πάνω πλατεία, το Κανόνι, με τα χαρακτηριστικά μαγαζιά έχει ξαναζωντανέψει. (ΔΙΑΦ.31) Στις διαφάνειες είδαμε μερικές γενικές απόψεις της Κάτω Πόλης κάποια κτίρια, παλαιότερα και νεότερα.

 

Θα ολοκληρώσουμε (ΔΙΑΦ.32) την αναφορά μας στην 6η οικιστική ενότητα του Πάρνωνα, βλέποντας εικόνες από τους πεδινούς οικισμούς της Δαιμόνιας και της Ελίκας αλλά και από μερικούς χαρακτηριστικούς οικισμούς που είχαν αναπτυχθεί στα ορεινά της περιοχής αυτής, όπως είναι τα Κουλέντια, ο Άγιος Μάμας και τά Λυρά. Στις φωτογραφίες που παρουσιάζονται στη διαφάνεια αυτή, βλέπουμε ότι και εδώ επικρατεί ο τύπος της παραδοσιακής κατοικίας του ανωγοκάτωγου μακριναριού.

 

Δ.02.04.   Η ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ VΙΙ * Τα Βάτικα

Στο νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπου και το ανατολικό ακρωτήρι της Λακωνίας, ο Κάβο Μαλιάς, αναπτύσσεται η περιοχή των Βατίκων. Τα Βάτικα έχουν ιστορία πολλών χιλιάδων ετών. Πλήθος ευρημάτων μαρτυρούν την ανθρώπινη δραστηριότητα σε όλες τις ιστορικές εποχές.

Η παραθαλάσσια Νεάπολη Βοιών (ΔΙΑΦ.33) είναι ο μεγαλύτερος ημιαστικός οικισμός της περιοχής των Βατίκων, ήταν έδρα του δήμου Βοιών, και σήμερα ανήκει στο δήμο Μονεμβασιάς. Βρίσκεται στην θέση της αρχαίας πόλης των Βοιών, Οι Βοιαί ήταν μια αρχαία πόλη, η οποία δημιουργήθηκε μεταξύ του 1050 π.Χ. και του 950 π.Χ. από τον Ηρακλείδη Βοία, ανήκε στο Κοινό των Ελευθερολακώνων, το οποίο απαρτιζόταν από 18 πόλεις. Η πόλη γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά τη διάρκεια των ρωμαϊκών χρόνων ως εμπορικό λιμάνι, αλλά μέχρι την ύστερη αρχαιότητα είχε παρακμάσει.

 

 

Η σημερινή πόλη άρχισε να αναπτύσσεται και αυτή μετά το 1830 και κυρίως μετά το 1862, όταν συντάχθηκε και εγκρίθηκε το πρώτο της ρυμοτομικό σχέδιο, που κάλυπτε την κεντρική περιοχή του σημερινού οικισμού. Να συμπληρώσουμε εδώ ότι και στην Νεάπολη έχει συνταχθεί στο πλαίσιο της Ε.Π.Α. 82-84, Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο, Πολεοδομική Μελέτη Επέκτασης – Αναθεώρησης και Πράξη Εφαρμογής του σχεδίου των περιοχών Επέκτασης. Τέλος έχει συνταχθεί και ΣΧΟΑΠ που καλύπτει την εδαφική περιφέρεια του τέως Δήμου Βοιών.

Όπως βλέπουμε και στη διαφάνεια στην Νεάπολη, πέραν των απλών κτιρίων της τυπικής παραδοσιακής οικίας (Εικ.33-02) συναντάμε και κτίρια νεοκλασικής τυπολογίας (Εικ.33-03). Στην Εικ.33-04 βλέπουμε τμήμα του παραλιακού μετώπου όπως ήταν στις αρχές του 20^ου αιω. Και στην διπλανή της βλέπουμε πως είναι σήμερα. Τα περιγράμματα των αρχικών κτιρίων έχουν παραμείνει αλλά έχουν γίνει διάφορες επεμβάσεις, κυρίως με την κατασκευή εξωστών από σκυρόδεμα. Οι παρεμβάσεις αυτές είναι πλέον εμφανείς στο κτίριο των Εικ.33-07 & 08, όπου βλέπουμε πως ένα καθαρά νεοκλασικό κτίριο μετατράπηκε σε ένα άχρωμο σύγχρονο. Στην Εικ.33-06 φαίνεται ένα τριώροφο επισκευασμένο κτίριο του οποίου η όψεις έχουν διαμορφωθεί με την απόδοση με σύγχρονη γραμμή στοιχείων της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

Στα Βάτικα πριν την επανίδρυση και τον εποικισμό της Νεάπολης υπήρχαν αρκετοί οικισμοί που είναι αναπτυγμένοι στις πλαγιές του όρους Κριθίνα. Οι οικισμοί αυτοί δημιουργήθηκαν περί τα τέλη του 17^ου αιω, κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, και εξακολουθούν να λειτουργούν και σήμερα. Οι οικισμοί αυτοί (ΔΙΑΦ.34), είναι, η Άνω και η Κάτω Καστανιά, το Λάχι, το Μεσοχώρι, το Φαρακλό, ο μεγάλος οικισμός του Αγίου Νικολάου και ο παραλιακός οικισμός που εφάπτεται στο Μυρτώο πέλαγος, τα Βελανίδια. Όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες της διαφάνειας, κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των οικισμών είναι η συμπαγής συγκρότησή τους, η εκτεταμένη χρήση του ασβέστη που καλύπτει, εξωτερικά, τις λιθοδομές, κάτι που παραπέμπει στην αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική. Λόγω της πυκνής δόμησης και της στενότητας του δομήσιμου χώρου του οικισμού οι κατοικίες δεν ακολουθούν πάντοτε την τυπολογία του κλασικού ανωγοκάτωγου μακριναριού.  Στο δρόμο για τα Βελανίδια και κοντά στη Νεάπολη είναι το Παραδείσι. Εκεί οι κάτοικοι εκμεταλλευόμενοι τα άφθονα νερά μιάς πηγής στην απότομη πλαγιά, κάτω από αυτή κατασκεύασαν μία σειρά από μικρούς υδρόμυλους, τον ένα κάτω από τον άλλο. Ευτυχώς έχουν διατηρηθεί και κάποιων τα κτίρια έχουν επισκευαστεί.

Μετά την απελευθέρωση άρχισαν και εδώ να αναπτύσσονται οικισμοί και στις πεδινές εκτάσεις νότια του όρους όπως ο Κάμπος, οι Άγιοι Απόστολοι, ο Άγιος Γεώργιος και τα Βιγκλάφια. Απέναντι από τα Βιγκλάφια είναι η Ελαφόνησος, η οποία τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη, μιάς και μαζί με την Μονεμβασία αποτελούν σημαντικούς προορισμούς τουριστών, εντόπιων και ξένων.

Εδώ ολοκληρώθηκε η περιήγησή μας στους διάφορους οικισμούς του Πάρνωνα. Παρ΄όλες τις κακότεχνες και κακόγουστες επεμβάσεις που έχουν γίνει, στο όνομα της ανάπτυξης και του εκσυγχρονισμού, έχουν παραμείνει σχεδόν σε όλους τους οικισμούς, σε άλλους περισσότερα, σε άλλους λιγότερα, κτίρια χαρακτηριστικά της παραδοσιακής μας αρχιτεκτονικής. Θα το διαπιστώσετε τώρα που θα κατεβείτε στη Λακωνία.

Τέλος θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η κατοίκηση της περιοχής αυτής σε βάθος χρόνου, πέρα από τα ενδιαφέροντα κτίρια κατοικίας έχει πλουτίσει τον χώρο και με αξιόλογα δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, όπως, ναών, ιερών μονών, κτιρίων εκπαίδευσης και διοίκησης αλλά και με ενδιαφέροντα κτίρια παραγωγικών δραστηριοτήτων, στα οποία ο χρόνος δεν μου επέτρεψε να αναφερθώ.

Ε.   ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

Μιάς και είμαστε αρχιτέκτονες θα τελειώσω την σημερινή μου ομιλία με την κωδικοποιημένη παρουσίαση των διαφόρων επί μέρους δομικών στοιχείων των παραδοσιακών κτιρίων.

Οι περιμετρικοί τοίχοι (ΔΙΑΦ.35), είναι κατασκευασμένοι από λιθοδομή  με την χρήση ακατέργαστων λίθων, κυρίως ασβεστολίθων  και επιμελημένα επεξεργασμένων μαρμάρινων λίθων ή πωρόλιθων, στις νότιες περιοχές του Πάρνωνα,  που τοποθετούνται στις γωνίες και στα πλαίσια των ανοιγμάτων. Συνεκτική ύλη, στην κατασκευή των λιθοδομών, είναι το ασβεστοκονίαμα  αλλά και ο πηλός, είτε για λόγους οικονομίας είτε λόγω της έλλειψης ασβεστόλιθου για την παραγωγή ασβέστη . Η χρήση ενισχυτικών ξυλοδεσιών είναι σπάνια στα κτίρια της  περιοχή αυτής. Οι τοίχοι λιθοδομής εσωτερικά είναι επιχρισμένοι και εξωτερικά αρμολογημένοι. 

 

 

Οι εσωτερικοί τοίχοι (ΔΙΑΦ.36), κατασκευάζονται από μπαγδατί, δηλαδή τοίχους με ξύλινο σκελετό που αμφίπλευρα καλύπτονται με επίχρισμα οπλισμένο με άχυρο ή γίδινες τρίχες.

Το πάτωμα του ορόφου, (ΔΙΑΦ.37), κατασκευάζεται με ξύλινα δοκάρια πάνω στα οποία πατούν φαρδιές ξύλινες σανίδες, εκτός από τον χώρο του χειμωνιάτικου όπου, μίας και αποτελεί την άνω παρειά του υποκείμενου ισόγειου θόλου, το δάπεδο είναι συνήθως πλακοστρωμένο και μερικές φορές πατημένο χώμα, Όταν δεν υπήρχε θόλος και το πάτωμα και το δάπεδο στο χειμωνιάτικο ήταν ξύλινο, κάτω από το τζάκι τοποθετούσαν χώμα μέσω μιάς ειδικής υποδοχής (βλέπε φωτογραφία κάτω δεξιά).

Η στέγη, (ΔΙΑΦ.38), κατά κανόνα τρίρριχτη με το αέτωμα στο μέρος του χειμωνιάτικου, κατασκευάζεται με ξύλινα ζευκτά (Εικ.38-01 / 02 ) πάνω στα οποία πατούν σανίδες ή καλάμια στα οποία  εδράζεται η επικάλυψη είτε με σχιστόπλακες, κυρίως στους ορεινούς οικισμούς του Πάρνωνα (Κοσμάς κλπ), είτε με κεραμίδες (Εικ.38-04), ανάλογα με το  υλικό που υπήρχε στην περιοχή. Η οροφή, στο ανώτερο επίπεδο του κτιρίου μορφώνεται είτε με ξύλινα ταβάνια (Εικ.38-10), απλά ή περίτεχνα όταν οι οικονομικές δυνατότητες των ιδιοκτητών το επέτρεπαν , είτε με μπαγδατί από τριφτό επίχρισμα. Μερικές φορές παραμένει, εσωτερικά, η στέγη εμφανής  (Εικ.38-01).

Τα τέρματα των λιθοδομών κατά κανόνα έχουν το ίδιο πάχος με αυτό των λιθοδομών. Πολλές όμως φορές για να απομακρυνθούν τα όμβρια νερά πιό μακριά από τους τοίχους, διαμορφώνεται μία μικρή λίθινη προεξοχή  (Εικ.38-07) ή η διαμόρφωση αυτή γίνεται με δύο - τρεις σειρές κεραμιδιών  (Εικ.38-09).

Σε πολλούς οικισμούς του Πάρνωνα, οι οποίοι δεν είχαν πηγαία νερά,  υπήρχε ειδική κατασκευή για την συλλογή των ομβρίων, με την δημιουργία μόνιμης διαμήκους, με ελαφρά κλίση, υδρορροής και την παροχέτευσή τους σε υπόγειες δεξαμενές. Η μόνιμη αυτή υδρορροή δημιουργούνταν με την τοποθέτηση πάνω στην εξωτερική παρειά του τοίχου, με κλίση, σειράς κεραμιδιών  (Εικ.38-08). Στο Κάστρο, όμως της Μονεμβασίας η διαμόρφωση αυτών των διαμήκων υδρορροών γινόταν με έναν άλλο τρόπο (Εικ.38-05). Το άνω τμήμα του εξωτερικού τοίχου της λιθοδομής είχε μικρότερο πάχος και στην πατούρα που δημιουργούταν διαμόρφωνα την υδρορροή και πάλι με την χρήση κεραμιδιών. Η κατασκευή αυτή έδινε και ιδιαίτερο μορφολογικό χαρακτήρα στα κτίρια της Κάτω Πόλης της Μονεμβασίας.

Τα ανοίγματα (ΔΙΑΦ.39), μορφώνονται με γωνιόλιθους από επιμελημένα επεξεργασμένο ασβεστόλιθο ή πωρόλιθο. Περιμετρικά οι γωνιόλιθοι αυτοί, που πάντοτε είχαν πάχος 14 εκ., εσωτερικά, δημιουργούσαν μία εσοχή περί τα δέκα εκατοστά, όπου τοποθετείται η κάσα του ξύλινου κουφώματος η οποία όμως συνδέεται με τα εξωτερικά αγκωνάρια με μεταλλικούς συνδέσμους. Τα κουφώματα είναι πάντοτε ξύλινα. Στα παράθυρα τα σκούρα τις περισσότερες φορές τοποθετούνται εσωτερικά και είναι καρφωτά και μερικές φορές ψευδοταμπλαδωτά. (ΔΙΑΦ.40). Οι πόρτες, ξύλινες και αυτές, καρφωτές με φαρδιές σανίδες, ταμπλαδωτές ή ψευδοταμπλαδωτές.

Ένα ακόμα (ΔΙΑΦ.41), χαρακτηριστικό στοιχείο των παραδοσιακών κτισμάτων αποτελούν οι αυλόπορτες. Εξωτερικά το άνοιγμα διαμορφώνεται με αγκωνάρια και χαμηλό τόξο στο υπέρθυρο, το οποίο εδράζεται σε λαξευμένα επιμελώς κεφαλοκόλωνα.

 

Απαραίτητο (ΔΙΑΦ.42), στοιχείο των κουφωμάτων αποτελούν και τα σιδηρικά τους. Μεντεσέδες και πόμολα φτιαγμένα στο καμίνι του «γύφτου». Στη διαφάνεια φαίνεται επίσης και ο τρόπος σύνδεσης της κάσας με τα εξωτερικά αγκωνάρια, μέσω των ειδικών μεταλλικών συνδέσμων, καθώς και η μεταλλική αμπάρα. Επίσης, κάτω δεξιά βλέπετε και ένα «ποδόμακτρο», για τον καθαρισμό των παπουτσιών από τις λάσπες.

ΣΤ.   ΟΙ ΜΑΣΤΟΡΟΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΏΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

Πριν ολοκληρώσω την ομιλία μου, να αναφερθώ και στους τεχνίτες που δούλεψαν και μόχθησαν για την κατασκευή των τόσο ενδιαφερόντων παραδοσιακών κτιρίων (ΔΙΑΦ.43).

Στην βορειοανατολική περιοχή της Λακεδαίμονας, (οικιστική ενότητα ΙV) εκτός από τα συνεργεία των Λαγκαδιανών μαστόρων συναντάμε και συνεργεία Μακεδόνων μαστόρων. Ο πετρομάστορας Ρηγόπουλος Αναστάσης, Λαγκαδιανός που είχε εγκατασταθεί στην Βαμβακού, είχε αναφέρει ότι στο κάτω χωριό είχαν δουλέψει και Μακεδόνες μαστόροι. Επίσης στην περιοχή αυτή συναντάμε και συνεργεία μαστόρων από τα ορεινά της Κυνουρίας (Καστρί, Πραστός, Άγιος Πέτρος κ.α.).

 

Στην περιοχή της  τέως Επαρχία  Επιδαύρου Λιμηράς, δούλεψαν  Κυνουριάτες μαστόροι (ονομαστός ήταν ο πετρομάστορας Φαρμασώνης, έργα του οποίου συναντάμε και στο Ξηροκάμπι), Υδραίοι & Σπετσιώτες,  λίγοι Λαγκαδιανοί αλλά και ντόπιοι μαστόροι που κύρια προέρχονταν από τα Παπαδιάνικα, τα Κουλέντια (οι Κοντάκος Βασίλης & Μάρκου Θοδωρής & Δημήτρης), την Δαιμονιά (ο Μαυρομάτης) τον Άγιο Ιωάννη Μονεμβασίας (ο Δημήτρης Τραϊφόρος που κύρια εργάστηκε στο Κάστρο της Μονεμβασίας ). Στα συνεργεία που δούλεψαν στην Πελοπόννησο αναφέρεται διεξοδικά και ο Χρήστος Κωνσταντόπουλος στο βιβλίο του «ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΤΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΟΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ».

 

Στην παρακάτω διαφάνεια φαίνονται επίσης και χαρακτηριστικά κτίρια των επί μέρους περιοχών της Λακωνίας, όπου μπορεί κανείς να δει και τα ιδιαίτερα τυπολογικά στοιχεία των κτιρίων.

 

Ζ.   ΕΠΙΣΚΕΥΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ & ΝΕΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

 

Την ομιλία μου θα κλείσω με μία πολύ σύντομη αναφορά στις νέες κατασκευές σε παραδοσιακούς οικισμούς και σε επεμβάσεις σε υπάρχοντα παραδοσιακά κτίρια.

Σας παρουσιάζω μερικά δείγματα κατασκευών που δεν ακολουθούν πιστά τα κυρίαρχα στοιχεία των τυπικών παραδοσιακών κτιρίων, αλλά παίρνοντας αυτά σαν βάση, με την χρήση σύγχρονων υλικών μετασχηματίζουν τις μορφές και παρουσιάζουν νέες συνθέσεις του σήμερα.

 

Εξ άλλου εάν περπατήσουμε τους οικισμούς θα δούμε ότι οι κατασκευές είχαν εξελιχθεί. Δεν είχαν μείνει στα στερεότυπα του 19^ου αιω. Θα βρούμε κατασκευές που είχαν γίνει μέχρι και την δεκαετία του 1950 οι οποίες δεν μας σοκάρουν. Θα δούμε νεοκλασικά κτίρια, θα δούμε κτίρια ανωγωκάτωγα μακρυνάρια που έχουν επηρεαστεί από τα νεοκλασικά, θα δούμε και κάποια επηρεασμένα από το Bauhaus. Εν τέλει βλέπουμε ότι υπήρξε μία εξέλιξη στις αρχιτεκτονικές κατασκευές.

 

Στις φωτογραφίες [44-01 & 44-02] βλέπουμε την επέμβαση σε ένα ισόγειο κτίριο στα Παπαδιάνικα (μελέτη Γ. Γιαξόγλου). Η λιθοδομή παρέμεινε εμφανής. Το σενάζ απλώς επιχρίστηκε με το ίδιο υλικό του αρμολογήματος και πάνω σε αυτό δημιουργήθηκε το λούκι συλλογής των ομβρίων. Στην Εικ.44-03 φαίνεται ένα νέο ισόγειο κτίριο με ορθογώνια κάτοψη, με αετωματική λιθοδομή στο πίσω μέρος και λιθοδομές στις άλλες τρεις πλευρές μέχρι το ύψος των 3.00 μ. περίπου και πέραν αυτού, σε εσοχή τοίχο επιχρισμένο. Στην Εικ.44-04 έχει ογκοπλαστική σύνθεση με ορθογωνικής κάτοψης κτίρια που επιχρίστηκαν με κονιάματα με έντονα παραδοσιακά χρώματα, υπάρχουν εμφανή σκυροδέματα και για την κατασκευή των εξωστών έχουν χρησιμοποιηθεί μεταλλικά στοιχεία.

 

Στις φωτογραφίες 44-03, 44-04 & 44-11 παρατίθενται άλλα τρία έργα του γραφείου μου.

Στη φωτογραφία 44-05 βλέπουμε προσθήκες με χρήση μεταλλικών στοιχείων σε υπάρχον ανωγωκάτωγο μανρινάρι, που είναι στα Βρέσθενα. Έργο του αρχιτέκτονα Σπύρου Τζινιέρη.

Στις φωτογραφίες 44-06/07/08, έχω αποτυπώσει ένα νέο κτίριο που βρίσκεται στην Παραλία στο Κυπαρίσι. Αποτελεί, κατά την γνώμη μου, μία ενδιαφέρουσα σύνθεση. Δυστυχώς δεν γνωρίζω το όνομα του ή της αρχιτέκτονος.

Στις φωτογραφίες 44-08/09 βλέπουμε το σχολάζον σήμερα στα Παπαδιάνικα Δημαρχείο του τέως Δήμου Ασωπού. Έργο του αρχιτέκτονα Δημήτρη Διαμαντόπουλου. Όπως βλέπετε οι όγκοι έχουν σπάσει, η υδρορόη πάνω στο περιμετρικό δοκό υπάρχει, στα τελειώματα έχει χρησιμοποιηθεί και πέτρα αλλά και έγχρωμοι σοβάδες.

Aπλά χρειάζεται φαντασία και προπαντός υπευθυνότητα………

 

Ομιλία του Γιώργου Γιαξόγλου στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Ε.Μ.Π.

πηγή spartaarchitecture.blogspot.com

 

Το κτίριο βρίσκεται στην περιοχή της Μονής Βλατάδων, στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης, με πολύ έντονη κλίση εδάφους προς το νότο και με θέα προς τη Θεσσαλονίκη. Για την ογκοπλασία και τη μορφολογία του ελήφθησαν υπόψη τόσο τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά όσο και η ιδιαίτερη γεωμορφολογία και τα κλιματολογικά δεδομένα του τόπου.
Oι δύο κατοικίες οργανώθηκαν σε επάλληλα κλιμακούμενα επίπεδα, τα οποία προσαρμόζονται στην έντονη κλίση του εδάφους και εντάσσονται αρμονικά στο περιβάλλον των σχετικά μικρότερων κτισμάτων της περιοχής.
Η ογκοπλασία, η εσωτερική οργάνωση των χώρων και η επιλογή των υλικών κατασκευής έγιναν με βάση τις αρχές του βιοκλιματικού σχεδιασμού.
Eπίσης, βασικές αρχές για το σχεδιασμό του κτιρίου είναι η λιτότητα των μορφών, η επιλογή υλικών συναφών με τα υλικά και τις κατασκευές του τόπου καθώς και η σωστή φυσική γήρανσή του.
O συνολικός όγκος του κτίσματος αποτελείται από ένα διώροφο τμήμα με εμφανή λιθοδομή στο οποίο εντάσσεται η πρώτη κατοικία, ενώ η δεύτερη κατοικία οργανώνεται στο υπερκείμενο τμήμα το οποίο αποτελείται από διασπασμένους και κλιμακούμενους όγκους. Συνδετικό στοιχείο αποτελεί η διώροφη αρχιτεκτονική προεξοχή.
Το “πέτρινο” κάτω τμήμα και οι υπερκείμενοι επιχρισμένοι όγκοι εντάσσονται στη μορφολογία των κατασκευών της περιοχής.
Καταλήγοντας, διαπιστώνεται ότι ένα νέο κτίριο μπορεί να ενταχθεί αρμονικά σε ένα ιστορικό περιβάλλον χωρίς αναγκαστικά να αντιγράψει τα ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά των γύρω κτισμάτων αλλά να υιοθετήσει ορισμένες αρχές και σχέσεις οι οποίες πηγάζουν από τη μελέτη των δεδομένων του συγκεκριμένου τόπου.

Στοιχεία Έργου
Αρχιτεκτονική Μελέτη-Επίβλεψη: Μ. Νομικός
Στατική Μελέτη: Π. Τσουκαλάς
H/M Mελέτη: Μ. Ταυρίδου, Σ. Ξανθόπουλος
Xρόνος Κατασκευής Έργου: 1995-1998

πηγή ktirio.gr

Φώτο Gallery έργου

Η μικρή εξοχική κατοικία στο Φυργάνι είναι τοποθετημένη στο σιφνέικο τοπίο περιτριγυρισμένη από διαμορφώσεις με ξερολιθιές που αναμιγνύονται με τα εγκαταλελειμμένα πέτρινα περιγράμματα των χαρακτηριστικών αγροτικών κτισμάτων της Σίφνου -τις θεμωνιές- και τα αλώνια τους.
Την συνθέτουν τρεις όγκοι: οι δύο λιθόκτιστοι όγκοι των δωματίων και ο μικρός χρωματισμένος όγκος της κουζίνας που ξεπροβάλλει από την ξερολιθιά και λειτουργεί σαν άρθρωση μεταξύ των κτισμάτων και σαν πέρασμα προς τις αυλές και τα δωμάτια.
Οι όγκοι έχουν τοποθετηθεί με τρόπο ώστε να αξιοποιούν τις ποιότητες του σιφνέικου τοπίου δημιουργώντας διαφορετικές εμπειρίες: τη θέα στη θάλασσα και στους δύο οικισμούς που διαμορφώνουν τις περιμετρικές κορυφογραμμές, τον ανατολικό ήλιο που λούζει την μεγάλη αυλή και τα δωμάτια, τη θέα στο ηλιοβασίλεμα από την μικρή αυλή, την πρόσβαση από την ήπια νότια πλευρά.
Για την κατασκευή χρησιμοποιήθηκαν βασικά υλικά της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής: τοπική πέτρα, ξύλο, σοβάς, μέταλλο και λυγαριά.
Με συνολική επιφάνεια μόλις 58 m2 η κατοικία είναι συνεκτική και περιεκτική.
Ο εξοπλισμός των δωματίων είναι λιτός και ταυτόχρονα πλήρης. Τα κρεββάτια είναι κτιστά στο χρώμα των δαπέδων και οι μικρές ξύλινες γκαρνταρόμπες διαμορφώνουν την είσοδο προς τα ευρύχωρα λουτρά. Τα ξύλινα γραφεία είναι συνέχεια των κουφωμάτων που καδράρουν τις θέες και τα ελεύθερα έπιπλα περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα.
Τα φωτιστικά σώματα είναι λιτά και διακριτικά δημιουργώντας ποικίλα επίπεδα φωτισμού. Τα δωμάτια εκμεταλλεύονται τον φυσικό αερισμό από τα περιμετρικά ανοίγματα με μία μικρή ενίσχυση δροσιάς από ανεμιστήρες οροφής. Το μεταλλικό έπιπλο της κουζίνας με τα ξύλινα ερμάρια περιέχει τον απαραίτητο εξοπλισμό, ενώ στους τοίχους οι πιατοθήκες σχεδιάστηκαν με αναφορά σε αυτές των παραδοσιακών σπιτιών.
Ο όγκος της κουζίνας επεκτείνεται ανάμεσά στους πέτρινους όγκους των δωματίων δημιουργώντας μία σκεπαστή αυλή, προστατευμένη από τους δυνατούς βόρειους ανέμους.
Ο αρνητικός χώρος μεταξύ της ξερολιθιάς και των κτισμάτων δημιουργεί την μεγάλη εξωτερική ανατολική αυλή με άπλετη θέα στο Αιγαίο.
Η εναλλαγή των κλειστών, στεγασμένων και ανοιχτών χώρων, επίσης χαρακτηριστικό της κυκλαδίτικης λαϊκής αρχιτεκτονικής, εξασφαλίζει άνεση σε όλες τις κλιματικές συνθήκες.
Η κατοικία ακουμπά μαλακά στο τοπίο σαν μια σύγχρονη θεμωνιά, συνεπής με την κλίμακα και την μορφολογία των αγροτικών κτισμάτων που βρίσκονται διάσπαρτα γύρω της.
Παραπέμποντας στους άλλοτε έγχρωμους κυκλαδίτικους οικισμούς, χρωματίζουμε τα δάπεδα των δωματίων στο λουλακί χρώμα του σιφνέικου ουρανού που ξεπερνά τα όρια του σπιτιού και "ξεχύνεται" στις αυλές. Η αντανακλαστική τους επιφάνεια δίνει την αίσθηση του υγρού στοιχείου σε διάλογο με την θάλασσα, και διακρίνει το ανθρωπογενές περιβάλλον από το φυσικό και αδιαμόρφωτο περιμετρικά τοπίο. Το φυσικό τοπίο παραμένει άθικτο με ήπια φύτευση κοντά στην κατοικία.
«Τα νησιά ήταν πολύχρωμα. Τα έχω δει περιπλανώμενος από μικρός στο Αιγαίο. Διαβαίνοντας τα δρομάκια τους σε έλουζε η ώχρα και το γαλάζιο»
Αλέκος Φασιανός (1935-2022)

Στοιχεία έργου

AK-A Αρχιτέκτονες / Αποστόλου Κατερίνα, Κολάκη Μίννα

Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός:

AKA – APOSTOLOU COLAKIS ARCHITECTS
Τοποθεσία:
Σίφνος
Έτος κατασκευής:
2021
Συνολικό εμβαδό:
58 m²
Φωτογραφίες:
Cathy Cunliffe

πηγή: ktirio.gr

Απειλεί η εξάπλωση της βίλας το τοπίο των νησιών; – Οι αρχιτέκτονες απαντούν

Την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου η Νάξος δεν είχε ακόμη γεμίσει με κόσμο. Ετσι ο μάγειρας μιας μικρομεσαίας ταβέρνας του νησιού είχε χρόνο για ένα σύντομο διάλειμμα συντροφιά με το ηλεκτρονικό του τσιγάρο. Κάποια στιγμή έπιασε κουβέντα με δύο πελάτες, ένα ζευγάρι Αθηναίων, και τους ζήτησε να κοιτάξουν προς την άχτιστη πλαγιά ενός επιβλητικού λόφου που λουζόταν από το τελευταίο φως της ημέρας. «Τη βλέπετε εκείνη την πλαγιά;», τους ρώτησε. «Λοιπόν, έχει πουληθεί ολόκληρη και σε τρία χρόνια το αργότερο θα είναι γεμάτη σπίτια. Η Νάξος χτίζεται σαν τρελή».

Το φετινό καλοκαίρι, το πρώτο (σχεδόν) «κανονικό» ύστερα από δύο χρόνια πανδημίας, πολλοί είδαν στις διακοπές τους πράγματα που δεν τα είχαν ξαναδεί. Η διαπίστωση είναι κοινή και δεν αφορά (μόνο) τους απλησίαστους, για κάποιους, προϋπολογισμούς των φετινών διακοπών. Η επιστροφή στην καλοκαιρινή κανονικότητα αποκάλυψε ένα τοπίο σχεδόν… βουλιμικό: νέα υπερπολυτελή συγκροτήματα και ξενοδοχεία, ακόμη περισσότερα beach bar και ξαπλώστρες που θυμίζουν έκθεση επίπλων, ακόμη πιο φιλόδοξα γαστρονομικά πρότζεκτ «πάνω στο κύμα», ακόμη πιο επιθετικά καφέ-μπαρ που σερβίρουν brunch σε ξεχασμένους οικισμούς της πάλαι ποτέ άγονης γραμμής. Σαν το καπάκι στην κατσαρόλα που βράζει, το ελληνικό καλοκαίρι μάς έδειξε φέτος ένα πρόσωπο που κάποιους τους τρόμαξε.

Βρήκα τον αρχιτέκτονα Πρόδρομο Νικηφορίδη (γνωστό ευρύτερα από το έργο ανάπλασης της Νέας Παραλίας Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με τον Μπερνάρ Κουόμο) να παραθερίζει στην αγαπημένη του Θάσο. Καθώς δεν έχω επισκεφθεί ποτέ το νησί υπέθεσα ότι όσο πιο μακριά βρίσκεται ένας τόπος από τις Κυκλάδες, τόσο λιγότερο κινδυνεύει από την ανεξέλεγκτη δόμηση. «Δυστυχώς η Θάσος χτίζεται με ταχείς ρυθμούς και με τη χειρότερη δυνατή αρχιτεκτονική», μου λέει.

Την ίδια στιγμή, όμως, η διαρκώς αυξανόμενη αγορά της εξοχικής κατοικίας, των πολυτελών συγκροτημάτων, των ξενοδοχείων και των airbnb έδωσε πολλή δουλειά σε εκατοντάδες αρχιτεκτονικά γραφεία που προσπαθούσαν να ορθοποδήσουν ύστερα από το χαστούκι της κρίσης. Αλήθεια, έχουν ευθύνη οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες για ένα πληθωρικό κατασκευαστικό μοντέλο (πάνω ή και κάτω από τη γη) με εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα και «δεξαμενές νερού» (ατομικές πισίνες) που έχει επικρατήσει και συχνά επιδοκιμάζεται σε αντίστοιχες βραβεύσεις; «Ευθύνη έχουμε προφανώς όλοι μας», απαντάει ευθέως ο κ. Νικηφορίδης. «Το καλής ποιότητας αρχιτεκτονικό έργο δεν ισχύει για μένα από τη στιγμή που αλλοιώνει το τοπίο. Με τέτοιους προϋπολογισμούς είναι σχετικά εύκολο να παράγεις κάτι που θα φιγουράρει στα περιοδικά. Αλλά το genius loci (το πνεύμα του τόπου) έχει πάει περίπατο».

Η αλήθεια είναι ότι τα μεγάλα αρχιτεκτονικά γραφεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης κάνουν συνήθως τα πάντα για να αμβλύνουν τις πληθωρικές απαιτήσεις των εύρωστων οικονομικά πελατών τους. Φυσικά υπάρχουν και επώδυνοι συμβιβασμοί, αλλά τη μεγάλη ζημιά δεν την κάνουν τόσο οι πισίνες όσο η αίσθηση ότι δεν υπάρχει κανένας φραγμός στη δόμηση. Ετσι, ακόμη και με τις καλύτερες προθέσεις οι μορφές που η τουριστική οικονομία επιβάλλει στο τοπίο δεν είναι πάντα οι καλύτερες δυνατές, με αποτέλεσμα οι νέες χρήσεις να καταστρέφουν την ίδια την ομορφιά που προσπαθούν να πουλήσουν. Τον Απρίλιο το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε όλες τις επεκτάσεις που προέβλεπε το γενικό πολεοδομικό σχέδιο της Πάρου δέκα χρόνια μετά την έγκρισή του… Το σκεπτικό ήταν ότι οι επεκτάσεις των οικισμών δεν μπορούν να βασίζονται ούτε στις οικιστικές πιέσεις ούτε στη ζήτηση για παραθεριστική κατοικία, αλλά πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη φέρουσα ικανότητα του νησιού.

Ο Θωμάς Δοξιάδης, αρχιτέκτονας και αρχιτέκτονας τοπίου, μας καλεί να δούμε τη μεγάλη εικόνα. «Υπάρχουν κουλτούρες που βασίζονται στη στρατηγική και κουλτούρες που βασίζονται στην ευκαιρία. Εμείς ανήκουμε στη δεύτερη κατηγορία», υποστηρίζει ο κ. Δοξιάδης, ο οποίος θυμίζει ότι το 2007 είχαν παραδώσει ως γραφείο στο υπουργείο Τουρισμού «μια μεγάλη μελέτη όπου είχε προκύψει μια στρατηγική διαφοροποίησης των τουριστικών προορισμών, που θα μπορούσε να εξισορροπήσει το μοντέλο “υπερ-βίλες παντού”». Αλλά δεν θέλει να ακουστεί απαισιόδοξος, όσο κι αν οι εθνικές πολιτικές θέλουν χρόνο για να αποδώσουν. Θεωρεί εκ των ων ουκ άνευ τον ορισμό τουριστικής φέρουσας ικανότητας, ξεκινώντας από τα νησιά (με τη σειρά της αυτή θα αποτελεί αυτόματα περιβαλλοντικό όρο για τις μεσαίες και μεγάλες αναπτύξεις) αλλά και τον ορισμό μέγιστου ποσοστού παραλιών ανά νησί – δήμο που μπορούν να μην είναι εντελώς ελεύθερες. «Συγχρόνως –και ίσως πιο άμεσα αποτελεσματικές– θα είναι οι παρεμβάσεις από κάτω προς τα πάνω, οι συνειδητές στοχεύσεις τοπικών κοινωνιών προς άλλα μοντέλα τουρισμού, πιο εναλλακτικά και πιο σύνθετα. Κι εδώ υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν».

Ο Ιάσων Τσάκωνας είναι υπεύθυνος για τη μεγαλύτερη συγκέντρωση διάσημων αρχιτεκτονικών ονομάτων ανά τετραγωνικό μέτρο σε ελληνικό νησί: την Αντίπαρο (26 αρχιτέκτονες από Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιαπωνία, Ελβετία, Δανία). Μέσα σε 15 χρόνια η εταιρεία του δημιούργησε στο νησί 54 κατοικίες υψηλού επιπέδου με μέσο όρο οικοπέδου στα 20 στρέμματα και 650 τετραγωνικά μέτρα μέσο όρο δόμησης. Αυτό άλλαξε το διεθνές προφίλ της Αντιπάρου (πολλοί από τους αγοραστές του κ. Τσάκωνα είναι ξένοι), χωρίς όμως το νησί να γίνει «Μύκονος». Το κάμπινγκ εξακολουθεί να προσελκύει τη δική του πελατεία, αλλά είναι σαφές ότι η Αντίπαρος έχει αλλάξει «πίστα» την τελευταία πενταετία. Πέρυσι άνοιξε το Rooster, το πρώτο μπουτίκ ξενοδοχείο 5 αστέρων.

Επίσης, όλο και μεγαλώνει η πίτα του airbnb αλλά και των προς ενοικίαση κατοικιών πολυτελείας. Ο Ιάσων Τσάκωνας πιστεύει ότι η Αντίπαρος είναι σε καλό δρόμο, «είναι κρίσιμο, όμως, να υπάρξει σχεδιασμός και κανόνες για να μην μπούμε σε μια φάση υπερδόμησης και υπερτουρισμού», τονίζει. Πρέπει οπωσδήποτε να μεγαλώσει η σεζόν, θα πρέπει η αγροτική περιοχή του Κάμπου να παραμείνει αγροτική με περιορισμένη δόμηση, θα πρέπει να εκδοθεί συγκεκριμένος αριθμός αδειών για ξενοδοχεία και θα πρέπει να περιφρουρηθεί ο οικιστικός χαρακτήρας του νησιού· να μη γίνει δηλαδή μια μεγάλη αγορά ενοικιαζόμενων κατοικιών χωρίς κατοίκους. Και σίγουρα θα πρέπει να δοθούν κίνητρα για να χτιστούν σπίτια για το προσωπικό τα οποία θα απαγορεύεται να νοικιάζονται για airbnb». Μόνο φέτος η Oliaros, η εταιρεία του κ. Τσάκωνα, κατέβαλε 90.000 ευρώ για ενοικίαση δωματίων για το προσωπικό της οργανωμένης παραλίας που διαχειρίζεται.

Πηγή kathimerini.gr

Γεννήθηκα στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1924. Η καταγωγή μου είναι από τη Σίκινο. Ο παππούς μου, όπως και ο πατέρας μου, ήταν ναυτικοί πράκτορες. Η μητέρα μου, Μαριέττα Περόγλου, περηφανευόταν για τις οικογενειακές της ρίζες, οι οποίες φτάνουν μέχρι τους Νοταράδες και τους Ζαΐμηδες. Ο πατέρας της είχε έρθει από τη Μέση Ανατολή και ήταν ο πρώτος που έφερε τη φιστικιά στην Ελλάδα, από τη Συρία. Ωστόσο, τα δέντρα στο κτήμα της οικογένειας στην Αίγινα είναι θάμνοι και είναι από τα μικρότερα του νησιού σε σχέση με αυτά που φυτεύτηκαν έπειτα. Τουλάχιστον έχουν το πλεονέκτημα ότι μπορείς να μαζέψεις τους καρπούς με το χέρι.

• Ο πατέρας μου είχε ως χόμπι τον αθλητισμό για να ξεφεύγει από το επάγγελμά του, που δεν νομίζω ότι τον γοήτευε. Τον θυμάμαι να πηγαίνει βόλτα με τα πόδια από το κέντρο στο Ελληνικό και ποτέ να μην παίζει μ' εμένα ή την αδερφή μου. Άφηνε τη μητέρα μου να αφεντεύει την οικογένεια. Εκείνη ήταν μια αυταρχική προσωπικότητα, μια γυναίκα δυναμική, που ήθελε, όμως, να μας εξουσιάζει. Μας λάτρευε, αλλά μ' έναν δικό της τρόπο. Είχε την αντίληψη της κατακτητικής αγάπης. Πίστευε ότι της ανήκες. Μάλιστα, την περίοδο που έλειπα με υποτροφία στην Αμερική, ξεπούλησε σε έναν παλιατζή οτιδήποτε δικό μου.

• Ως παιδί ήμουν ατίθασος, ζωηρός και δραστήριος. Αγαπούσα πολύ τα μαθηματικά, τη φυσική και απεχθανόμουν τα αρχαία ελληνικά. Με τους φίλους μου παίρναμε τα ποδήλατά μας και κάναμε ατελείωτες βόλτες. Επειδή ήταν Κατοχή, τα αυτοκίνητα είχαν κατασχεθεί, οπότε όλοι οι δρόμοι ήταν άδειοι. Παρά τις κακουχίες της εποχής, ήταν ιδεώδης πόλη για εμάς. Ο αγαπημένος μου τόπος ήταν η Αίγινα, το μέρος των καλοκαιρινών μου διακοπών. Μικρός, ήθελα να γίνω ναυπηγός. Τα ερεθίσματά μου είχαν να κάνουν με τη θάλασσα και οτιδήποτε είχε σχέση με τη μελέτη, τη σχεδίαση και την κατασκευή σκαφών. Έχω φτιάξει με τα χέρια μου δύο κανό και ένα ιστιοφόρο.

• Στην αρχιτεκτονική στράφηκα λόγω ενός θείου μου, του αρχιτέκτονα και αρχαιολόγου Gorham Phillips Stevens. Ήταν ο σύζυγος της αδερφής της γιαγιάς μου. Πρόκειται για τον άνθρωπο που έκανε την πρώτη σοβαρή μελέτη του Ερεχθείου, η οποία ακόμα θεωρείται πρότυπη. Επειδή ζούσαμε μαζί στην Αθήνα, τον έβλεπα, αποσβολωμένος, να σχεδιάζει καθημερινά. Συνειδητοποίησα ότι όλο αυτό με ενθουσίαζε. Κι έτσι ερωτεύτηκα την αρχιτεκτονική.

Η Αθήνα έχει μετατραπεί πλέον σε ένα τεράστιο πάρκινγκ. Δεν παρατηρείται πουθενά αλλού στον κόσμο αυτό. Το 1960, σε συσκέψεις που είχα ως εκπρόσωπος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων με την πολιτική ηγεσία, προβλεπόταν ότι κάθε νέο κτίριο θα είχε γκαράζ.

• Το 1948 ήμουν διπλωματούχος του Εθνικού Mετσοβίου Πολυτεχνείου. Στο διάστημα 1949-1951 ήμουν άμισθος επιμελητής στην έδρα της Ειδικής Kτιριολογίας του EMΠ και παράλληλα υπηρέτησα στο Πολεμικό Ναυτικό ως αρχικελευστής στα δημόσια ναυτικά έργα και αλλού. Επίσης, έχω δίπλωμα M.Sc. από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης και στη συνέχεια πήρα πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου στην πολεοδομία - χωροταξία. Από το 1952 ως το 1954 εργάστηκα με τον καθηγητή Percy Goodman στη Νέα Υόρκη. Επιπλέον, συμμετείχα στον σχεδιασμό του τουριστικού συγκροτήματος του Αστέρα Γλυφάδας, το οποίο αποπερατώθηκε το 1954, και στην κατασκευή του ξενοδοχείου Ναυσικά του Αστέρα Βουλιαγμένης.

• Από το 1956 μέχρι το 1960 υπηρέτησα ως δημόσιος υπάλληλος στο υπουργείο Δημοσίων Έργων ως υπεύθυνος για τις πολεοδομικές και αρχιτεκτονικές μελέτες της ανοικοδόμησης της Σαντορίνης μετά τις καταστροφές του σεισμού. Έπειτα, κατά το διάστημα 1960-1969, ανέλαβα αρχιτέκτων της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος. Θεωρώ ότι η μεγαλύτερη φυσιογνωμία της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής σκέψης κατά τον 20ό αιώνα ήταν ο Λε Κορμπιζιέ.

• Το 1980 εκλέχθηκα καθηγητής των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στο EMΠ, όπου δίδαξα μέχρι το 1993. Στους νέους φοιτητές θα έλεγα ότι η μάθηση είναι θέμα βούλησης, όχι δασκάλου. Για παράδειγμα, τα αγγλικά είναι μια γλώσσα που την έμαθα μόνος μου, διαβάζοντας κόμικς, βλέποντας ταινίες στον κινηματογράφο και συνάπτοντας σχέσεις με αγγλόφωνες κοπέλες.

• Η αρχιτεκτονική μου στηρίχτηκε στις αρχές του μοντέρνου κινήματος με την προσήλωση στα φυσικά δεδομένα της τοποθεσίας, την πλοκή του ανοιχτού με τον κλειστό χώρο, την οικονομία στη σύνθεση και στην ύλη και την ενότητα μορφής και κατασκευής. Αυτές τις αρχές επεξεργάστηκα κυρίως στις κατοικίες μου και στα ξενοδοχειακά συγκροτήματα.

• Η αρχιτεκτονική για μένα είναι ένας συνδυασμός τέχνης και επιστήμης. Το έργο μου χαρακτηρίζεται από τις εξής αρχές: την ένταξη του κτιρίου στο φυσικό περιβάλλον, τη βιοκλιματική αρχιτεκτονική, τον σεβασμό στο δομημένο περιβάλλον αλλά και την οργανική ενσωμάτωση των εικαστικών τεχνών στο κτίριο.

• Η Αθήνα έγινε μια τεράστια τσιμεντούπολη επειδή δεν σχεδιάστηκε από αρχιτέκτονες. Στην Ελλάδα οι αρχιτέκτονες βρίσκονται υπό διωγμό. Σύμφωνα με τον ελληνικό νόμο, η υπογραφή του αρχιτέκτονα σε μια μελέτη δεν είναι απαραίτητη. Αυτό άνοιξε τον δρόμο στους εργολάβους. Είναι απορίας άξιον το ότι το ελληνικό κράτος ουδέποτε με αξιοποίησε για τις πολεοδομικές μου ικανότητες. Αλλά και ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε για εκείνους που έχουν κάτι να προσφέρουν. Φεύγουν χιλιάδες νέοι για να εργαστούν στο εξωτερικό. Πολλοί επισκέπτονται την Ελβετία, μια χώρα που έφτιαξε ο Ιωάννης Καποδίστριας, και εκεί τον θεωρούν μέγα ευεργέτη τους. Ανατρέξτε στο βιβλίο του Κρίστοφερ Μόνταγκιου Γούντχαους, Καποδίστριας: Ο ιδρυτής της ελληνικής ανεξαρτησίας, όπου τα περιγράφει αναλυτικά. Αλλά εμείς φροντίσαμε να τον «καθαρίσουμε» πολύ γρήγορα.

• Ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης ήταν κορυφαίος και πρωτοπόρος πολεοδόμος. Έφτιαξε, μεταξύ άλλων, την πρωτεύουσα του Πακιστάν, το Ισλαμαμπάντ, καθώς και τα σχέδια της επέκτασης της Ουάσινγκτον. Στην Ελλάδα, η μόνη δουλειά που του ανέθεσαν ήταν το Απολλώνιο, στο οποίο έχω κάνει τρία κτίρια. Ωστόσο, ποτέ δεν θυμάμαι να εισακούστηκαν άλλες προτάσεις του. Γιατί στη χώρα μας την εξουσία κατέχουν οι εμποροσπιτάδες. Αυτοί είναι που χορηγούν την εκλογή των πολιτικών. Δυστυχώς, στον τόπο μας συνεχίζουμε την πολιτική της χούντας: Ελλάς Ελλήνων Εργολάβων.

• Από τα μέσα του 20ού αιώνα η αρχιτεκτονική τείνει να εξαφανιστεί από τον νεοελληνικό χώρο. Δείτε πόσα νεοκλασικά έχουν κατεδαφιστεί ή αντικαταστάθηκαν από άλλα κτίσματα, συνήθως αδιάφορα και απεχθή. Οφείλω να πω ότι υπάρχουν ταλαντούχοι και ικανοί αρχιτέκτονες και το έργο τους εκτιμάται διεθνώς. Όμως, προκαλεί πολλές απορίες το γεγονός ότι πολλοί στις μέρες μας παραμένουν άνεργοι. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της κακής διοίκησης. Στο σύστημα της μελετοκατασκευής, που αφορά την ανάθεση κτιριακών έργων, η αρχιτεκτονική αποτελεί μόνο το 9%, διότι, όπως φαντάζεστε, προέχουν η τάχιστη παράδοση του έργου και το κόστος.

• Επίσης, είναι αδιανόητο το ότι στη χώρα μας δίνεται η άδεια οικοδομής σε πρόσωπα τα οποία όχι μόνο δεν διαθέτουν αρχιτεκτονική παιδεία αλλά ούτε και τη στοιχειώδη εμπειρία. Σε άλλες χώρες του εξωτερικού τις άδειες οικοδομών τις υπογράφουν μόνο διπλωματούχοι αρχιτέκτονες, οι οποίοι μάλιστα έχουν αποκτήσει τριετή πρακτική εμπειρία σε αντίστοιχο γραφείο. Διαφορετικά, για διπλωματούχους πολιτικούς μηχανικούς απαιτείται εξαετής εμπειρία σε αρχιτεκτονικό γραφείο ή για άτομα που στερούνται διπλώματος ενδεκαετής εμπειρία, και αφού έχουν περάσει επιτυχώς αυστηρές εξετάσεις. Κάποτε, όταν πρότεινα αυτό το σύστημα σε μια συνέλευση του ΤΕΕ και σε συνέλευση του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ), έπεσαν να με φάνε, μόνο ξύλο που δεν έφαγα. Η αντίδραση, φυσικά, προέκυψε επειδή ήθελα να τους μειώσω τα διπλώματα.

• Όλοι, όμως, ξεχνούν ότι οι σημαντικότεροι αρχιτέκτονες παγκοσμίως, όπως ο Λε Κορμπιζιέ ή ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ, δεν είχαν δίπλωμα αρχιτεκτονικής, αλλά εργάστηκαν δίπλα σε σπουδαίους και άξιους αρχιτέκτονες. Ανατρέξτε στο παρελθόν και θα δείτε ότι, προτού ιδρυθούν αρχιτεκτονικές σχολές και θεσπιστούν διπλώματα, δημιουργήθηκαν αριστουργήματα σε όλον τον κόσμο από ανθρώπους που διακρίθηκαν για τις αρχιτεκτονικές τους γνώσεις, χωρίς να έχουν σπουδάσει.

• Θλίβομαι που σήμερα από τη μέση εκπαίδευση απουσιάζει η αρχιτεκτονική. Τα παιδιά στο σχολείο διαπαιδαγωγούνται σε μια νοοτροπία που στηρίζεται στην οικονομική επιτυχία και όχι στην αλληλοβοήθεια. Η Ελλάδα δεν είναι ένας συμπαγής πληθυσμός, δεν μιλάμε δηλαδή για λαό. Προσωπικά, θεωρώ ότι συναποτελείται από δέκα εκατομμύρια άτομα. Ουσιαστικά, ο καθένας κοιτά τη δική του βολή. Δεν υπάρχει ίχνος αλληλεγγύης.

• Γι' αυτό, εξάλλου, η πιο ανίκανη επιχείρηση είναι το ελληνικό κράτος. Σκεφτείτε ότι πριν από δεκαπέντε χρόνια είχαμε σχεδιάσει μαζί με τον Βασίλη Γρηγοριάδη το κτίριο που θα στέγαζε το υπουργείο Εργασίας στο Ολυμπιακό Χωριό. Τελικά, αυτή η μετεγκατάσταση δεν έγινε ποτέ, επειδή το κτίριο πουλήθηκε από τη Μονή Βατοπεδίου, η οποία το είχε λάβει σε ανταλλαγή. Είδατε, έχουμε και μοναστήρι που πουλά και αγοράζει ως μια κανονική επιχείρηση.

• Η δόμηση έγινε συνώνυμο της διαφθοράς. Οι άδειες οικοδομής στηρίζονται σε έναν «τσελεμεντέ» που περιέχει αρχιτεκτονικούς όρους. Στη Σαντορίνη, όταν κάναμε την ανοικοδόμηση, ελεγχόμασταν από μια επιτροπή που απαρτιζόταν από αρχιτέκτονες κύρους, όπως ο Δημήτρης Πικιώνης, ο Μανώλης Βουρέκας, ο Τάκης Μιχελής και ένας Κωνσταντινίδης – όχι ο γνωστός. Σήμερα, ποια επιτροπή ελέγχει τους πολιτικούς μηχανικούς που χτίζουν αφειδώς στην πρωτεύουσα; Αυτό που ακούμε είναι ότι υπάρχει επιτήρηση από τις υπηρεσίες του Δημοσίου, οι οποίες τι κάνουν; Κοιτούν αν εφαρμόζεται σωστά αυτός ο «τσελεμεντές» των όρων δόμησης. Αστειότητες!

• Στην Αθήνα μού αρέσουν ο Εθνικός Κήπος, το Ζάππειο, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το μετρό. Όμως, αναμφίβολα, συγκαταλέγεται στις πιο άσχημες πόλεις σε όλον τον κόσμο. Έχει το μεγαλύτερο μήκος δρόμων και ταυτόχρονα μικρά οικοδομικά τετράγωνα. Υπάρχουν πολλά σημεία στην πόλη τα οποία είναι παραμελημένα. Οι δημοτικές αρχές δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο για το εορταστικό στόλισμα της πλατείας Συντάγματος.

• Με ενοχλεί το γεγονός ότι ο δημόσιος χώρος έχει συρρικνωθεί. Η Αθήνα έχει μετατραπεί πλέον σε ένα τεράστιο πάρκινγκ. Δεν παρατηρείται πουθενά αλλού στον κόσμο αυτό. Το 1960, σε συσκέψεις που είχα ως εκπρόσωπος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων με την πολιτική ηγεσία, προβλεπόταν ότι κάθε νέο κτίριο θα είχε γκαράζ. Εν τω μεταξύ, έχουν φτιαχτεί πεζόδρομοι-καλντερίμια, λες και απευθύνονται σε ημιόνους. Όλη η πόλη είναι σχεδιασμένη με μίσος απέναντι στους πεζούς. Δενδρύλλια και κολόνες εντελώς ασύνδετα, σπασμένα φρεάτια, τα οποία καθημερινά αποτελούν παγίδες όχι μόνο για τους τυφλούς αλλά για όλους. Ο δημόσιος χώρος έχει υποβαθμιστεί σε ανησυχητικό βαθμό. Ρύπανση, καταπάτηση, στενότητα, ασύδοτη ανομία και κατάληψη. Ένας απέραντος ευτελισμός, ο οποίος στις καθημερινές μας διαδρομές γίνεται επικίνδυνος για τη σωματική μας ακεραιότητα.

• Ο μεγαλύτερος από τα αδέρφια του πατέρα μου, ο Ηρακλής, ήταν μανιακός με το κυνήγι, αγριάνθρωπος και αυτοκτόνησε όταν έμαθε ότι είχε καρκίνο, χωρίς να πει τίποτα στη γυναίκα του. Πήγε στον Ευαγγελισμό, παίρνοντας μαζί του ένα περίστροφο. Στην αρχή, πυροβόλησε στην καρδιακή του χώρα, αλλά αστόχησε. Στη συνέχεια, τοποθέτησε το πιστόλι στο στόμα και έβαλε τέλος στη ζωή του. Κατόπιν τούτου, ο πατέρας μου σιχαινόταν το κυνήγι. Μάλιστα, επειδή πολέμησε το 1912, θυμάμαι ότι τον είχα ρωτήσει πόσους Τούρκους σκότωσε. Εκείνος μου απάντησε: «Δεν σκότωσα κανέναν, μόνο έπιασα έναν αιχμάλωτο». «Και τι του έκανες;» τον ξαναρώτησα. «Του έφτιαξα τσάι επειδή κρύωνε» μου αποκρίθηκε. Αυτό με έμαθε την έννοια της συμφιλίωσης και της συνεργασίας.

Πορεύτηκα στη ζωή μου έχοντας την εξής κοσμοθεωρία: ακόμα και αν κάτι πηγαίνει στραβά, εγώ να το θεωρώ αστείο. Με αυτόν τον τρόπο γλίτωνα από το να είμαι διαρκώς δυστυχισμένος. Αντιθέτως, έχω καταφέρει να είμαι πάντα ευτυχής και ενθουσιώδης. Νιώθω πλήρης. Ίσως ήμουν τυχερός.

• Η καλύτερη περίοδος της ζωής μου ήταν εκείνη της στρατιωτικής μου θητείας στο Ναυτικό, όπου χρησίμευσε δεόντως το ότι ήμουν αρχιτέκτων, κάτι που φρόντισα να το εκμεταλλευτώ. Εξακολουθώ να σχεδιάζω κάθε μέρα στο γραφείο, να σκιτσάρω και να γράφω τα απομνημονεύματά μου. Έχω ένα τεράστιο αρχείο και παλεύω καθημερινά να το ταξινομήσω. Επιπλέον, διαβάζω πολλά βιβλία Ιστορίας.

• Έκλεισα αισίως τα 95 έτη. Περπατώ κάθε μέρα όσο πιο πολύ μπορώ. Δεν είχα ποτέ άγχος. Πορεύτηκα στη ζωή μου έχοντας την εξής κοσμοθεωρία: ακόμα και αν κάτι πηγαίνει στραβά, εγώ να το θεωρώ αστείο. Με αυτόν τον τρόπο γλίτωνα από το να είμαι διαρκώς δυστυχισμένος. Αντιθέτως, έχω καταφέρει να είμαι πάντα ευτυχής και ενθουσιώδης. Νιώθω πλήρης. Ίσως ήμουν τυχερός. Όλα μού πήγαν καλά. Πλέον, δεν θυμώνω καν. Ο θάνατος δεν με τρομάζει. Αισθάνομαι περίεργα που ακόμα ζω. Τον περίμενα πολύ νωρίτερα, αλλά δεν έχει έρθει ακόμη. Όταν επέλθει, βέβαια, βρίσκεσαι στο απόλυτο μηδέν. Η ζωή αποτελείται από έναν κύκλο που ξεκινά από τη γέννηση και καταλήγει στον θάνατο.

• Είμαι πολυθεϊστής. Πιστεύω σε όλους τους θεούς. Τόσα δισεκατομμύρια άνθρωποι ασπάζονται αυτές τις θρησκείες, κάποιος απ' αυτούς ίσως είναι ο σωστός. Τοποθετημένη στο γραφείο μου θα δείτε μια μικρή φωτογραφία από την αγαπημένη μου σύζυγο Νταίζη, την οποία έχασα το 2008. Παρότι μου λείπει, ευτυχώς δεν πρόλαβε να με δει πολύ γέρο. Παντρευτήκαμε το 1956. Μια ολόκληρη ζωή. Κάθε δεύτερη νύχτα, όμως, τη βλέπω στον ύπνο μου. Είναι εκεί και με νουθετεί. Πλέον, δεν φοβάμαι τίποτα παρά μόνο μη χάσω το μυαλό μου. Αυτήν τη διανοητική απώλεια. Δεν ανήκω σ' εκείνους που θα ήθελαν να τους θυμούνται. Δεν με ενδιέφερε ποτέ η καταξίωση.

• Η ζωή με έχει διδάξει ότι το σημαντικό είναι να υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους αλληλουχία. Ο Ορτέγα ι Γκασέτ, εξέχουσα φυσιογνωμία στον ευρωπαϊκό χώρο και ένα από τα διαυγέστερα θεωρητικά πνεύματα του 20ού αιώνα, έχει γράψει ένα βιβλίο με τίτλο Η εξέγερση των μαζών. Στο πόνημα αυτό σκιαγραφεί τον μέσο άνθρωπο, τον κοινό άνθρωπο, ο οποίος, μέσα στην αφθονία του και χωρίς σκοπό, σύρεται απλώς από το ρεύμα. Και αναφέρεται στην επικράτηση των μετρίων έναντι των εξαίρετων. Οι μέτριοι, λοιπόν, είναι αυτοί που είναι ικανοποιημένοι από τον εαυτό τους κι έχουν απαιτήσεις από τους άλλους. Εξαίρετοι είναι εκείνοι που δεν είναι ευχαριστημένοι με τον εαυτό τους, αλλά επιθυμούν να προσφέρουν. Στην εποχή μας αυτοί που θέλουν να προσφέρουν υπάρχουν, αλλά είναι λίγοι και, κυρίως, υποχείριο της μάζας. Ο κόσμος διοικείται σήμερα από τους μετρίους. Ωστόσο, ευτυχώς, η ανθρωπότητα είναι ακόμα ζωντανή, παρά την ανοησία της.

άρθρο Γιάννης Πανταζόπουλος 17/01/2020 πηγή lifo.gr

Ο βασικός στόχος της μελέτης ήταν να πειραματιστούν οι μελετητές με μία εναλλακτική μορφή πάνω στο κλασικό μοντέλο κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής, σεβόμενοι όμως όλα τα επιμέρους στοιχεία, που το απαρτίζουν, με βασικό γνώμονα η παρέμβαση στο φυσικό περιβάλλον να είναι ήπια και το κτίριο να επιδιώξει τη μέγιστη αφομοίωση του μέσα σ' αυτό.
Τον φυσικό περιβάλλοντα χώρο απαρτίζουν η απότομη χωμάτινη και πέτρινη πλαγιά, η άγρια βλάστηση (ξερόχορτα, ακανθώδη φυτά), τα ιδιαίτερα και μεγάλα βράχια και οι ξερολιθιές. Η αφετηρία της μελέτης είναι η ξερολιθιά. Φαντάστηκαν λοιπόν την πρόσοψη της κατοικίας σαν μία τέτοια ξερολιθιά, που να εκτείνεται από τη μία άκρη του γεωτεμαχίου έως την άλλη, με μία ήπια καμπύλη που χορεύει και ελίσσεται. Βγαίνοντας προς τα έξω αποκτά ύψος ενώ παράλληλα δημιουργεί χώρο εσωτερικά. Για να επιτευχθεί αυτό, όλοι οι χώροι τοποθετήθηκαν σε σειρά για να μπορέσουν να δώσουν το μεγάλο μήκος που απαιτείται.
Από τα πιο έντονα στοιχεία της κλασικής κυκλαδίτικης κατοικίας είναι και το δώμα της. Ιδιαίτερα όταν αυτό είναι ορατό λόγο θέσης. Η επόμενη μεγάλη απόφαση ήταν να εξαφανισθεί αυτή η μεγάλη επιφάνεια του δώματος ενοποιώντας το με το υπόλοιπο χωμάτινο και πέτρινο έδαφος. Το δώμα σκεπάζεται με χώμα και θα αναπαραχθεί πάνω σε αυτό το φυσικό τοπίο με την αντίστοιχη βλάστηση. Η συνέχιση της πλαγιάς επάνω στο δώμα γίνεται με εξαιρετικά ομαλό τρόπο. Μάλιστα η χωμάτινη επιφάνεια του δώματος έχει ελαφρά καμπύλη (δεν είναι επίπεδη) και αυτό την αφομοιώνει ακόμα περισσότερο με το τοπίο. Αν εξαιρέσει κανείς τις βατές επιφάνειες (βεράντες και αίθριο) όλο το υπόλοιπο κτίριο είναι αόρατο από την επάνω πλευρά του γεωτεμαχίου και από το δρόμο.
Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό της κυκλαδίτικης αγροτικής κατοικίας είναι η ξύλινη πέργκολα, αποτελούμενη από παχιά, λεία, ξύλινα δοκάρια και κολόνες με επικάλυψη από μπαμπού, όλα στο φυσικό τους χρώμα. Αυτή η κατασκευή εμφανίζεται επίσης στο εσωτερικό του σπιτιού, στην οροφή. Αυτό το συγκεκριμένο στοιχείο χρησιμοποιήθηκε σε όλο το μήκος του κτιρίου, εντός και εκτός. Οι δοκοί φυσικά δεν μπορούσαν να τοποθετηθούν παράλληλα μεταξύ τους, αλλά ακολουθούν την καμπύλη μορφολογία του σπιτιού, όπως οι σπόνδυλοι σε έναν μακρύ νωτιαίο μυελό. Ως αποτέλεσμα, το μπαμπού πλέχτηκε σε ψαροκόκαλο, δημιουργώντας ένα μοναδικό μοτίβο με όμορφες υφές και αποχρώσεις.
Οι πόρτες και τα παράθυρα είναι ξύλινα και απλά και οι κύριοι εξωτερικοί τοίχοι είναι πέτρινοι χωρίς κονίαμα. Και οι δύο αυτές αποφάσεις ακολουθούν το παραδοσιακό στυλ και τεχνική.

Στοιχεία έργου

Αρχιτεκτονική μελέτη:
Sinas Architects / Γιώργος Σίνας
Συνεργάτες:
Μαρία Μαμούρα
Μελέτη εσωτερικών χώρων:
Όλγα Κτενά, Sinas Architects
Ιδιοκτήτης:
MEK Development SA
Εμβαδό:
Κυρίως κατοικία 115 m², ξενώνες 65 m²
Χρόνος κατασκευής:
2019
Styling:
Ανέστης Μιχάλης
Φωτογραφίες:
Γιώργος Κορδάκης

Για Gallery β΄λέπε -->>