Με γοργούς ρυθμούς, και εντός των χρονοδιαγραμμάτων, προχωρεί η ωρίμανση των μελετών για τον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού αλλά και του Επιγραφικού Μουσείου, αποτελώντας μέρος του κτηριακού συγκροτήματος, όπως ορίζεται από το οικοδομικό τετράγωνο Πατησίων, Τοσίτσα, Μπουμπουλίνας, Βασ. Ηρακλείου.

Μετά την έγκριση της οριστικής μουσειολογικής μελέτης του νέου Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείο (ΕΑΜ) και του Επιγραφικού Μουσείου (ΕΜ), το Συμβούλιο Μουσείων γνωμοδότησε ομόφωνα θετικά επί της αντίστοιχης μουσειογραφικής προμελέτης των νέων εκθέσεών τους. Τις προμελέτες εκπόνησε το αρχιτεκτονικό γραφείο Atelier Bruckner, σε συνεργασία με τα στελέχη του ΕΑΜ και του ΕΜ, καθώς και με τα αρχιτεκτονικά γραφεία David Chipperfield Architects και Tombazis and Associates Architects, τα οποία έχουν αναλάβει την αρχιτεκτονική μελέτη για την αναβάθμιση και επέκτασή του αλλά και τις εταιρίες Kardoff Engineering, Werner Sobek, WHP, για τις μελέτες φωτισμού, ηλεκτρολογικού και μηχανικού εξοπλισμού και τις στατικές μελέτες, αντίστοιχα.

Αίθουσα Μέσης Εποχής του Χαλκού (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η μουσειογραφική προμελέτη έχει ως υπόβαθρο το σύνολο των εγκεκριμένων μελετών -αρχιτεκτονικής, στατικής, ηλεκτρομηχανολογικής- για την επέκταση και αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, του σημαντικότερου και πλουσιότερου αποθετηρίου αρχαίας ελληνικής τέχνης, παγκοσμίως. Η μουσειογραφική προμελέτη εστιάζει, κυρίως, στις γενικές σχεδιαστικές επιλογές, στην χωροθέτηση και την διάταξη των εκθεσιακών ενοτήτων, των εκθεμάτων και του εξοπλισμού, επιχειρώντας, σ΄ αυτό το στάδιο, να ανταποκριθεί συνολικά στις απαιτήσεις του μουσειολογικού σκεπτικού, διερευνώντας τη βέλτιστη προσέγγιση υλοποίησής τους. Έχουν ληφθεί υπόψη βασικές παράμετροι της κτηριακής μελέτης, και σε σημαντικό βαθμό το περιεχόμενο της θεματολογίας και οι ανάγκες του εκθεσιακού υλικού.

Ανοικτή αποθήκευση στον χώρο των απαρχών (ΕΠ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση (1) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Η συνεργασία των μελετητών, όλων των κλάδων και των ειδικοτήτων, με τα στελέχη των δύο Μουσείων μας είναι συνεχής και υποδειγματική. Κοινός στόχος η τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, όπως προβλέπονται στη Σύμβαση Δωρεάς μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του ζεύγους Σπύρου και Ντόροθυ Λάτση. Ο συνολικός επανασχεδιασμός των εκθέσεων των δύο Μουσείων, βάσει και της επέκτασης-αναβάθμισης του κτηριακού συγκροτήματος θα αποδώσει ένα σύγχρονο μουσείο παγκόσμιας εμβέλειας».

Διάταξη συλλογής Νεολιθικής Εποχής (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση (1) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Βασική μέριμνα και σκεπτικό για την ανάπτυξη του εκθεσιακού σχεδιασμού, το οποίο χαρακτηρίζει τη γενικότερη αισθητική και την οργάνωσή του, είναι η ταύτιση και ο συμπληρωματικός χαρακτήρας που θα πρέπει να έχουν, βάσει της μελέτης επέκτασης του κτηρίου-μνημείου, στο στάδιο της μουσειογραφικής προμελέτης για τα δύο Μουσεία. Ο μουσειογραφικός σχεδιασμός στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο έχει ως κύρια σημεία τα έργα της βασικής διαδρομής να διατρέχουν όλη την έκθεση, τόσο στο κέλυφος της επέκτασης όσο και στο ιστορικό κτήριο, λειτουργώντας ως “μαγνήτες”, αποτελώντας το νήμα που ενοποιεί τη μουσειολογική αφήγηση και οδηγεί τον επισκέπτη.

Έκθεση ιστάμεων αντικειμένων (ΕΑΜ) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Όσον αφορά στο Επιγραφικό Μουσείο, οι κυριότερες προτεινόμενες μουσειογραφικές επεμβάσεις συνοψίζονται στην καθοδηγούμενη πορεία της έκθεσης, στην ομαδοποίηση της εκτενούς εκθεσιακής αφήγησης σε χωροθεματικές ενότητες, στην ενσωμάτωση της πρακτικής της ανοικτής αποθήκευσης στην εκθεσιακή πορεία και στον συνδυασμό της παρατακτικής-χρονολογικής παρουσίασης των εκθεμάτων με τη δημιουργία νησίδων από εξέχοντα κυρίως επιγραφικά μνημεία, που αποδίδουν τις ιδιαίτερες θεματικές κάθε χρονολογικής περιόδου. Στην νέα έκθεση του ΕΜ παρουσιάζονται έως 650 επιγραφές σε χώρο επιφανείας έως 1.400 τ.μ.

Κεντρικός χώρος ισογείου με εμβληματικά έργα των συλλογών (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Συγκεκριμένα, η μουσειογραφική προμελέτη για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Επιγραφικό Μουσείο εστιάζει:

- στη μεθοδολογία της οργάνωσης, του προς έκθεση αρχαιολογικού υλικού

- στην οργάνωση των βασικών εκθεσιακών ενοτήτων. Στο ΕΑΜ εστιάζει στην ανάδειξη και χωροθέτηση της εισαγωγής και του επιλόγου της έκθεσης, στην παρουσίαση του «κεντρικού άξονα», ο οποίος δομείται γύρω από εμβληματικά αντικείμενα - εκθέματα, παράλληλα με τον κεντρικό και τους γύρω από αυτόν, άξονες. Για το Επιγραφικό Μουσείο, η παρουσίαση της έκθεσης αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα (έκθεση σε νησίδες, ελεύθερα μνημεία, πανόραμα, ανοικτή αποθήκευση και έρευνα).

- στις βασικές αρχές σχεδιασμού (εκθεσιακού εξοπλισμού, φωτισμού, εποπτικών μέσων, σήμανσης), λειτουργικότητας του πάσης φύσεως εκθεσιακού εξοπλισμού και της γεωμετρίας των βασικών εκθεσιακών κατασκευών (προθήκες – βάθρα – ράφια – εποπτικό υλικό).

- στη γενικότερη αισθητική των εκθεσιακών χώρων του κτηρίου (μνημείου και επέκτασης) και εν γένει του τρόπου αποτύπωσης – οπτικοποίησης του μουσειολογικού σκεπτικού και των βασικών εκθεσιακών ενοτήτων στον χώρο, παρουσιάζοντας τις εκθεσιακές ενότητες -κυρίως- μέσω της πορείας των επισκεπτών και τα επίπεδα πληροφόρησης ανάλογα με την εκθεσιακή ενότητα και τις δυνητικές επιλογές του επισκέπτη.

- στην οπτική ταυτότητα των εκθεσιακών χώρων, του εξοπλισμού και του εποπτικού υλικού (χρωματική παλέτα, τυπογραφία, εικονογράφηση, ιεράρχηση περιεχομένου κλπ.)

- στα θέματα της φυσικής και νοητικής προσβασιμότητας στο εκθεσιακό περιεχόμενο και στον τρόπο αντιμετώπισής τους.

Επιπλέον, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, τα ελεύθερα εκθέματα παρουσιάζονται με τρόπο που επιτρέπει την κατά το δυνατόν θέαση 360 μοιρών. Επιλεγμένα γλυπτά, ιδιαίτερα εκείνα με πολυχρωμία ή ευαίσθητα υλικά, παρουσιάζονται σε προθήκες. Υποστηρίζεται η αυτόνομη περιήγηση στην έκθεση για όλες τις ομάδες επισκεπτών. Γίνεται λελογισμένη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών, ενώ υιοθετείται μικτό σύστημα φωτισμού, που συνδυάζει τον ενσωματωμένο φωτισμό βιτρινών με τον φωτισμό ανάδειξης, εντός των αιθουσών. Η μουσειογραφική προμελέτη για το Επιγραφικό Μουσείο προβλέπει τη χωροθέτηση, την οργάνωση των ενοτήτων, την «έκθεση σε ράφια» και τη μορφή των προθηκών, ώστε να αποδοθούν ορθά οι θεματικές ενότητες και τα σημαντικά μνημεία.

Ενότητα «Κούροι και Κόρες» (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Φωτορεαλιστική απεικόνιση αίθουσας με εκθέματα από την Ανατολή και τη Δύση (ΕΑΜ) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Φωτορεαλιστική απεικόνιση ενότητας «Μετά την κρίση του 3ου αιώνα μ.Χ.» (ΕΠ) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Φωτορεαλιστική απεικόνιση. Ενότητα «Πανόραμα» στη Στοά (ΕΠ) (1) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Ενότητα «Αρχαϊκές Νεκροπόλεις» (ΕΑΜ). Φωτορεαλιστική απεικόνιση / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Φωτορεαλιστική απεικόνιση εσωτερικού αίθουσας κυπριακών αρχαιοτήτων (ΕΑΜ) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

Φωτορεαλιστική απεικόνιση. Αίθουσα «Από τα φοινικικά γράμματα στο αλφάβητο» (ΕΠ) / Πηγή φωτ.: ΥΠΠΟ

πηγή lifo.gr

Το Ολυμπιακό Αθλητικό Κέντρο Αθηνών, το εμβληματικό ΟΑΚΑ, περνά σε μια νέα εποχή με τις εργασίες ανακαίνισης και εκσυγχρονισμού όλων των εγκαταστάσεων.

Σαράντα τρία χρόνια μετά τα εγκαίνια του Κεντρικού Σταδίου και περισσότερα από είκοσι χρόνια μετά τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 στην Αθήνα, υλοποιείται για πρώτη φορά ένα τόσο εκτενές, απαιτητικό και φιλόδοξο πρόγραμμα ανακαίνισης και εκσυγχρονισμού όλων των εγκαταστάσεων.

• Πρόκειται για έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 155 εκατομμυρίων ευρώ, με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Αθλητισμού, το Υπερταμείο και την Περιφέρεια Αττικής. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν δομικές ενισχύσεις, εκτεταμένες εργασίες συντήρησης, αναβάθμιση υποδομών και εκσυγχρονισμό κρίσιμων εγκαταστάσεων, με βασικό στόχο τη μακροχρόνια ασφάλεια, λειτουργικότητα και βιωσιμότητα του ΟΑΚΑ.

Το χρονοδιάγραμμα τηρείται σύμφωνα με τα ορόσημα που έχουν τεθεί, με καταληκτικό σημείο ολοκλήρωσης τον Ιούνιο του 2026. Κάθε στάδιο των εργασιών αποτελεί ένα ακόμη σταθερό βήμα προς τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, ασφαλούς και διεθνώς ανταγωνιστικού αθλητικού κέντρου.

 πηγή youtube.com/@upstories

Μια μελέτη για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρουσιάζει με μελανά χρώματα την κατάσταση στην ελληνική επαρχία και προτείνει επενδύσεις. Τι είναι οι «μεταφορές κατόπιν αιτήματος».

Μόνο με ουσιαστική ενίσχυση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), με επενδύσεις σε υποδομές για τα παιδιά, την υγεία και τις μεταφορές, αλλά και με συμβολικές πρωτοβουλίες (όπως η δημιουργία πρότυπων παιδικών σταθμών ή κέντρων υγείας) μπορεί η Ελλάδα να σπάσει τον φαύλο κύκλο ερήμωσης της περιφέρειας. Μια μελέτη που παραδόθηκε πριν από λίγες ημέρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο («Improving Essential Services in the EU regions: The role of Cohesion Policy») επισημαίνει πως στην Ελλάδα το δημογραφικό τσουνάμι απειλεί να ερημώσει ολόκληρες περιφέρειες.

Το φαινόμενο αυτό ενισχύει έναν φαύλο κύκλο: η απουσία επαρκών υπηρεσιών ωθεί τους κατοίκους να εγκαταλείπουν τις περιοχές τους, γεγονός που με τη σειρά του καθιστά ακόμη δυσκολότερη τη διατήρηση αυτών των υπηρεσιών.
Η κατάσταση στην Ελλάδα γίνεται ακόμα πιο δύσκολη λόγω των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων (συνδυάζει ορεινές περιοχές με δεκάδες νησιά) που καθιστούν πολύ πιο ακριβή την παροχή σειράς κοινωνικών υπηρεσιών από το δημόσιο.

Τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη

Ενώ η μέση πληθυσμιακή πυκνότητα κινείται σε μέτρια επίπεδα στα μεγάλα αστικά κέντρα, στις ορεινές και αγροτικές ζώνες της Ελλάδας η πυκνότητα πέφτει συχνά κάτω από τους 50 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο!

Η γεωγραφική απομόνωση είναι έντονη, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιφέρειες, ενώ οι περισσότερες περιφέρειες της χώρας βρίσκονται σε καθεστώς επίμονης πληθυσμιακής μείωσης.

Τι είναι η «μεταφορική φτώχεια»

Η μελέτη χρησιμοποιεί έναν ακόμα δείκτη για να μετρήσει την ποιότητα ζωής στην ελληνική περιφέρεια: τον χρόνο μετακίνησης με το αυτοκίνητο. Για τους κατοίκους των απομακρυσμένων περιοχών της Ελλάδας, η απόσταση από τις βασικές υπηρεσίες μεταφράζεται σε «μεταφορική φτώχεια», μια έννοια που απέκτησε νομική υπόσταση το 2025. Η Ελλάδα διαθέτει πλήθος «απομακρυσμένων περιοχών», στις οποίες περισσότερο από το 50% των κατοίκων χρειάζονται πλέον των 45 λεπτών με το αυτοκίνητο για να φτάσουν στο πλησιέστερο αστικό κέντρο.

«Right to Stay»: Το δικαίωμα να μείνει κάποιος στον τόπο του

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί τη στρατηγική έννοια του «Right to Stay», του δικαιώματος να μείνει κάποιος στον τόπο του. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει να διασφαλίζουν την ικανότητα των ανθρώπων να παραμένουν στις κοινότητές τους αντί να εξαναγκάζονται σε μετακίνηση λόγω οικονομικών ή δημογραφικών πιέσεων. Για την Ελλάδα, αυτό απαιτεί την αντιμετώπιση της «φτώχειας μετακίνησης», καθώς η εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο είναι συντριπτική, λόγω της απουσίας εναλλακτικών δηλαδή δημοσίου δικτύου συγκοινωνιών σε πολλές περιοχές.

Τα «αγκάθια» στον τομέα της Υγείας

Στον τομέα της υγείας, οι ανισότητες είναι χαοτικές. Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές της Ελλάδας απέχει πάνω από 30 λεπτά από το πλησιέστερο νοσοκομείο. Πολλά κέντρα υγείας εκτός αστικών κέντρων αντιμετωπίζουν προβλήματα στελέχωσης και έλλειψη σύγχρονου εξοπλισμού, αν και τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σοβαρές προσπάθειες αναβάθμισής τους.

Η παιδική φροντίδα συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα των νέων οικογενειών να παραμείνουν στην περιφέρεια. Στην Ελλάδα, η προσβασιμότητα παρουσιάζει κενά, καθώς πολλοί γονείς στην περιφέρεια χρειάζονται πάνω από 30 λεπτά για να προσεγγίσουν μια επαρκή εκπαιδευτική δομή. Αυτή η έλλειψη επηρεάζει άμεσα τις επιλογές κατοικίας των οικογενειών και την τοπική προσφορά εργασίας και συντελεί στον φαύλο κύκλο ερήμωσης. Οι νέες οικογένειες δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκείς υποδομές εκπαίδευσης και φεύγουν από την επαρχία. Έτσι, η τελευταία χάνει νέους και ειδικευμένους ανθρώπους, με αποτέλεσμα να μην είναι ελκυστική σε επενδυτές.

Με τη γήρανση να καλπάζει, οι ανάγκες φροντίδας στην ύπαιθρο είναι εκρηκτικές. Στις αγροτικές περιοχές, η υψηλή συγκέντρωση ηλικιωμένων απαιτεί ποιοτική υγειονομική περίθαλψη και υπηρεσίες κοινωνικής μέριμνας, οι οποίες όμως είναι συχνά οι πιο δύσκολες και ακριβές στην παροχή τους σε ορεινές περιοχές.

Τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν

Σύμφωνα με τη μελέτη, στην Ελλάδα, οι ορεινές περιοχές και η νησιωτικότητα λειτουργούν ως «πολλαπλασιαστές ανισοτήτων». Προτείνεται να συνεχιστούν οι επενδύσεις οδικές υποδομές, κινητές μονάδες υγείας και τηλεϊατρική, οι οποίες δεν «αντικαθιστούν» απλώς τις υπηρεσίες, αλλά μειώνουν τα χωρικά εμπόδια στο σημείο ακριβώς όπου η γεωγραφία μετατρέπεται σε κοινωνικό αποκλεισμό. Το πρόβλημα είναι πως πολλά έργα ολοκληρώνονται αλλά οι τοπικές αρχές δεν έχουν τα χρήματα και το προσωπικό για να τα συντηρήσουν ή να κρατήσουν ανεκτό επίπεδο ποιότητας. Στο μέλλον, τονίζεται, οι επενδύσεις σε εξοπλισμό θα πρέπει να εγκρίνονται μόνο εάν συνοδεύονται από ένα δεσμευτικό πλάνο στελέχωσης και μέσω κοινοτικών προγραμμάτων.

Στη μελέτη προτείνεται η θέσπιση «Εγγυημένου Χρόνου Πρόσβασης» σε συγκεκριμένες υπηρεσίες. Η Ελλάδα καλείται να ορίσει έναν «ελάχιστο κατάλογο» κοινωνικών υπηρεσιών, σε υγεία, εκπαίδευση κ.λπ., με αυστηρά γεωγραφικά κριτήρια.

Το Δημόσιο πρέπει να εγγυάται ότι κανένας κάτοικος της ορεινής Πίνδου ή των μικρών νησιών δεν θα απέχει περισσότερο από 30 λεπτά από μια επαρκή δομή πρωτοβάθμιας υγείας.

Για την αντιμετώπιση της «μεταφορικής φτώχειας», δηλαδή της έλλειψης επαρκούς δικτύου συγκοινωνιών, προτείνεται η χρηματοδότηση καινοτόμων λύσεων, όπως οι μεταφορές «κατόπιν αιτήματος» (on-demand transport), ειδικά για τις περιοχές της Ελλάδας με χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα, ώστε να αρθεί ο αποκλεισμός των ηλικιωμένων. Στην ουσία θα υπάρχουν λεωφορεία ή βαν ή μικρότερα οχήματα που θα κυκλοφορούν κατόπιν αιτήματος από συγκεκριμένο αριθμό κατοίκων ενός χωριού ή κωμόπολης.

πηγή iefimerida.gr

Με τις διατάξεις του άρθρου 24 του Συντάγματος καθιερώνεται ιδιαίτερη κρατική προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος και των μνημείων της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς, όπως είναι τα διατηρητέα κτίρια, υπό την έννοια ότι το κράτος έχει την υποχρέωση να λαμβάνει ειδικά νομοθετικά μέτρα με τα οποία να εξασφαλίζεται η διαρκής προστασία τους.

Mεμονωμένα κτίρια – τμήματα κτιρίων – μέτωπο κτιρίων –συγκρότημα κτιρίων & στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου αυτών, οικιστικά σύνολα, μπορούν να χαρακτηριστούν ως διατηρητέα λόγω των ιδιαίτερων μορφολογικών και αρχιτεκτονικών στοιχείων τους καθώς επίσης λόγω της ιστορικής τους αξίας είτε ως δείγματα επώνυμης αρχιτεκτονικής.

Η αποκατάσταση και ανάδειξη των διατηρητέων κτιρίων συμβάλλει στην αναβάθμιση του πολιτιστικού περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής κατοίκων και επισκεπτών.

Αρμοδιότητες

α) Χαρακτηρισμός κτιρίου/συνόλου/στοιχείου ως διατηρητέου

Ο χαρακτηρισμός ως διατηρητέου ή νεώτερου μνημείου γίνεται από διάφορους φορείς (ΥΠΕΝ, ΥΠΠΟΑ, καθώς και Υπ. Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής / Γεν. Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και Υπ. Εσωτερικών / Υφυπ. Μακεδονίας-Θράκης). Ο χαρακτηρισμός για ένα κτίριο μπορεί να είναι διπλός. Εκδίδονται δύο ξεχωριστές Υ.Α ή ένα κοινό Π.Δ. με πρόταση των δύο Υπουργών.

Το ΥΠΕΝ κηρύσσει διατηρητέα κτίρια και σύνολα βάσει του άρθρου 6 του ΝΟΚ (Ν.4067/2012) «περί προστασίας Αρχιτεκτονικής και Φυσικής κληρονομιάς»:

• το κτίριο στο σύνολό του ή τμήμα κτιρίου

• μόνο το κέλυφος ή και μόνο όψεις του κτιρίου

• στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου του κτιρίου, εντός του οικοπέδου π.χ. αυλές, κρήνες κλπ.

• συγκρότημα κτιρίων

• στοιχεία πολεοδομικού δικτύου όπως πλατείες, γέφυρες, λιθόστρωτα κλπ.

Τα κριτήρια χαρακτηρισμού είναι:

• Αρχιτεκτονική θεώρηση (αρχιτεκτονική αξία- αξιόλογα μορφολογικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία, θέση- σημείο αναφοράς για την περιοχή, ενιαίο σύνολο μαζί με άλλα (μέτωπο κ.λπ.)

• Ιστορική θεώρηση (μνήμη, σχέση με ιστορικό πρόσωπο, με αρχιτεκτονική/ τεχνολογική εξέλιξη)

• Χρηστική θεώρηση (χρήσεις που χαρακτηρίζουν συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, το κτίριο ως ιστορικό τεκμήριο για χρήσεις που χάνονται κλπ.)

• Περιβαλλοντική και Πολεοδομική θεώρηση (ιστορία πολεοδομικής εξέλιξης, εξέλιξης τυπολογίας κτισμάτων κ.λπ.)

β) Επισκευή και αποκατάσταση διατηρητέων κτιρίων

Για κάθε οικοδομική εργασία στο εξωτερικό και εσωτερικό του διατηρητέου κτιρίου απαιτείται η έγκριση του αρμόδιου Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής. Όταν οι εργασίες (επισκευή,  εκσυγχρονισμός των εγκαταστάσεων, ενίσχυση του φέροντος οργανισμού,  εσωτερική διαρρύθμιση, καθώς και επεμβάσεις για λόγους στατικούς ή λειτουργικούς του διατηρητέου κτιρίου) συνάδουν με τους όρους της απόφασης χαρακτηρισμού και δεν αλλοιώνουν τον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα και τα προστατευόμενα στοιχεία του διατηρητέου, μετά τη θετική γνωμοδότηση του αρμοδίου Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής, εκδίδεται η οικοδομική άδεια από την οικεία Υπηρεσία Δόμησης.

γ) Καθορισμός συμπληρωματικών ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης σε διατηρητέα κτίρια (ειδική ρύθμιση)

Το άρθρο 6 παρ.3α και 3γ του ΝΟΚ καθορίζει και τη δυνατότητα καθορισμού συμπληρωματικών ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης σε διατηρητέα κτίρια (Ειδική ρύθμιση) κατά παρέκκλιση από κάθε γενική ή ειδική διάταξη εφόσον δεν αλλοιώνονται τα στοιχεία συνέτειναν στον χαρακτηρισμό τους, για την προσθήκη ή την αλλαγή χρήσης, καθώς και για την ανέγερση νέου κτιρίου επί ακινήτου στο οποίο βρίσκεται διατηρητέο κτίριο. Η διαδικασία προβλέπει έκδοση Απόφασης Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που εκδίδεται ύστερα από αιτιολογημένη έκθεση της ΔΑΟΚΑ (αιτιολογική έκθεση της αρμόδιας υπηρεσίας, η οποία αποστέλλεται στην ΥΔΟΜ και στον οικείο Δήμο για τήρηση δημοσιοποίησης της αιτιολογικής έκθεσης κ.λ.π.) και γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.

Τα στοιχεία πληρότητας φακέλων είναι:

• Εγκρίσεις άλλων οργάνων

• Γνωμοδότηση Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Γνωμοδότηση αρμόδιας Υπηρεσίας ΥΠΠΟΑ (αν απαιτείται) – Ν. 3028/2002 Αρχαιολογικός Νόμος

• Φωτογραφική αποτύπωση (εξωτερική, εσωτερική, λεπτομέρειες, ευρύτερο περιβάλλον)

• Τεχνική – αιτιολογική έκθεση που περιλαμβάνει:

• ιστορικό κτιρίου – τεκμηρίωση οικοδομικών φάσεων

• περιγραφή υφιστάμενης κατάστασης (σύνολο του κτιρίου και περιβάλλων χώρος)

• παθολογία δομικών προβλημάτων – διακόσμου – υλικών

• τεκμηρίωση μεθοδολογίας επεμβάσεων αποκατάστασης διατηρητέου

• τεκμηρίωση πρότασης προσθήκης νέου κτιρίου, ώστε να μην θίγεται το διατηρητέο κτίριο και ο περιβάλλων χώρος του

• Τοπογραφικό διάγραμμα (ΕΓΣΑ/87)

• Διάγραμμα δόμησης

• όροι δόμησης – επιτρεπόμενες χρήσεις

• Βεβαίωση περί μη έκδοσης τίτλου μεταφοράς Σ.Δ. από το Τμήμα Γ’ της Δ/νσης Εφαρμογής Σχεδιασμού και Ελέγχου Δομημένου Περιβάλλοντος)

• Σχεδιαστική αποτύπωση υφιστάμενης κατάστασης (με σημείωση τυχόν φθορών, βλαβών κλπ.)

• Σχεδιαστική πρόταση αρχιτεκτονικής μελέτης αποκατάστασης του διατηρητέου κτιρίου (και αντίστοιχα σημείωση της μεθοδολογίας και τρόπου αποκατάστασης), καθώς και της προσθήκης κατ’ έκταση ή καθ΄ ύψος ή νέου κτιρίου στο ακίνητο με σχετικό υπόμνημα των υλικών

• Μελέτη συντήρησης αξιόλογων διακοσμητικών στοιχείων και υλικών του διατηρητέου, τόσο στο εξωτερικό, όσο και στο εσωτερικό του (από εξειδικευμένο συντηρητή)

• Χρωματική απόδοση όψεων

δ) Υπαγωγή ή μη αυθαιρέτων κατασκευών σε διατηρητέα κτίρια

Με τον ν.4495/17, άρθρο 117, προβλέπεται η υπαγωγή, υπό προϋποθέσεις, στις διατάξεις αναστολής επιβολής κυρώσεων, αυθαίρετων κατασκευών σε διατηρητέα κτίρια ή σε ακίνητα με διατηρητέα κτίρια. Μετά την κατάθεση φακέλου και αρχείων σε ηλεκτρονική μορφή, η ΔΑΟΚΑ εισηγείται στο ΚΕΣΑ για την έγκριση της υπαγωγής ή μη των αυθαίρετων κατασκευών και παραβάσεων που έχουν πραγματοποιηθεί σε διατηρητέα κτίρια  (άρθρο 117, παρ.1 του νόμου) ή  και σε κτίρια τα οποία έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας ή άλλον αρμόδιο Υπουργό όσο και ως νεότερων μνημείων από το Υπουργείο Πολιτισμού (άρθρο 117, παρ. 10). Μετά τη γνωμοδότηση του συμβουλίου γίνεται η επιστροφή του φακέλου προκειμένου να περαιωθεί η διαδικασία της υπαγωγής. Στις περιπτώσεις που προτείνονται εργασίες για την προσαρμογή των αυθαίρετων κατασκευών, ακολουθείται η διαδικασία της παρ. 2 του άρθρου 117 του ν.4495/2017.       

«Πλήθος ανορθολογισμών και αδικιών απέναντι στους πολίτες, απαξιώνοντας ή και εξαϋλώνοντας την ακίνητη περιουσία κυρίως των μικροϊδιοκτητών, παρά τις  προσπάθειες «καλλωπισμού» μετά το σάλο των αντιδράσεων, που έγινε με τη νομοθετική ρύθμιση τον περασμένο Ιούλιο στη Βουλή», επισημαίνει το ΤΕΕ Ανατολικής Κρήτης  για την εφαρμογή του Προεδρικού Διατάγματος επανοριοθέτησης των οικισμών της χώρας.

♦ «Ακίνητα που έχουν αγοραστεί ή κληρονομηθεί και έχουν φορολογηθεί & φορολογούνται ακόμα ως οικόπεδα καταλήγουν να θεωρούνται αγροί, εγείροντας σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας και ασφάλειας δικαίου.

♦ Οικόπεδα μικρότερα των 150 τετραγωνικών μέτρων στην Ζώνη Α (σύνηθες στα συνεκτικά τμήματα των οικισμών) πλέον δεν οικοδομούνται.

♦ Στις Ζώνες Β (το συνεκτικό τμήμα που έχει δημιουργηθεί από το 1923 έως το 1983) , Β1 (το διάσπαρτο τμήμα που επίσης έχει δημιουργηθεί μέχρι το 198) και στη Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (ΖΑΟ) δεν υπάρχουν παρεκκλίσεις δόμησης.

♦ Αποκλείονται από τη νέα οριοθέτηση:

→Οικισμοί που είναι ολόκληροι (ή υπάρχουν εντός αυτών) Αρχαιολογικοί χώροι.

→Εκτάσεις πλάτους 200 μέτρων από τον άξονα υπεραστικών τμημάτων του βασικού (πρωτεύοντος) εθνικού οδικού δικτύου.

→Έκταση, η οποία δεν περιλαμβάνει συνεκτικό ή διάσπαρτο τμήμα οικισμού και η οποία αποκόπτεται από τον οικισμό με φυσικούς, τεχνητούς ή διοικητικούς φραγμούς γύρω από τον οικισμό (ρέματα, χαράδρες, ακτές, λίμνες, σημαντικούς οδικούς άξονες, σιδηροδρομικές γραμμές ή διοικητικά όρια Δήμου), δεν περιλαμβάνεται εντός του ορίου του. Και

→Κοιμητήρια.

♦ Σημαντικό ζήτημα προκύπτει και για τις κατατμήσεις οικοπέδων: με βάση τους ισχύοντες όρους δόμησης θα μπορούσαν να κατατμηθούν οικόπεδα σε νέα με εμβαδόν μεγαλύτερο των 300 τετραγωνικών & το αντίστοιχο πρόσωπο , αλλά από την άλλη, με βάση το ΠΔ δεν θα θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα (όταν γίνει η νέα οριοθέτηση) αφού θα έχουν δημιουργηθεί μετά τις 15/4/2025».

Αυτά, μεταξύ άλλων  επισημαίνονται σε απόφαση της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ/ΤΑΚ,  σχετικά με το Π.Δ. 194/2025 για οικισμούς κάτω των 2000 κατοίκων και υπογραμμίζεται ότι από τις νέες πολεοδομικές και χωροταξικές ρυθμίσεις για τους οικισμούς «η αναμενόμενη απώλεια εμπορικής αξίας για τους ιδιοκτήτες υπολογίζεται σε πάνω από 100 δισ. ευρώ πανελλαδικά».

Οι ιδιοκτησίες στους οικισμούς που μένουν τελικά χωρίς δικαίωμα δόμησης

Το πλήρες κείμενο της απόφασης της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ Τμήμα Ανατολικής Κρήτης σχετικά με το Π.Δ. 194/2025 για οικισμούς κάτω των 2000 κατοίκων, που υπογράφουν ο πρόεδρος Μιχαήλ Χωραφάς και ο αντιπρόεδρος  Εμμανουήλ Μπικάκης αναφέρει τα ακόλουθα:

Με την ψήφιση του Προεδρικού Διατάγματος (Π.Δ.) (ΦΕΚ 194/15-04-2025/τ. Δ’) καθορίζονται οι προδιαγραφές οριοθέτησης των οικισμών προ του 1923 & κάτω των 2000 κατοίκων (με βάση την τελευταία απογραφή) αλλά και οι όροι δόμησης αυτών , χρήσεις γης κλπ. , αποτελώντας το εργαλείο-οδηγό για τους μελετητές των εκπονούμενων Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ ), για την οριοθέτηση των μη οριοθετημένων και την επαναοριοθέτηση των ήδη οριοθετημένων οικισμών. Σύμφωνα με το παραπάνω Π.Δ. οι οριοθετήσεις θα γίνουν με αυτοτελείς μελέτες οριοθέτησης και Π.Δ. για κάθε οικισμό, αποκλείοντας την διεύρυνση τους.

Με πρόσχημα και αφορμή τις ακυρωτικές αποφάσεις του ΣτΕ (για συγκεκριμένους οικισμούς σε Πήλιο & Ρέθυμνο (1268/2019, 56/2017, 3661/2005) διαπιστώνοντας «έλλειψη αρμοδιότητας των Νομαρχών για οριοθέτηση των οικισμών και επέκταση ορίων», ακυρώνονται συλλήβδην όλες τις οριοθετήσεις ορίων οικισμών που πραγματοποιήθηκαν μετά το 1983.

Έτσι καθορίζονται τρείς ζώνες στους οικισμούς:

-Το συνεκτικό – ιστορικό τμήμα προ του 1923 (Ζώνη Α),

-Το συνεκτικό τμήμα που έχει δημιουργηθεί από το 1923 έως το 1983 (Ζώνη Β) και

-Το διάσπαρτο τμήμα που επίσης έχει δημιουργηθεί μέχρι το 1983 (Ζώνη Β1) .

Συρρικνώνονται έτσι δραματικά τα υφιστάμενα όρια των οικισμών (περιοχές οι οποίες δομήθηκαν νόμιμα μετά το 1983), ενώ τροποποιούνται και οι προϋποθέσεις αρτιότητας – οικοδομησιμότητας καθώς και οι όροι δόμησης.

Ενδεικτικά στοιχεία, όπως αποτυπώθηκαν και στην απόφαση της Δ.Ε του ΤΕΕ -ΤΑΚ (13/5/2025):

♦ Οι οριοθετημένοι οικισμοί κάτω των 2.000 κατοίκων αποτελούν το 92% επί συνόλου 12.800 οικισμών της χώρας.

♦ Εκτιμάται ότι το 80% των σημερινών άρτιων και οικοδομήσιμων οικοπέδων κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός ορίων.

♦ Το 2024 εκδόθηκαν 8.500 οικοδομικές άδειες σε αυτούς τους οικισμούς που αποτελούν το 18% της συνολικής δραστηριότητας.

♦ Η αναμενόμενη απώλεια εμπορικής αξίας για τους ιδιοκτήτες υπολογίζεται σε πάνω από 100 δισ. ευρώ πανελλαδικά.

♦ Η Κρήτη διαθέτει το υψηλότερο ποσοστό οικισμών στην Ελλάδα και η εφαρμογή του Π.Δ. 194/2025 θα προκαλέσει πλήγμα στην οικοδομική δραστηριότητα, την αξία της ακίνητης περιουσίας και τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.

Μετά από τις δίκαια έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε στο σύνολο της χώρας (και ειδικότερα στην Κρήτη), η κυβέρνηση, προκειμένου να «αμβλύνει» τις αντιδράσεις και να «ηρεμήσει» τους αναστατωμένους κατοίκους της υπαίθρου , ψηφίζει τροπολογία (ΦΕΚ 116/4-7-2025/τ.Α’) , προσπαθώντας να μη χάσουν την οικοδομησιμότητα τα οικόπεδα και σχετικά να διατηρηθούν τα υφιστάμενα όρια σε οικισμούς μέχρι 700 κατοίκους.

Σύμφωνα με την παραπάνω τροπολογία: «Κατά παρέκκλιση κάθε αντίθετης διάταξης, το όριο των οικισμών που έχουν μέχρι επτακόσιους (700) κατοίκους, κατά την τελευταία απογραφή και οριοθετήθηκαν με πράξη αναρμοδίου οργάνου, δύναται, κατά την οριοθέτησή τους βάσει του από 11/15.4.2025 π.δ. (Δ’ 194),να διευρύνεται, πέραν της πολυγωνικής γραμμής της παρ. Β5 του άρθρου 5 του εν λόγω διατάγματος και μέχρι του με προγενέστερη πράξη καθορισμένου ορίου τους υπό την επιφύλαξη των κριτηρίων του άρθρου 6 αυτού, αναλόγως με την περίπτωση και μετά από τεκμηρίωση..».

Έχουμε δηλαδή μια νέα Ζώνη, την Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (Ζ.Α.Ο.) (από την Β1 μέχρι τα υφιστάμενα όρια του οικισμού), όπου ορίζεται αρτιότητα από 500 m2 έως 2000 m2 , με απαίτηση ελάχιστου προσώπου 10 m σε κοινόχρηστη οδό.

Τι ίσχυε μέχρι τώρα (και θα ισχύει μέχρι να εκδοθούν τα καινούρια Π.Δ. οριοθέτησης κάθε οικισμού) σε οριοθετημένους οικισμούς:

– Στο σύνολο του οικισμού: Ελάχιστο εμβαδόν (κατά κανόνα): 300 m² (με όποιο πρόσωπο για γήπεδα προϋφιστάμενα της 4/11/2011, για γήπεδα μετά την 4/11/2011 , n:10m για E<500m2 & n:15m για E>500m2)

– Κατά παρέκκλιση θεωρούνται άρτια τα οικόπεδα με όποιο εμβαδόν είχαν στις 3-5-1985 – Ποσοστό κάλυψης : 60% – Δόμηση: για γήπεδα<700 m2 -> max τα 240 m2 για γήπεδα>700m2 -> max τα 400 m2 , για γήπεδα<200m2, Σ.Δ.=1.00 με κάλυψη 60%<Κ<70%.

Τι θα ισχύει μετά τα νέα Π.Δ. οριοθέτησης κάθε οικισμού έως 700 κατοίκων,  (που έχουν οριοθετηθεί με πράξη αναρμοδίου οργάνου):

(Ζώνη Α): Ελάχιστο εμβαδόν (κατά κανόνα): 2000 m2 & πρόσωπο 15 m (Στο παλιό συνεκτικό τμήμα δεν υπάρχουν τόσο μεγάλα οικόπεδα). Κατ’ εξαίρεση σε μικρούς απομακρυσμένους οικισμούς Ε:500 m2 & πρόσωπο 10 m .

Κατά παρέκκλιση:

-Ε:2000 m² & πρόσωπο σε κ/χ (οικόπεδα που έχουν δημιουργηθεί προ της 15/4/2025).

-Ε:300 m2 & πρόσωπο σε κ/χ (οικόπεδα που έχουν δημιουργηθεί προ της 13/3/1981).

-Ε:150 m2 & πρόσωπο σε κ/χ (οικόπεδα που έχουν δημιουργηθεί προ της 25/7/1979).

Καμία άλλη παρέκκλιση δεν αναφέρεται για μικρότερα οικόπεδα, οποτεδήποτε και εάν δημιουργήθηκαν. Τα κατά περίπτωση πρόσωπα θα καθορίζονται εξειδικευμένα για κάθε οικισμό.

(Ζώνη Β & Β1:Ελάχιστο εμβαδόν (κατά κανόνα): από 300 m2 έως 2000 m2 & πρόσωπο 10 m (Το εμβαδόν αρτιότητας και το πρόσωπο σε κ/χ εξειδικεύονται με το Π.Δ. οριοθέτησης του οικισμού).

Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (Ζ.Α.Ο.): Ελάχιστο εμβαδόν από 500 m2 έως 2000 m2 & πρόσωπο 10 m.

Η Κάλυψη θα είναι στο 60% & η δόμηση θα είναι κλιμακωτή (από 0,8) και ανάλογα την χρήση.

Στις Ζώνες Β , Β1 και Ζ.Α.Ο. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΕΙΣ!!

Για οικισμούς από 701 κατοίκους έως 2000 κατοίκους (που έχουν οριοθετηθεί με πράξη αναρμοδίου οργάνου):

(Ζώνη Α) & (Ζώνη Β & Β1) όπως ανωτέρω.

Εδώ έχουμε από την Β1 μέχρι τα σημερινά όρια του οικισμού την Περιοχή Ειδικών Χρήσεων (Π.Ε.Χ.) ,όπου έχουμε Ελάχιστο εμβαδόν από 2000 m2 έως 4000 m2 & πρόσωπο 15 m.

Για τα λοιπά μεγέθη, όρους και περιορισμούς δόμησης, εδώ ισχύει το από 24.5.1985 Π.Δ. (Δ’ 270)(εκτός σχεδίου Δόμηση).

Παρά το γεγονός ότι η κλιματική κρίση αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για τους περισσότερους δημάρχους σε 54 πόλεις, στις Tοπικές Αυτοδιοικήσεις του 1/5 των πόλεων δεν υπάρχει ειδική ομάδα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Την ώρα που οι κλιματικές απειλές στην Ευρώπη εντείνονται, οι  ευρωπαϊκές τοπικές αρχές δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον, το οποίο ωστόσο αναγνωρίζουν, ενώ φαίνεται να μην έχουν και την απαιτούμενη χρηματοδότηση για να προχωρήσουν στις αλλαγές που κρίνονται απαραίτητες.

Αυτό είναι το στοιχείο που αναδεικνύεται από την  έρευνα του Eurocities Pulse για την ετοιμότητα των πόλεων της Ευρώπης απέναντι στα νέα δεδομένα: Το 19% των πόλεων δεν διαθέτει καν  ειδικό προσωπικό…

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον κόσμο, ενώ τα ακραία κλιματικά φαινόμενα προβλέπεται να επιδεινωθούν.

Οι καύσωνες, οι πλημμύρες και οι ξηρασίες είναι οι τρεις πιο πιεστικοί αστικοί κλιματικοί κίνδυνοι, ενώ περισσότερο από το 75% των Ευρωπαίων ζουν σε αστικά κέντρα, γεγονός που τους τοποθετεί στην πρώτη γραμμή του αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής.

Η έρευνα Eurocities ανέλυσε 54 πόλεις σε 17 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Ισπανίας και της Γαλλίας.

Το 80% των πόλεων που συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνουν ότι έχουν αναπτύξει ή αναπτύσσουν σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης που σχετίζεται με το κλίμα.

Παράλληλα, το 78% των πόλεων διαθέτουν ή αναπτύσσουν σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την ενημέρωση των κατοίκων σχετικά με τις κλιματικές απειλές.Όσον αφορά τα κτίρια, το 81% των πόλεων έχει ή αναπτύσσει οικοδομικούς κανονισμούς για νέες αναπτύξεις που εστιάζουν στην ανθεκτικότητα, ενώ το 56% των πόλεων διενεργεί τακτικές αξιολογήσεις κλιματικών κινδύνων κάθε δύο έως τρία χρόνια.

Το 13% δεν περιορίζει τις αναπτύξεις σε περιοχές που είναι επιρρεπείς σε πλημμύρες.

Κλιματική κρίση και έλειψη χρηματοδότησης συμβαδίζουν;

Η δράση για το κλίμα παραμένει κορυφαία προτεραιότητα για το 2025 για σχεδόν 100 δημάρχους, με πολύ περισσότερους από τους μισούς να την επιλέγουν για τρίτη συνεχή χρονιά, σύμφωνα με την έρευνα Eurocities Pulse Mayors.

Παρά το γεγονός ότι το 61% των ευρωπαϊκών πόλεων διαθέτει έως και 10 μέλη του προσωπικού που ασχολούνται με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, το 19% των πόλεων δεν διαθέτει ειδικό προσωπικό.

Η έλλειψη χρηματοδότησης, ο περιορισμένος αριθμός προσωπικού και η έλλειψη συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών αποτελούν τις κύριες προκλήσεις για τη βελτίωση του σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης.

Τα δημοτικά έσοδα (87%) και η χρηματοδότηση της ΕΕ (83%) είναι οι πιο προσβάσιμες πηγές παραδοσιακής χρηματοδότησης για την προσαρμογή στις πόλεις.

“Οι πόλεις της Ευρώπης εργάζονται για την προστασία των ανθρώπων και των υποδομών, αλλά δεν μπορούν να το κάνουν μόνες τους“, λέει ο Χάρης Δούκας, σκιώδης Επίτροπος Eurocities για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και δήμαρχος Αθηναίων, που μίλησε σχετικά στο euronews

“Χρειάζονται επειγόντως ισχυρότερη και μακροπρόθεσμη εθνική και ευρωπαϊκή στήριξη, ιδίως χρηματοδότηση και ανάπτυξη ικανοτήτων, για να διασφαλίσουν ότι όλες οι λειτουργίες, τα περιουσιακά στοιχεία και οι χώροι τους είναι ανθεκτικοί σε ρεαλιστικά κλιματικά σενάρια, προστατεύοντας τις πόλεις και τους πολίτες από τις κλιμακούμενες απειλές της κλιματικής αλλαγής”, προσθέτει.

Πηγή:πηγή ecozen.gr

Στο βίντεο αυτό παρουσιάζεται η πρόοδος των εργασιών για το έργο τον Νοέμβριο 2025.

Τα πλάνα καλύπτουν από άκρη σε άκρη το έργο και μερικά σημεία αυτού επισημαίνονται λιγάκι περισσότερο.

Το έργο, προϋπολογισμού εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ και με μεθόδο ΣΔΙΤ, έχει ως στόχο να παραδοθεί τον Μάιο του 2027 και να προσφέρει νέες δυνατότητες κυκλοφορίας στη Θεσσαλονίκη. 

Πηγή: Tasos Gakis

Αν αυτοί οι τοίχοι μπορούσαν να μιλήσουν, θα μας έλεγαν ιστορίες από τις γειτονιές της Αθήνας και των επαρχιακών πόλεων μέχρι

τα καλντερίμια των νησιών, από τις τσιμεντένιες πολυκατοικίες της πόλης μέχρι τα πέτρινα σπιτάκια των χωριών.

Θα θυμούνταν πότε χτίστηκαν, με ποια υλικά, για ποιο σκοπό. Θα διηγούνταν τις συνθήκες που εξυπηρέτησαν, κοινωνικές και κλιματολογικές. Θα μιλούσαν για εποχές παλιές και νέες, για πεζοδρόμια πλατιά και στενά σοκάκια, για σπίτια προσιτά ή δύσβατα, πάνω στο βουνό ή δίπλα στη θάλασσα. Θα μας εξιστορούσαν πώς αλλάζει η εικόνα μιας χώρας, όταν αλλάζουν οι ανάγκες και οι άνθρωποί της. Και πώς, κάποιοι τοίχοι στέκονται ακόμα και μιλούν χάρη και στο πείσμα ανθρώπων που αντιλήφθηκαν τη συνέχεια των πολιτισμών στον χώρο και στον χρόνο και επέμειναν στη διαφύλαξή τους.

Το 2021 η Ελλάδα αποφάσισε να ακούσει αυτές τις φωνές.

Η Απογραφή Κτιρίων κάλυψε κάθε γωνιά της επικράτειας -πόλεις, νησιά, παραμεθόριες και ορεινές περιοχές-, καταγράφοντας την τοποθεσία, τον αριθμό, την ηλικία, τα υλικά κατασκευής, τη χρήση και τη δομή των κτιρίων. Για πρώτη φορά, η διαδικασία έγινε με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, δίνοντας ακρίβεια, ταχύτητα και γεωγραφική λεπτομέρεια, αλλά και τη δυνατότητα να συνδεθούν τα στοιχεία αυτά με άλλες πηγές, δημιουργώντας μια υποδομή γνώσης που θα υπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας.

Η έκδοση που έχετε στα χέρια σας δεν παρουσιάζει απλώς αριθμούς.

Παρουσιάζει το αποτύπωμα του δομημένου περιβάλλοντος της Ελλάδας.

Καταγράφει το παρόν, πριν γίνει παρελθόν, και κρατά ζωντανή τη φωνή των τοίχων, ώστε να συνεχίσουν να μιλούν και στις επόμενες γενιές.

Αθανάσιος Κων. Θανόπουλος

Πρόεδρος της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής

Το φιλόδοξο real estate project της DKG Development επιδιώκει να μετατρέψει ένα παραμελημένο βιομηχανικό τοπίο σε έναν δυναμικό και πολυλειτουργικό αστικό ιστό, στην είσοδο του Πειραιά, στο σταυροδρόμι των δύο κύριων λεωφόρων που συνδέουν τον Πειραιά με το κέντρο της Αθήνας και την Αθηναϊκή Ριβιέρα.

Δείτε στο παραπάνω βίντεο πώς θα γίνουν τα νέα “πράσινα” κτίρια κατοικιών και γραφείων στο Piraeus Gate Project.

Συνολικά, θα προσφέρει 462 διαμερίσματα και 268 εξυπηρετούμενα διαμερίσματα (serviced apartments), με στόχευσης σε οικογένειες, φοιτητές, επαγγελματίες και ταξιδώτες.

Το έργο έχει σχεδιαστεί από το γνωστό αρχιτεκτονικό γραφείο Tsolakis Architects.

Στο PIRAEÚS GATE, τα κτίρια θα είναι πιστοποιημένα κατά LEED και το έργο στο σύνολό του θα είναι η πρώτη γειτονιά με πιστοποίηση LEED στην Ελλάδα.

Το masterplan του Piraeus Gate στον Πειραιά – Πηγή: Piraeus Gate / DKG Development

Ποιά κτίρια θα αξιοποιηθούν και ποιά νέα θα κατασκευαστούν

Η συνολική δόμηση (GBA) θα ανέλθει σε 85.000 τ.μ. με μικτή χρήση κατοικιών, εξυπηρετούμενων διαμερισμάτων, φιλοξενίας, γραφείων, καταστημάτων και δημοσίων χώρων.

Το μεγαλύτερο και σημαντικότερο project του έργου αποτελεί το Urban Oasis Piraeus.

Για αυτό, θα αξιοποιηθεί το πρώην βιομηχανικό ακίνητο της ΑΖΕΛ στην Ομηρίδου Σκυλίτση (παράλληλα με τις γραμμές του ηλεκτρικού).

Αποτελεί ακίνητο επιφάνειας 7,8 στρεμμάτων περίπου στο οποίο μετά από μερικές κατεδαφίσεις θα δημιουργηθούν 4 κτίρια με 12 επίπεδα, 440 υπόγειες θέσεις πάρκινγκ και υπόγειες αποθήκες.

Συνολικά θα περιλαμβάνει 357 κατοικίες και 3 καταστήματα (συνολικής επιφάνειας 3.000 τ.μ.).

Το συγκεκριμένο έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2028.

Σύμφωνα με το masterplan, θα αναπτυχθούν επιπλέον τα παρακάτω κτίρια στην περιοχή γύρω από το Urban Oasis Piraeus:

• Piraeus Greater Exectuive Apartments: το 7ώροφο κτίριο θα βρίσκεται στην οδό Σκυλίτση και Κουντουριώτου 4. Θα περιλαμβάνει 18 διαμερίσματα.

• Real Ideal: το 6ώροφο κτίριο θα βρίσκεται στην οδό Υψηλάντου 3. Θα περιλαμβάνει 21 διαμερίσματα. Η έναρξη κατασκευής τοποθετείται εντός του 2025 και αναμένεται το έργο να έχει ολοκληρωθεί το Α’ τρίμηνο του 2026.

• Gateway Business Hub: το 8ώροφο κτίριο γραφείων και καταστημάτων θα βρίσκεται στην οδό Γρηγορίου Λαμπράκη 14-16. Το έργο αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026.

• Skyway: το 10ώροφο κτίριο θα βρίσκεται στην οδό Γρηγορίου Λαμπράκη 24-26. Θα περιλαμβάνει 65 κατοικίες προς πώληση ή ενοικίαση. Το έργο αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί το Α’ τρίμηνο του 2026.

• S&S Nexus: το 4ώροφο κτίριο θα βρίσκεται στην οδό Υψηλάντου 1. Θα διαθέτει 170 εξυπηρετούμενα διαμερίσματα μαζί με παροχές, όπως γυμναστήριο, πισίνα, χώρους εργασίας και σινεμά, μεταξύ άλλων. Το έργο αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί το 2026.

Η είσοδος της LHG στην ελληνική αγορά

Η LIBERE HOSPITALITY GROUP, μέσω του εμπορικού της σήματος LIBERE, θα λειτουργεί δύο ξεχωριστά πολύ-επίπεδα ακίνητα το SKYBLUE και URBAN GL που βρίσκονται και τα δύο επί της οδού Γρ. Λαμπράκη.

Το Project SKYBLUE, ένα Greenfield έργο στην οδό Γρηγορίου Λαμπράκη 18, είναι ένα κτίριο 12 επιπέδων με κατάστημα στο ισόγειο και 32 οικιστικές μονάδες στους επάνω ορόφους, που κυμαίνονται από 22 τμ έως 39 τμ το καθένα.

Το Project URBAN GL, είναι μια επανατοποθέτηση ανενεργού ακινήτου στην οδό Γρηγορίου Λαμπράκη 12, με ισόγειο, ημιώροφο και 6 ορόφους πάνω, αποτελείται από 66 διαμερίσματα, που κυμαίνονται από 16τμ έως 36τμ κατανεμημένα στους ορόφους 1ος – 6ος, και εμπορικούς χώρους στο ισόγειο.

Η LIBERE HOSPITALITY GROUP θα λειτουργήσει και τα δύο ακίνητα ως εξυπηρετούμενα διαμερίσματα (serviced apartments). Τα ακίνητα θα κατασκευαστούν από την DKG Development, σύμφωνα με τις προδιαγραφές τou LHG Group, και θα παραδοθούν με το κλειδί στο χέρι το 4ο τρίμηνο του 2026.

πηγή bizness.gr

Περιεχόμενο – Στόχοι

 Η ποιότητα ζωής στο αστικό περιβάλλον επηρεάζεται από την οργάνωση του χώρου και τον τρόπο με τον οποίο αποδίδεται στους χρήστες του. Οι καθημερινές μετακινήσεις προσώπων και εμπορευμάτων αποτελούν κομβικής σημασίας ζητήματα για την εύρυθμη λειτουργία της πόλης, την εξοικονόμηση πόρων και ενέργειας. Η βιώσιμη κινητικότητα αναδεικνύεται σε έννοια, υψηλού ενδιαφέροντος στη διαδικασία του σχεδιασμού και της οργάνωσης του αστικού χώρου. Η ύπαρξη συνθηκών βιώσιμης κινητικότ ητας συνδέεται ευθέως με τη διαμόρφωση ενός αστικού περιβάλλοντος φιλικού προς τους χρήστες του, με δυνατότητες προσέλκυσης λειτουργιών και οικονομικών δραστηριοτήτων , που με τη σειρά τους συνεισφέρουν στην περαιτέρω εξέλιξή του.

Επισημαίνεται ότι πολλές πόλεις του εξωτερικού που σήμερα αποτελούν πρότυπα βιώσιμης κινητικότητας, ξεκίνησαν πριν μερικές δεκαετίες από καταστάσεις που θυμίζουν αντίστοιχες πολλών ελληνικών πόλεων, τις οποίες σταδιακά μ πόρεσαν να ανατρέψουν. Ταυτόχρονα αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ελληνικές πόλεις μπορούν να προβάλουν διεθνώς τα επιτεύγματά τους και να αποτελέσουν παραδείγματα προς μίμηση για τις υπόλοιπες. Ένας βασικός στόχος του οδηγού είναι να αναδειχθούν αυτά τα παραδείγματα και να διαδοθούν οι τρόποι και οι τεχνικές που μπόρεσαν να τα κάνουν πραγματικότητα.

Στον παρόντα οδηγό η έννοια της Βιώσιμης Κινητικότητας προσεγγί ζεται μέσω της παρουσίασης των δυνατοτήτων υλοποίησης έργων ανασχεδιασμού αστικών οδών τοπικής σημασίας, αρμοδιότητας Δήμων. Αυτές οι οδοί συνιστούν την πλειονότητα των αστικών οδών. Ειδικότερα εξετάζονται οι δυνατότητες που δίδονται στους Δήμους για τον σχεδιασμό, την ωρίμανση, την υλοποίηση και τη χρηματοδότηση τέτοιων έργων.

Ο άξονας γύρω από τον οποίο αναπτύσσεται ο οδηγός αφορά κυρίως τον συγκοινωνιακό – πολεοδομικό σχεδιασμό και όλες τις κρίσιμες λεπτομέρειες που σχετίζονται με αυτόν, χωρίς φυσικά να εξαντλείται το θέμα. Σκοπίμως, ο οδηγός δεν εμβαθύνει σε θέματα σύγχρονου αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, οικολογικής διαχείρισης ομβρίων υδάτων, ανασχεδιασμού δικτύων Οργανισμών Κοινής Ωφέλειας (ΟΚΩ), εκσυγχρονισμού του οδοφωτισμού, διαχείρισης και εμπλουτισμού των φυτεύσεων, βιοκλιματικού σχεδιασμού, ακουστικής, συμμετοχικού σχεδιασμού κ.λπ., καθώς όλα τα ανωτέρω κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικά για να περιληφθούν - απλώς ως συμπληρωματικά στοιχεία - σε έναν οδηγό ωρίμανσης έργων. Τα παραπάνω θέματα κρίνεται σκόπιμο να εξετασθούν από επιμέρους ολοκληρωμένους οδηγούς με την παραγωγή αντίστοιχου ενημερωτικού υλικού.

Ο ανασχεδιασμός των οδών ενός Δήμου, με κριτήρια την ενθάρρυνση του περπατήματος, της κίνησης με ποδήλατο, της δημόσιας συγκοινωνίας και της οδικής  ασφάλειας,  αποτελεί  σημαντικό  βήμα  για  τη  δημιουργία  συνθηκών

« βιώσιμης κινητικότητας» στην περιοχή αρμοδιότητάς του. Αξίζει να σημειωθεί ωστόσο, ότι η επίτευξη της βιώσιμης κινητικότητας, συχνά υπερβαίνει τις αρμοδιότητες των Δήμων και τις περιορισμένες συνήθως οικονομικές και επιχειρησιακές τους δυνατότητες και συχνά προϋποθέτει υλοποίηση σημαντικών παρεμβάσεων σε μητροπολιτική ή εθνική κλίμακα, που θα ανακουφίσουν τις πόλεις από την υπέρμετρη χρήση του ΙΧ αυτοκινήτου και τις αρνητικές επιπτώσεις από αυτήν.

Ο οδηγός αυτός φιλοδοξεί να διευκολύνει τους Δήμους να ενθαρρύνουν τη χρήση των εναλλακτικών, φιλικών προς το περιβάλλον, μέσων μεταφοράς και τρόπων μετακίνησης, χωρίς να ανατρέψουν αναγκαστικά την υφιστάμενη κυκλοφοριακή οργάνωση και χωρίς να εκτοπίσουν πλήρως το αυτοκίνητο από αυτές .

Η ύπαρξη συμπληρωματικών δράσεων προς τον ανασχεδιασμό των οδών για την ενθάρρυνση της βιώσιμης κινητικότητας είναι απαραίτητη στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού, όπως π.χ. ενός Σχεδίου Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας ( ΣΒΑΚ).

Το περιεχόμενο του παρόντος Οδηγού αρθρώνεται γύρω από τις ακόλουθες θεματικές ενότητες:

-        Βασικές  αρχές  ανασχεδιασμού  μιας  αστικής  οδού  τοπικής  σημασίας ( αρμοδιότητας Δήμου). Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται οι προτεραιότητες, οι στόχοι και οι καλές πρακτικές από την Ελλάδα και το εξωτερικό , οι οποίες χαρακτηρίζονται γενικά επιτυχημένες και υιοθετούνται σε πολλές πόλεις του κόσμου.

-        Θεσμικό πλαίσιο που αφορά τον ανασχεδιασμό οδών και παρουσίαση δυνατοτήτων που παρέχονται από την ισχύουσα νομοθεσία για να εφαρμοστούν μεθοδολογίες που βρίσκουν διεθνή αναγνώριση (π.χ. Vision Zero).

-        Διαδικασίες αδειοδότησης για τον ανασχεδιασμό και την ανακατασκευή μιας οδού με αναφορά στις διαδικασίες που προηγούνται του σταδίου κατασκευής και εκείνες που αφορούν μόνο σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις.

-        Υπηρεσίες και Φορείς που εμπλέκονται στις διαδικασίες αδειοδότησης και χρήσης μιας οδού ( ανάλογα με τον τύπο της).

-        Ενδεικτικό κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο παρέμβασης, προκειμένου να είναι δυνατή η προσέγγιση του προϋπολογισμού του έργου από το στάδιο συγκρότησης της γενικής ιδέας ( master plan).

-        Διερεύνηση πιθανών πηγών και μοντέλων χρηματοδότησης με αναφορά στις ενέργειες προετοιμασίας του Δήμου για την αναζήτηση και διεκδίκηση χρηματοδότησης έργων που βρίσκονται σε φάση ωριμότητας ή σε διαδικασίες ωρίμανσης και στην ύπαρξη καινοτόμων μοντέλων χρηματοδότησης.

πηγή Αρχείο Οδηγού

Μέσα στο 2026 αναμένεται να ολοκληρωθεί η καταγραφή των υπαρχόντων δρόμων που θα χαρακτηριστούν κοινόχρηστοι μέσω Προεδρικού Διατάγματος ανακοίνωσε ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Ταγαράς, από το βήμα του συνεδρίου «Green Deal Greece 2025» του ΤΕΕ και παρουσίασε τις εξελίξεις για την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού και την εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων για την οργάνωση του χώρου και παράλληλα την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης. 

Ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας χαρακτήρισε τις πρωτοβουλίες του Υπουργείου για τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό και λύσεις δόμησης εντός και εκτός σχεδίου με ασφάλεια δικαίου, ως ένα εγχείρημα που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά και τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, οι οποίες ανέδειξαν νέες παραμέτρους που επηρεάζουν τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό. «Όλα όσα εξελίσσονται πρέπει να είναι συγκεκριμένα, ασφαλή και να εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο από όλους», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί πλέον να υπάρχουν γκρίζες ζώνες και εκκρεμότητες.

Κεντρικά εργαλεία στη διαδικασία αυτή, όπως είπε, είναι τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, καθώς και οι χαρακτηρισμοί των δρόμων ως κοινοχρήστων, που θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά, ώστε να δοθεί οριστική λύση σε ιστορικά προβλήματα οικοδομησιμότητας για το 70% της ελληνικής επικράτειας. «Με τα εργαλεία αυτά, δίνεται επιτέλους διέξοδος με ασφάλεια δικαίου, χωρίς να ακυρώνονται άδειες, σε ένα καθαρό και διαφανές περιβάλλον, όπου όλοι θα γνωρίζουν τι επιτρέπεται και τι όχι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μέσα στο 2026 αναμένεται να ολοκληρωθεί η καταγραφή των υπαρχόντων δρόμων που θα χαρακτηριστούν κοινόχρηστοι μέσω Προεδρικού Διατάγματος, διαδικασία που, για πρώτη φορά, προχωρά με πλήρη τεκμηρίωση και δυνατότητα διορθώσεων. Παράλληλα, εξετάζεται η αναδιοργάνωση των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ), καθώς σήμερα μόλις το 56% των δήμων διαθέτει σχετικές υπηρεσίες — και από αυτές, το ένα τρίτο υπολειτουργεί.

Όπως σημείωσε ο κ. Ταγαράς, «στόχος είναι μια ουσιαστική αλλαγή και όχι απλώς η απλοποίηση της διαδικασίας, η επιτάχυνση, η ψηφιοποίηση και η εξασφάλιση του κράτους δικαίου, ώστε οι επενδυτές να ασχολούνται μόνο με το ρίσκο της επένδυσης και όχι με τον φόβο της ακυρότητας». Σε αυτή τη λογική, δρομολογείται η απλοποίηση του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού, η κωδικοποίηση της νομοθεσίας, η ψηφιοποίηση των αρχείων των πολεοδομιών και η διασύνδεση των συστημάτων για τους ελέγχους αδειών. Ο κος Ταγαράς σημείωσε ότι σύντομα θα επεκταθεί ο έλεγχος από ελεγκτές δόμησης πέραν των κατασκευών και στις μελέτες των κτιριακών έργων. Παράλληλα υπογράμμισε ότι βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη η εφαρμογή του νέου μηχανισμού για τον έλεγχο του δομημένου περιβάλλοντος και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης με τη χρήση νέων ψηφιακών εργαλείων και τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Τόνισε ακόμη ότι βρίσκονται σε εξέλιξη και δρομολογούνται έργα αστικών αναπλάσεων συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1,5 δις ευρώ.

Παράλληλα, στελεχώνεται η Κεντρική Υπηρεσία Δόμησης (ΚΥΔΟΜ), με στόχο να μπει τέλος στις αυθαιρεσίες και να περιοριστούν οι αστοχίες του παρελθόντος, μέσα από εργαλεία μιας νέας εποχής για τον πολεοδομικό σχεδιασμό της χώρας.

Σύντομα θα επεκταθεί ο έλεγχος από ελεγκτές δόμησης πέραν των κατασκευών και στις μελέτες των κτιριακών έργων ανακοίνωσε ο Νίκος Ταγαράς

Ο κ. Ταγαράς ευχαρίστησε, τέλος, τον Πρόεδρο του ΤΕΕ, Γιώργο Στασινό, εξαίροντας τις προσπάθειες που έχει κάνει από την πλευρά του το Επιμελητήριο στην εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου.

Νέοι κανόνες για φωτοβολταϊκά και θερμικά πάνελ σε κατοικίες, επιχειρήσεις και δημόσιο

Ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και λειτουργούν τα κτίρια, δρομολογούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, θέτοντας στο επίκεντρο την ηλιακή ενέργεια. Με την αναθεώρηση της Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD), που επικαιροποιήθηκε το 2025, όλα τα νέα κτίρια θα πρέπει να σχεδιάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να αξιοποιούν την ηλιακή ενέργεια χωρίς να απαιτούνται μελλοντικά δαπανηρές παρεμβάσεις.

Τι αλλάζει με τη νέα οδηγία

Η αναθεωρημένη οδηγία επιταχύνει την υιοθέτηση φωτοβολταϊκών και ηλιακών θερμικών συστημάτων σε οικιστικά, εμπορικά και δημόσια κτίρια, ενισχύοντας παράλληλα την αυτοκατανάλωση και την ενεργειακή ανταλλαγή.

• Ο κανονισμός εφαρμόζεται σε κτίρια με άδεια δόμησης μετά τις 29 Μαΐου 2026.

• Ο σχεδιασμός θα πρέπει να υποστηρίζει την εγκατάσταση ηλιακών συστημάτων χωρίς δομικές δυσκολίες.

• Παράγοντες όπως ο προσανατολισμός, η στατική επάρκεια, οι στέγες και οι όψεις αποκτούν κρίσιμο ρόλο.

Οι χρήσεις και τα οφέλη της ηλιακής ενέργειας

Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να καλύψει φωτισμό, συσκευές, αντλίες θερμότητας και φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων. Σε περίπτωση πλεονάσματος:

• αποθηκεύεται σε μπαταρίες ή θερμικά συστήματα,

• μοιράζεται με γειτονικά κτίρια,

• ή διοχετεύεται στο δίκτυο για πώληση.

Αντίστοιχα, η θερμότητα από ηλιακά θερμικά πάνελ αξιοποιείται για ζεστό νερό και θέρμανση, ενισχύοντας την αποδοτικότητα όταν συνδυάζεται με αντλίες θερμότητας.

Πού θα τοποθετούνται οι ηλιακές εγκαταστάσεις

Οι εγκαταστάσεις μπορούν να τοποθετηθούν σε:

• Στέγες, προσόψεις, μπαλκόνια, βεράντες.

• Κοντινές κατασκευές, όπως στεγασμένα πάρκινγκ.

• Σε δομικά στοιχεία (κεραμίδια, όψεις, σκίαστρα).

Ο νότιος προσανατολισμός εξασφαλίζει μέγιστη απόδοση, ενώ οι ανατολικές και δυτικές όψεις διασφαλίζουν παραγωγή σε ώρες εκτός αιχμής.

Η οδηγία αφήνει στα κράτη-μέλη την τελική εξειδίκευση, με εθνικά κριτήρια που θα λαμβάνουν υπόψη το τεχνικό δυναμικό, το οικονομικό κόστος και τη στατική ικανότητα κάθε κτιρίου.

Χρονοδιάγραμμα υποχρεώσεων

• Νέα οικιστικά κτίρια: Από 1η Ιανουαρίου 2030 απαιτείται εγκατάσταση ηλιακών συστημάτων, εφόσον είναι εφικτό.

• Νέα εμπορικά κτίρια: Υποχρεωτική εγκατάσταση από 1η Ιανουαρίου 2027.

• Ανακαινίσεις εμπορικών κτιρίων >500 m²: Υποχρεωτική εγκατάσταση από 1η Ιανουαρίου 2028.

• Δημόσια κτίρια: Σταδιακή εφαρμογή – από το 2028 για κτίρια άνω των 2000 m², το 2029 για κτίρια άνω των 750 m² και από το 2031 για κτίρια άνω των 250 m².

Με την οδηγία αυτή, η ΕΕ δημιουργεί το πλαίσιο για κτίρια ενεργειακά αυτόνομα και περιβαλλοντικά φιλικά, που θα ενισχύσουν την πράσινη μετάβαση και θα μειώσουν τις εκπομπές ρύπων.

πηγή energodromio.gr

Σχόλια πάνω στη μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) με τίτλο «Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές των Κατασκευών στην Ελλάδα – 2025 Μελέτη για το Ταμείο Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ)»

Εισαγωγικά

Το πανηγυρικό κλίμα που επικρατεί εδώ και αρκετό καιρό στο δημόσιο λόγο για τον κλάδο της Κατασκευής με τα απανωτά ρεκόρ των μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων (ενδ. [3], [2]) έρχεται να ενισχύσει η νέα κλαδική μελέτη του ΙΟΒΕ [1]. Η δημόσια εικόνα ενός κλάδου που δείχνει να έχει ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό μετά την περίοδο της κρίσης σε όλο το φάσμα των έργων και με τις μηχανές να δουλεύουν “στο φουλ”, με το μόνο που φαίνεται να επισκιάζει τη λαμπερή βιτρίνα να είναι η εκτόξευση των εργατικών ατυχημάτων/δυστυχημάτων [4], γεγονός που άλλωστε συνδέεται άμεσα και πολύ στενά με την ακραία εντατικοποίηση που επικρατεί στα εργοτάξια όλης της χώρας. Το κατασκευαστικό κεφάλαιο, μεγάλο αλλά και μεσαίο, έχει καταφέρει, επιπλέον, να καθηλώσει τους μισθούς σε πραγματικά επίπεδα (αγοραστική δύναμη) χαμηλότερα σε σχέση με τα προ-κρίσης, δείχνοντας την ικανότητα του να διατηρεί την κερδοφορία τόσο σε περίοδο κρίσης όσο και εκτός αυτής. Πολύ σημαντική φαίνεται να είναι και η επιρροή των κλαδικών πολιτικών γύρω από το ζήτημα της στέγης, ενός εκ των βασικότερων προβλημάτων που αντιμετωπίζει σήμερα ο εργαζόμενος κόσμος συνολικά και ειδικά ο νεότερος. Στη συνέχεια παρουσιάζονται συνοπτικά κάποια σχόλια πάνω στα αποτελέσματα της μελέτης.   

Πρώτο σημείο δε θα μπορούσε να είναι άλλο από το “πετράδι του στέμματος”, το ανεκτέλεστο υπόλοιπο συμβάσεων. Όπως έχει γραφτεί επανειλημμένως οι μεγάλοι κατασκευαστικοί όμιλοι, οι εισηγμένοι στο χρηματιστήριο, έχουν συγκεντρώσει ένα τεράστιο νούμερο ανεκτέλεστου υπολοίπου, τιμή μάλιστα που αποτελεί ιστορικά υψηλή τιμή, από εποχές δηλαδή προ κρίσης. Στοιχείο κρίσιμο και για τη συζήτηση γύρω από το μισθολογικό ζήτημα στον κλάδο, όπου οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν χαμηλότερα από την προ κρίσης εποχή και μάλιστα με τμήμα εργαζομένων (μηχανικοί και τεχνικοί) να μην καλύπτονται καν από συλλογική σύμβαση λόγω άρνησης των εργοδοτικών φορέων να προχωρήσουν στη σύναψή της [5]. Το νούμερο του υπολοίπου αποτελεί και το βασικό μοχλό πίεσης για εντατικοποίηση της εργασίας και κατάργηση των ωραρίων στις κατασκευές σε ένα ύφος “τώρα που υπάρχει δουλειά”, γραμμή που εδράζεται στη σχετικά πρόσφατη εμπειρία της κρίσης και ηγεμονεύει ιδεολογικά, δυστυχώς, σε σημαντικά κομμάτια εργαζομένων αλλά και αυτοαπασχολούμενων.  

Εδώ διακρίνεται η πρώτη μεγάλη διαφοροποίηση του κλάδου σε σχέση με την εποχή της κρίσης. Από το 2009 μέχρι το 2020 οι επενδύσεις των κατασκευαστικών επιχειρήσεων σε πάγιο κεφάλαιο δεν κάλυπταν ούτε τις αποσβέσεις (την ετήσια δηλαδή απαξίωση του παγίου κεφαλαίου) αναδεικνύοντας την αποεπένδυση και τη μείωση των παραγωγικών δυνατοτήτων του κλάδου στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Από το 2021 και έπειτα αυτό αλλάζει και μάλιστα το ποσοστό των επενδύσεων ως προς την ακαθάριστη προστιθέμενη αξία των Κατασκευών από το 2021 και μετά είναι υψηλότερο στην Ελλάδα σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ-27.

Η παραγωγικότητα της εργασίας στις Κατασκευές στην Ελλάδα παρουσιάζει τάση μείωσης την περίοδο 2010-2024 και μάλιστα υπολείπεται σημαντικά τόσο σε σύγκριση με τη μέση παραγωγικότητα εργασίας στο σύνολο της ελληνικής οικονομίας, όσο και σε σχέση με τη μέση παραγωγικότητα εργασίας στις Κατασκευές στην ΕΕ-27. Η σύγκριση αυτή δείχνει, σύμφωνα με τη μελέτη, και την ύπαρξη ειδικών διαρθρωτικών παραγόντων (κατακερματισμός, χαμηλός ρυθμός υιοθέτησης νέων τεχνολογιών, κ.ά.), που επηρεάζουν την παραγωγικότητα εργασίας στον κλάδο των Κατασκευών. Παράγοντες που στην πλειοψηφία τους συνδέονται με την ύπαρξη πάρα πολλών μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων στον κλάδο. Η παραγωγικότητα εργασίας στις Κατασκευές στην Ελλάδα φαίνεται να παρουσιάζει λοιπόν απόκλιση σε σχέση με το μέσο όρο στην ΕΕ-27. Επιπλέον, οι αμοιβές στον κλάδο φαίνεται να ακολουθούν σχετικά καλά το επίπεδο παραγωγικότητας στον κλάδο στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Η “εκκαθάριση” λοιπόν του κλάδου από τις λιγότερο ανταγωνιστικές επιχειρήσεις (που συντελέστηκε ενδεχομένως στα χρόνια της κρίσης) φαίνεται να έχει αναστραφεί και πως δεν επηρεάζει την παραγωγικότητα στο σήμερα που βαίνει μειούμενη.

Παρά την αύξηση της απασχόλησης στον κλάδο είναι πολύ μεγάλη η διαφορά με τα προ κρίσης επίπεδα και -δεδομένου του ανεκτέλεστου- δίνει άλλη μία ένδειξη της ανάγκης για εργατικό δυναμικό του ελληνικού κατασκευαστικού κεφαλαίου αλλά, κυρίως, αναδεικνύει την αιτία της ραγδαίας αύξησης της εντατικοποίησης της εργασίας στον κλάδο από το 2019-2020 και μετέπειτα, αφού καλούνται πολύ λιγότεροι άνθρωποι να εκτελέσουν πολύ μεγαλύτερο όγκο έργων. Εδώ ανακύπτει και η πολύ μεγάλη σημασία της μάχης του ωραρίου (πέραν του μισθολογικού) για τους εργαζόμενους στον κλάδο και η άμεση ανάγκη να ωριμάσει το αίτημα για ανθρώπινους ρυθμούς εργασίας σε βάρος του “κατεπείγοντος” χαρακτήρα της παραγωγής όπως προβάλλεται, σε έναν κλάδο που δυστυχώς έχει συνδεθεί και διαχρονικά με την ακραία εκμετάλλευση της εργασίας (“ελαφρύ πεζικό του κεφαλαίου” [6]). 

Με βάση τις απαντήσεις των κατασκευαστικών επιχειρήσεων στην Έρευνα Οικονομικής Συγκυρίας που διενεργεί σε μηνιαία βάση το ΙΟΒΕ, η ανεπάρκεια εργατικού δυναμικού προβάλει -και το 2024- ως το βασικό εμπόδιο ανάπτυξης για τις εγχώριες κατασκευαστικές επιχειρήσεις.

Οι ειδικότητες τεχνίτες, χειριστές και ανειδίκευτοι αποτελούν κατά προσέγγιση το 86% των εργαζομένων στον κλάδο για το 2024. Ενδεικτικό σημείο του χαρακτήρα και της έντασης εργασίας στον κλάδο.  

Σύμφωνα με την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ περίπου οι μισοί εργαζόμενοι στον κλάδο εντάσσονται στην ηλικιακή κατηγορία 45-64 ετών. Τα επίσημα νούμερα φυσικά δεν περιλαμβάνουν τους 65+ που δουλεύουν παράνομα (υπό καθεστώς “μαύρης” εργασίας), κάτι δυστυχώς όχι σπάνιο στον κλάδο σε μια σειρά από ειδικότητες. Η ηλικιακή κατανομή των εργαζομένων του κλάδου αποτελεί (μετά την εντατικοποίηση) ακόμα ένα ισχυρό παράγοντα κινδύνου για τους εργαζόμενους που αναγκάζονται να δουλεύουν ακόμα και μετά τα 60-65 έτη και ειδικά αυτούς που απασχολούνται σε επικίνδυνες και πολύ επικίνδυνες εργασίες.

Στη μελέτη φαίνεται καθαρά πως η αγορά νέων στεγαστικών δανείων είχε υποχωρήσει την περίοδο 2015-2020 κοντά στα 650 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο ανά έτος, όταν στο παρελθόν ήταν πολλαπλάσια (15,2 δισ. ευρώ το 2007 και 7,2 δισ. ευρώ κατά μέσο όρο ετησίως την περίοδο 2007-2014). Από το 2021 παρουσιάζεται σημαντική αύξηση στις εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων, αν και από ιδιαίτερα χαμηλή βάση, η οποία συνδέεται και με την άνοδο της οικοδομικής δραστηριότητας. Η απόκλιση της οικοδομικής δραστηριότητας από τη χρηματοδότηση μέσω στεγαστικών από το 2014-2015 και μετά δείχνει -ενδεχομένως- και την όλο και μεγαλύτερη χρηματοδότηση του κλάδου της κατοικίας από “επενδυτική σκοπιά” και όχι στην κατεύθυνση της ιδιοκατοίκησης, γεγονός που ευθυγραμμίζεται και με το ότι παρόλη τη μεγάλη άνοδο της οικοδομικής δραστηριότητας το στεγαστικό πρόβλημα εντείνεται και οι τιμές των ακινήτων δεν δείχνουν μέχρι στιγμής σημάδια αποκλιμάκωσης. 

Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων του κλάδου των Κατασκευών στην Ελλάδα (96,4% το 2023) είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις (αυτοαπασχολούμενοι και επιχειρήσεις με απασχόληση έως 9 άτομα). Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αυτές αντιπροσώπευαν το 2022 το 38% της αξίας παραγωγής των Κατασκευών. Στον αντίποδα, μόλις 14 μεγάλες επιχειρήσεις απασχολούν περισσότερους από 250 εργαζόμενους, αλλά αντιπροσωπεύουν το 17% της αξίας παραγωγής των Κατασκευών. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (απασχόληση από 10 έως 249 άτομα) αποτελούν το 3,6% του συνολικού πλήθους και συγκεντρώνουν το υπόλοιπο 45% της αξίας παραγωγής των Κατασκευών. 

Το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων φαίνεται να αποτελεί ένα εγγενές χαρακτηριστικό του κλάδου των κατασκευών στον ελληνικό καπιταλισμό, ο οποίος με αυτόν τον τρόπο δείχνει να αντιμετωπίζει τη διακύμανση της ζήτησης για κατασκευή ποικίλων έργων διαφορετικού βαθμού τεχνικών απαιτήσεων, σε διαφορετικές περιοχές της χώρας. Η μελέτη τονίζει πως η ευελιξία αυτών των επιχειρήσεων για να επιβιώσουν σε αυτή τη συνθήκη βασίζεται κυρίως πάνω στην ελαχιστοποίηση του πάγιου κόστους και ειδικότερα κυρίως στη μέγιστη μείωση των αμοιβών του προσωπικού. Σημειώνεται και η σημασία του τόσο εκτεταμένου θεσμού των υπεργολαβιών στην περαιτέρω ευελιξία και στη μείωση των μισθών.

Η υστέρηση των επενδύσεων στην Ελλάδα –συγκριτικά με τον μέσο όρο στην ΕΕ-27 είναι γενικευμένη, δηλαδή δεν αφορά μόνο στις επενδύσεις σε υποδομές και κτίρια, αλλά επεκτείνεται σε όλες τις κατηγορίες επενδύσεων (π.χ. μηχανολογικό εξοπλισμό). Έντονη επίπτωση όμως σε αυτή τη διαφορά είχε η δραστική μείωση των επενδύσεων σε κατοικίες και άλλα κατασκευαστικά έργα στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Ενδεικτικά, εδώ φαίνεται πως οι επενδύσεις σε κατασκευές αντιστοιχούσαν στο 6,0% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 16,3% το 2007. Η απόκλιση για το 2024 σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ-27 ήταν ~5 ποσοστιαίες μονάδες, καθώς η Ελλάδα καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό επενδύσεων σε κατασκευές ως ποσοστό του ΑΕΠ μεταξύ των χωρών της ΕΕ.

Η δραστική μείωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος μετά το 2008, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες (π.χ. φορολογία ακινήτων), οδήγησε σε σημαντική υποχώρηση των συναλλαγών στην εγχώρια αγορά ακινήτων, καθώς περιορίστηκε κατακόρυφα η ζήτηση. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές των νέων διαμερισμάτων μειώθηκαν κατά 40% μεταξύ 2007 και 2017. Από τις αρχές του 2018 καταγράφεται -ωστόσο- συνεχής άνοδος των μέσων τιμών των νέων διαμερισμάτων σε ονομαστικούς όρους, με την αύξησή τους να φτάνει το 72% μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024. 

Η καθαρή εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό για την αγορά ακινήτων φαίνεται πως έχει παίξει κρίσιμο ρόλο στην άνοδο των τιμών των ακινήτων, καθώς η τάση αύξησης των τιμών ακολουθεί αρκετά στενά την αύξηση αυτών των επενδύσεων. Ένα μεγάλο μέρος της αύξησης της εισροής κεφαλαίων οφείλεται στο πρόγραμμα της Golden Visa που ξεκίνησε τον Μάιο του 2013. 

Για την περίοδο 2022-2024 οι συνολικοί κινητοποιούμενοι πόροι στον κλάδο από το ΤΑΑ ανά έτος φαίνεται να είναι συνολικά ~2,5 φορές μεγαλύτεροι από τα αντίστοιχα συνολικά δάνεια που δόθηκαν από τα εγχώρια ΝΧΙ σε δραστηριότητες που αφορούν τον κλάδο. Δείκτης που δείχνει το μεγάλο βαθμό εξάρτησης της ανάπτυξης του κλάδου από αυτούς τους πόρους αλλά και την αβεβαιότητα όσον αφορά την περίοδο μετά την ολοκλήρωση των αντίστοιχων έργων (περίοδος 2027-2030 κατ’ εκτίμηση της μελέτης). 

Η μελέτη σημειώνει πως τους δύο πρώτους μήνες το 2025, για τους οποίους υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, παρατηρήθηκε κατακόρυφη πτώση των οικοδομικών αδειών για νέες κατοικίες σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, κατά -51% στο πλήθος και κατά -49% στην επιφάνεια των νέων κατοικιών. Η αβεβαιότητα που φαίνεται να προκλήθηκε από την απόφαση του ΣτΕ και την αναμενόμενη προσαρμογή της νομοθεσίας, σε συνδυασμό με την αναστολή έκδοσης αδειών που περιλάμβαναν τα κίνητρα του Ν.Ο.Κ., οδήγησαν πιθανότατα σε αυτή τη σημαντική μείωση, η οποία θα επηρεάσει την οικοδομική δραστηριότητα όπως αναμένεται να καταγραφεί κυρίως στο έτος 2026.

Θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη η πίεση που θα επιχειρηθεί να ασκηθεί για να παρακαμφθούν τα υπάρχοντα εμπόδια, δεδομένου και του πολύ μεγάλου ποσοστού των εργαζομένων στον κλάδο των επιχειρήσεων μέχρι 250 άτομα, που έχουν σημαντική δραστηριοποίηση στον τομέα της οικοδομής. Η ίδια η μελέτη του ΙΟΒΕ στο τέλος προεξοφλεί παρεμβάσεις για την “εξομάλυνση της αγοράς”, ειδικά από το 2026 και μετά που “βλέπει” ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις σε αυτό το κομμάτι αν αυτές δεν πραγματοποιηθούν.

Αντί επιλόγου

Συμπερασματικά λοιπόν, αν θέλαμε να κρατήσουμε κάποια σημαντικά σημεία -και με το βλέμμα στραμμένο στον εργαζόμενο κόσμο του κλάδου- θα μπορούσαμε να μείνουμε στα εξής:

• Είναι πράγματι απολύτως ξεκάθαρη η οικονομική ανάκαμψη του κλάδου, που προκύπτει, μεταξύ πολλών άλλων, και από τα πρωτοφανή μεγέθη ανεκτέλεστου. Ανάκαμψη που σε καμία περίπτωση δεν έχει μεταφραστεί και στην αντίστοιχη μισθολογική επαναφορά.  

• Είναι απολύτως σαφής η μείωση της παραγωγικότητας στον κλάδο τόσο σε σχέση με παλαιότερα όσο και με το με το μέσο όρο της ΕΕ-27.

• Η απασχόληση είναι ιδιαίτερα μειωμένη σε σχέση με τα προ-κρίσης επίπεδα γεγονός που συνδέεται άμεσα και με την εκτόξευση της εντατικοποίησης της εργασίας στον κλάδο.

• Τα στεγαστικά δάνεια φαίνεται να μην ακολουθούν την οικοδομική δραστηριότητα, από το 2014-2015 και μετά, κάτι που δείχνει ενδεχομένως και την όλο και μεγαλύτερη χρηματοδότηση του κλάδου της κατοικίας από επενδυτική σκοπιά και όχι στην κατεύθυνση της ιδιοκατοίκησης.

• Οι μικρές σε μέγεθος επιχειρήσεις αποτελούν δομικό χαρακτηριστικό του κλάδου κυρίως όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της διακύμανσης της ζήτησης για πολλά και διαφορετικά έργα ανά τη χώρα. Κύριο σημείο επιβίωσης αυτών των εταιρειών αποτελεί η ελαχιστοποίηση του πάγιου κόστους και ειδικότερα των μισθών.

• Η καθαρή εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό για την αγορά ακινήτων φαίνεται πως έχει παίξει κρίσιμο ρόλο στην άνοδο των τιμών των ακινήτων, καθώς η τάση αύξησης των τιμών ακολουθεί αρκετά στενά την αύξηση των σχετικών επενδύσεων (π.χ. Golden Visa κλπ). 

• Η ανάπτυξη στον κλάδο δείχνει μεγάλο βαθμό εξάρτησης από τους πόρους του ΤΑΑ αλλά και την αβεβαιότητα όσον αφορά την περίοδο μετά την ολοκλήρωση των αντίστοιχων έργων. 

Βιβλιογραφία:

1. ΙΟΒΕ, Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές των Κατασκευών στην Ελλάδα – 2025 Μελέτη για το Ταμείο Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ).Κατασκευαστικές: Ευκαιρίες με έργα 10 δισ. αλλά και έξι παγίδες μετά το RRF, Οικονομικός Ταχυδρόμος

2. ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ: Συνεισφορά 5,9 δισ. ευρώ στο ελληνικό ΑΕΠ το 2024, Οικονομικός Ταχυδρόμος.

3. Κατασκευές: από πτώσεις και ηλεκτροπληξία τα εργατικά δυστυχήματα, Ecopress

4. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 22.06.25, Σωματείο Μισθωτών Τεχνικών

5. Karl Marx. Capital – A Critique of Political Economy, Volume I, Book One: The Process of Production of Capital, 1867

Κώστας Παπαβασιλείου, Πολιτικός Μηχανικός, μέλος της Αναμέτρησης

πηγή thepressproject.gr

Μεγάλη σύγχυση επικρατεί στους περισσότερους πολίτες για το τι είναι αιγιαλός, τι παλαιός αιγιαλός και τι παραλία, καθώς και πώς καθορίζονται. Αυτό συμβαίνει γιατί από το 2001 με διάφορους νόμους έχουν γίνει αλλαγές στο νομικό καθεστώς που τα διέπει.

Διαχρονικά, η παραλία και ο αιγιαλός οριοθετούνται κατά περίπτωση από μια επιτροπή, η οποία αποτελείται από μέλη της Κτηματικής Υπηρεσίας και άλλων υπηρεσιών του Δημοσίου. Σύμφωνα με νόμο του 2019 (Ν. 4607/2019), αυτή η υπηρεσία είχε τη δυνατότητα να οριοθετήσει και παραλίες με πλάτος μικρότερο των 30 μέτρων, εξαιτίας ιδιαίτερων γεωμορφολογικών στοιχείων και χαρακτηριστικών του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος της περιοχής.

Το 2024 συντελείται μία αλλαγή με τον νόμο 5092/2024 (αρθ. 3) και αφαιρείται η πρόβλεψη για το ελάχιστο πλάτος των 30 μέτρων της παραλίας ενώ διατηρείται το απώτατο όριο των 50 μέτρων.

• Τι ισχύει σήμερα για τον αιγιαλό και την παραλία;

Η παραλία και ο αιγιαλός, δηλαδή το όριο της θάλασσας ορίζεται από τον ισχύοντα νόμο ως η ζώνη ξηράς που βρέχεται από τη θάλασσα κατά τις μεγαλύτερες και συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων της και αποτελούν κοινόχρηστους χώρους που ανήκουν στη δημόσια κτήση.

• Σε ποιον ανήκει ο αιγιαλός και η παραλία;

Ο αιγιαλός και η παραλία είναι πράγµατα κοινόχρηστα και ανήκουν κατά κυριότητα στο Δημόσιο, το οποίο έχει υποχρέωση να τα προστατεύει και να τα διαχειρίζεται. Κύριος προορισμός τους είναι η ελεύθερη και ακώλυτη πρόσβαση του κοινού προς αυτά, καθώς και η επικοινωνία της ξηράς µε τη θάλασσα. Επιτρέπεται η παραχώρηση χρήσης αυτών, π.χ. για ιδιωτική χρήση από επιχειρήσεις κάτω από προϋποθέσεις.

• Ποιες εγκαταστάσεις επιτρέπονται στη ζώνη αιγιαλού και παραλίας;

Απαγορεύεται η κατασκευή κτισµάτων και εν γένει η τοποθέτηση κατασκευασµάτων στον αιγιαλό και την παραλία. Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται µόνο η εκτέλεση έργων για την επιδίωξη των σκοπών του κοινόχρηστου χαρακτήρα, καθώς και για τη διευκόλυνση πρόσβασης στους χώρους αυτούς ατόµων µε ειδικές ανάγκες (ΑµεΑ).

• Ποια η διαφορά μεταξύ αιγιαλού και παραλίας;

Η παραλία όπως και ο αιγιαλός, όπως ήδη αναφέρθηκε, ανήκουν στην κατηγορία των κοινοχρήστων πραγμάτων, µε μόνη διαφορά ότι η παραλία δεν είναι δηµιούργηµα της φύσης όπως ο αιγιαλός, αλλά προϊόν πολιτειακής πράξης και δηµιουργείται µε διοικητική πράξη. Αυτό σημαίνει ότι η παραλία για να αποκτήσει τον κοινόχρηστο χαρακτήρα της και να περιέλθει στην κυριότητα του Ελληνικού ∆ηµοσίου είναι απαραίτητη η κίνηση και ολοκλήρωση της απαλλοτριωτικής διαδικασίας.

• Ποια είναι η ελάχιστη απόσταση δόμησης από τον αιγιαλό;

Η ελάχιστη απόσταση δόμησης από τη γραμμή του αιγιαλού, ανάλογα με την θέση του ακινήτου, δηλαδή αν βρίσκεται εντός ή εκτός σχεδίου πόλης ή ορίων οικισμού, καθορίζεται από ένα πλέγμα πολεοδομικών διατάξεων και είναι:

• 50 μέτρα από τη γραμμή αιγιαλού για κτίρια τουριστικών καταλυμάτων και σύνθετα τουριστικά καταλύματα

• 30 μέτρα για τουριστικές επιπλωμένες κατοικίες εντός σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων και μικτών τουριστικών καταλυμάτων μικρής κλίμακας, μη αμιγώς τουριστικές εγκαταστάσεις εντός Περιοχής Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης (ΠΟΤΑ) καθώς και τις κατοικίες εντός οργανωμένων υποδοχέων τουριστικών δραστηριοτήτων, ύψους μέχρι και 7,5 μέτρα (νόμοι 4179/2013 και 5092/2024)

• 30 μέτρα για κατοικίες εκτός σχεδίου και ορίων οικισμών

• 15 μέτρα για κατοικίες εντός οικισμών υφιστάμενων προ του 1923

• 15 μέτρα για κατοικίες εντός οικισμών με λιγότερους από 2.000 κατοίκους

• Εξαίρεση προβλέπεται από τον νόμο 4179/2013 (παρ. 4 αρθ. 5), σύμφωνα με τον οποίο «σε οργανωμένους υποδοχείς τουριστικών δραστηριοτήτων, σε σύνθετα τουριστικά καταλύματα, καθώς και σε τουριστικά καταλύματα πέντε αστέρων, που διαθέτουν συνολικό πρόσωπο σε παραλία άνω των 100 μέτρων, επιτρέπεται, επί τμημάτων με συνολικό μήκος μέχρι το 20% του συνολικού επί παραλίας προσώπου, η εγκατάσταση χώρων εστίασης και αναψυχής, αποδυτηρίων, συγκροτημάτων υγιεινής, εγκαταστάσεων αθλοπαιδιών και παιδικών χαρών, μέγιστου ύψους 3,5 μέτρων μέχρι τη γραμμή παραλίας ή σε απόσταση 10 μέτρων τουλάχιστον από τη γραμμή αιγιαλού, εφόσον δεν έχει καθοριστεί παραλία».

• Σε περίπτωση σχεδίου πόλης η γραμμή παραλίας είναι συνήθως και η ρυμοτομική γραμμή.

• Σε περίπτωση που υπάρχει στην περιοχή Ζώνη Οικιστικού Ελέγχου (Ζ.Ο.Ε.) υφίστανται συνήθως μεγαλύτερες αποστάσεις.

• Ιδιοκτησιακά σε ποιόν ανήκει η έκταση μεταξύ γραμμής αιγιαλού και γραμμής παραλίας;

Μετά τη χάραξη του ο αιγιαλός είναι κοινόχρηστος χώρος. Η ζώνη μεταξύ αιγιαλού και παραλίας, μπορεί να είναι ιδιωτική περιουσία που όμως βάση της νομοθεσίας απαλλοτριώνεται για λόγους δημόσιας ωφέλειας.

• Μεταβιβάζεται με το ακίνητο και η ζώνη παραλίας;

Ναι μεταβιβάζεται με τις εξής προϋποθέσεις:

1) Να μην έχει συντελεστεί απαλλοτρίωση

2) Να μην έχει παραχωρηθεί σε Κοινή Χρήση με την έκδοση οικοδομικής άδειας στο ακίνητο

3) Να περιγράφεται στο τοπογραφικό που θα συνοδεύει το συμβόλαιο ως τμήμα ρυμοτομούμενο για το οποίο δεν έχει συνταχθεί πράξη αναλογισμού από τον αρμόδιο δήμο.

4) Το εμβαδό της ζώνης παραλίας αφαιρείται από την τελική ιδιοκτησία και δεν προσμετράται για την αρτιότητα και την οικοδομησιμότητα αυτής.

• Επιτρέπεται η τακτοποίηση αυθαιρέτων εντός ζώνης παραλίας;

Ναι, μπορεί να γίνει τακτοποίηση αυθαιρέτου εντός της ζώνης παραλίας, αρκεί να κατασκευάστηκε το κτίσμα πριν τη δημοσίευση της χάραξης του αιγιαλού στην εφημερίδα της κυβερνήσεως.

• Τι ισχύει με τις περιφράξεις που κλείνουν την πρόσβαση στον αιγιαλό;

Σύμφωνα με το άρθρο 23 του νόμου 1337/83, γνωστού ως νόμο Τρίτση, δεν επιτρέπονται οι περιφράξεις σε περιοχές εκτός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων ή οικισμών προ του 1923 και σε ζώνη πλάτους 500 μ. από την ακτή ή την όχθη δημόσιων λιμνών (εκτός αν έχει οριστεί μεγαλύτερο πλάτος Ζ.Ο.Ε.).

• Πότε επιτρέπεται περίφραξη κατ’ εξαίρεση;

Κατ’ εξαίρεση από τις διατάξεις της παραγράφου του άρθρου 23 του νόμου 1337/1983 επιτρέπονται οι περιφράξεις σε ζώνη πλάτους 500 μ. από την ακτή ή την όχθη δημόσιας λίμνης για την προστασία των εξής καλλιεργειών ή ειδικών χρήσεων:

• Ειδικών καλλιεργειών, που η περίφραξή τους είναι αναγκαία για την προστασία τους και την προστασία του κοινού από φυτοφάρμακα.

• Κτιριακών και λοιπών εγκαταστάσεων γεωργικών, κτηνοτροφικών, αλιευτικών και λοιπών αγροτικών δραστηριοτήτων.

• Τουριστικών – Ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων.

• Βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

• Χώρων και εγκαταστάσεων εξυπηρέτησης οικισμών

• Στρατιωτικές εγκαταστάσεις, βιολογικούς, αρχαιολογικούς χώρους, σχολεία, παιδικές κατασκηνώσεις, κλινικές, αθλητικές εγκαταστάσεις, οργανωμένες πλαζ, παιδότοπων, θέατρα κλπ.

• Οι περιφράξεις πρέπει να τοποθετούνται σε απόσταση 50 μ. από τη γραμμή αιγιαλού.

• Για τις ειδικές καλλιέργειες, επιτρέπεται η περίφραξή τους και σε απόσταση μικρότερη των 50 μ. όταν δεν παρεμποδίζεται η προσπέλαση του κοινού.

• Η περίφραξη των τουριστικών εγκαταστάσεων τοποθετείται σε απόσταση όχι μεγαλύτερη από 5 μ. γύρω από το περίγραμμα του κτιρίου ή γύρω από τα ακραία κτίσματα του συγκροτήματος των οικίσκων, όταν πρόκειται για διεσπαρμένα κτίρια. Για τα camping και τις κατασκηνώσεις οι περιφράξεις καθορίζονται κατά περίπτωση από τις πολεοδομικές υπηρεσίες, ύστερα από πρόταση του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού.

• Τι είναι Παλαιός Αιγιαλός;

Παλαιός αιγιαλός είναι η ζώνη ξηράς που προκύπτει από τη μετατόπιση της ακτογραμμής προς τη θάλασσα εξαιτίας προσχώσεων ή τεχνικών έργων, που μπορεί να συμπεριλαμβάνει ακόμα και μεγάλες παραλιακές εκτάσεις. Με τον νόμο 5092/2024, ο παλαιός αιγιαλός επανήλθε στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου.

Όροι και περιορισμοί

Στο σύνολο των περιοχών που ορίζονται από τις συντεταγμένες του Παραρτήματος Ι απαγορεύεται η παραχώρηση του δικαιώματος απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας, καθώς και οποιαδήποτε άλλη δράση μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη μορφολογία τους και την ακεραιότητά τους ως προς τις οικολογικές τους λειτουργίες, και ιδίως:

• Τι είναι οι απάτητες παραλίες;

Οι απάτητες παραλίες είναι παραλίες που προστατεύονται από διάφορες μορφές ανθρώπινης παρέμβασης, όπως η δόμηση, η ρύπανση και η εκμετάλλευση και αναφέρεται σε παραλίες που έχουν χαρακτηριστεί ως περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους ή βιοποικιλότητας και υπόκεινται σε ειδική προστασία από το κράτος. Σε αυτές απαγορεύονται:

• Η παρουσία μηχανοκίνητων οχημάτων,

• η διοργάνωση εκδηλώσεων με συμμετοχή περισσότερων από δέκα (10) άτομα,

• η μουσική ή η παραγωγή άλλων ήχων με χρήση συσκευής ηλεκτρικής αναπαραγωγής ή ενίσχυσης, για την άσκηση δραστηριοτήτων,

• η τοποθέτηση κινητών στοιχείων, όπως τραπεζοκαθισμάτων, ομπρελών, ξαπλωστρών κ.ά.

• η άσκηση δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τους λουόμενους ή την αναψυχή του κοινού, για εκμίσθωση θαλάσσιων μέσων αναψυχής,

• λειτουργία αυτοκινούμενου ή ρυμουλκούμενου τροχήλατου αναψυκτήριου.

Της ΓΡΑΜΜΑΤΗΣ ΜΠΑΚΛΑΤΣΗ, τοπογράφου – πολεοδόμου μηχανικού

πηγή taxydromos.gr

Στον «αέρα» βρίσκονται τα χρονοδιαγράμματα ολοκλήρωσης των πολεοδομικών σχεδίων σε όλη τη χώρα. Οι συνεχείς νομοθετικές αλλαγές, που γίνονται ενώ το πρόγραμμα βρίσκεται σε εξέλιξη, η προσθήκη νέων απαιτήσεων στο αντικείμενο των πολεοδομικών σχεδίων και διάφορα άλλα –νομικά ή τεχνικά– εμπόδια οδηγούν σε σοβαρή καθυστέρηση μεγάλο αριθμό μελετών. Ηδη περίπου 40% των μελετών απεντάχθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς δεν θα έχουν ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα του 2026. Το υπουργείο Περιβάλλοντος υποστηρίζει ότι τα πολεοδομικά σχέδια θα ολοκληρωθούν, έστω και με καθυστέρηση.

Το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» χωρίστηκε σε τέσσερις κύκλους και περιελάμβανε την εκπόνηση πολεοδομικών σχεδίων για 700 δημοτικές ενότητες. Στο ίδιο πρόγραμμα εντάχθηκε και η εκπόνηση 13 μελετών Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ), που αντιστοιχούν σε 75 δημοτικές ενότητες. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου είναι 342,4 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 212,4 εκατ. ευρώ προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Εξαρχής αποφασίστηκε ένα κομμάτι του αντικειμένου των πολεοδομικών σχεδίων να γίνει με χωριστές μελέτες, που επίσης εντάχθηκαν στο Ταμείο Ανάκαμψης:

• Η εκπόνηση μελετών για τον χαρακτηρισμό δημοτικών οδών.

Το έργο αφορά την καταγραφή του οδικού δικτύου, με σκοπό να αποφασιστεί ποιο τμήμα αυτού θα «αναγνωριστεί» επισήμως – κάτι το οποίο επηρεάζει την εκτός σχεδίου δόμηση (καθώς για να χτίσει κάποιος, απαιτείται εκτός από την αρτιότητα και «πρόσωπο» σε αναγνωρισμένο δρόμο). Ηδη η πρώτη από τις μελέτες, που αφορά νησιωτικές περιοχές, έχει ολοκληρωθεί. Αντιθέτως, το πακέτο των μελετών που αφορούν την υπόλοιπη Ελλάδα δεν έχει καν ανατεθεί. Το πρόγραμμα έχει τον πολύ υψηλό προϋπολογισμό των 196,9 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 152,8 εκατ. ευρώ προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης.

• Η εκπόνηση μελετών για την οριοθέτηση οικισμών προ του 1923 ή κάτω των 2.000 κατοίκων.

Αφορά περίπου 50 δημοτικές ενότητες, που επελέγησαν λόγω της ύπαρξης νομικών προβλημάτων ή άλλων ειδικών λόγων – οι οριοθετήσεις που είχαν γίνει με απόφαση νομάρχη έχουν κριθεί αντισυνταγματικές από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Το έργο έχει προϋπολογισμό 7,6 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων το Ταμείο Ανάκαμψης θα καλύψει τα 5 εκατ. ευρώ.

• Η εκπόνηση μελετών για τον καθορισμό ζωνών υποδοχής συντελεστή.

Σύμφωνα με την απόφαση ένταξης στο Ταμείο Ανάκαμψης (που χρηματοδοτεί τα 5 εκατ. ευρώ από τα 8 εκατ. ευρώ του έργου), ο λόγος που ο καθορισμός των περιοχών δεν γίνεται μέσα από τα πολεοδομικά σχέδια είναι «σε περιπτώσεις που συντρέχουν ειδικοί λόγοι ή διαπιστώνονται προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν με ταχείες διαδικασίες, όπως η ύπαρξη μεγάλου αριθμού ακινήτων προσφοράς συντελεστή δόμησης σε προστατευόμενες περιοχές».

Τα βήματα του έργου – Εως τα τέλη Μαΐου του 2026 θα έχει ολοκληρωθεί το 65% των πολεοδομικών σχεδίων. Δεν θα σταματήσουν, όμως, τα υπόλοιπα πολεοδομικά σχέδια. Απλά θα πληρωθούν από άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, λέει ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός.

• Τέλος, στο Ταμείο Ανάκαμψης εντάχθηκαν ως αυτοτελή έργα η καταβολή 300.000 ευρώ στο ΥΠΕΝ για «υποστηρικτικές δράσεις» και 3,9 εκατ. ευρώ (συν 1 εκατ. ευρώ ακόμη από το ΥΠΕΝ) για τα διαχειριστικά έξοδα του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, το οποίο ανέλαβε αντί του υπουργείου Περιβάλλοντος να προκηρύξει τους διαγωνισμούς και να αναθέσει τις μελέτες.

Τεράστιες εκπτώσεις

Τα προβλήματα φάνηκαν πολύ γρήγορα. Στο πρώτο «πακέτο» μελετών που προκηρύχθηκαν το καλοκαίρι του 2021 οι προσφορές είχαν τεράστιες εκπτώσεις (από 55% έως 70%), με αποτέλεσμα ο διαγωνισμός να ακυρωθεί και να επαναπροκηρυχθεί. Στην πορεία προστέθηκαν και άλλα προβλήματα, λόγω κακού σχεδιασμού από πλευράς της Γενικής Γραμματείας Χωρικού Σχεδιασμού: Για παράδειγμα, ο τρόπος οριοθέτησης οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων «ανακαλύφθηκε» μόλις το 2024 (ενώ το πρόγραμμα ήδη «έτρεχε» από το 2021).

Στη συνέχεια υπήρξε η γνωστή εμπλοκή με το ΣτΕ, το προεδρικό διάταγμα ολοκληρώθηκε την άνοιξη του 2025, ενώ προ μηνός το ΥΠΕΝ νομοθέτησε… για να παρακάμψει το προεδρικό διάταγμα. Ετερο παράδειγμα είναι η προσθήκη, από το 2023, της υποχρέωσης εκπόνησης «έκθεσης φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του πολεοδομικού σχεδίου. Πρόκειται για κάτι που δεν περιλαμβανόταν στο αρχικό συμβατικό αντικείμενο.

Περαιτέρω, τα προβλήματα στην πράξη αποδεικνύονται πολύ πιο σημαντικά από ό,τι αρχικά –και μάλλον επιπόλαια– εκτιμήθηκε. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα πολεοδομικά σχέδια της Μυκόνου και της Σαντορίνης, τα οποία αποφασίστηκε να γίνουν μέσω της (πιο σύντομης χρονικά) διαδικασίας του ΕΠΣ. Οι συμβάσεις ανατέθηκαν το καλοκαίρι το 2022 και έπρεπε να τελειώσουν στο τέλος του 2023, ενάμιση έτος αργότερα. Δύο χρόνια μετά, η υπόθεση παραμένει σε εκκρεμότητα.

Oπως είναι επόμενο, η πορεία ολοκλήρωσης των πολεοδομικών σχεδίων εκτροχιάστηκε. Το αρχικό χρονοδιάγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης ήταν η ανάθεση του 30% των συμβάσεων (για όλες τις παρεμβάσεις) να γίνει έως το τέλος του 2022 («ορόσημο 27»), η ανάθεση του συνόλου των συμβάσεων έως το τέλος του 2023 («ορόσημο 28»). Η τελική προθεσμία («ορόσημο 29») αφορά την έκδοση πιστοποιητικού από το υπουργείο Περιβάλλοντος έως το τέλος του 2025 ότι το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε.

Πριν από μερικές ημέρες, το ΠΑΣΟΚ δημοσιοποίησε την απένταξη ή τροποποίηση 108 έργων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ανάμεσα σε αυτά, και ένα μέρος του προγράμματος πολεοδομικών σχεδίων. Η «Κ» απευθύνθηκε στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας ζητώντας περισσότερες πληροφορίες. Σύμφωνα με την απάντηση της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού του Ταμείου Ανάκαμψης (η οποία έχει και την έγκριση του ΥΠΕΝ), «η τρέχουσα αναθεώρηση αφορά την τροποποίηση του οροσήμου 29 λόγω της ανάγκης πρόσθετων μελετών που απορρέουν από τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας τα οποία συνιστούν και τα απρόβλεπτα νομικά ζητήματα που ετέθησαν στην Επιτροπή».

Λάθος μήνυμα – Υπάρχει ο κίνδυνος οι μελέτες να μην ολοκληρωθούν σωστά και να προκαλέσουν αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες, περνώντας λάθος μήνυμα για την αναγκαιότητα πολεοδομικού σχεδιασμού, εκτιμά ο πρόεδρος του Συλλόγου
Πολεοδόμων Χωροτακτών, Λουκάς Τριάντης.

Οπως εξηγεί η υπηρεσία, το 42% των μελετών απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς δεν μπορεί να ολοκληρωθεί εμπρόθεσμα. «Η αύξηση του φυσικού αντικειμένου των συμβάσεων λόγω των ανωτέρω πρόσθετων μελετών έχει ως αποτέλεσμα η ολοκλήρωση των σχεδίων, σε κάποιες δημοτικές ενότητες (295 από τις αρχικά 700), να απαιτεί μεγαλύτερο χρόνο υλοποίησης, ο οποίος υπερβαίνει τα χρονικά όρια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) και επομένως η χρηματοδότησή τους μεταφέρεται σε άλλο χρηματοδοτικό εργαλείο. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι οι πόροι του Ταμείου για τη δράση δεν μειώθηκαν, καθώς εγκρίθηκε αύξηση των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων από 5 σε 11 και αύξηση των δημοτικών ενοτήτων από 120 σε 149 για τις μελέτες χαρακτηρισμού δημοτικών οδών (που αποτελούν έργο στο πλαίσιο της ίδιας δράσης). Επομένως, οι πόροι της δράσης από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας παραμένουν οι ίδιοι και το έργο στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης συνεχίζεται με στόχο όσα προβλέπονται στο ορόσημο», αναφέρει. «Ολα τα σχετικά στοιχεία, στο τελικό κείμενο του αναθεωρημένου σχεδίου μόλις εγκριθεί από το ECOFIN θα δημοσιευτούν στην ιστοσελίδα του Ελλάδα 2.0».

Οι λόγοι της καθυστέρησης

«Η πορεία του έργου εξελίσσεται ικανοποιητικά», σχολιάζει στην «Κ» ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός. «Υπάρχουν αλλαγές, γιατί προκύπτουν ζητήματα όπως η αλλαγή των κανόνων για την οριοθέτηση των οικισμών, η ανάγκη οριοθέτησης ρεμάτων και άλλα έκτακτα ζητήματα όπως η ανάγκη για επιπρόσθετες γεωλογικές μελέτες σε κάποιες περιοχές π.χ. στη Σαντορίνη. Αυτό φέρνει κάποια καθυστέρηση. Η εκτίμησή μας είναι ότι έως τα τέλη Μαΐου του 2026 θα έχει ολοκληρωθεί το 65% των πολεοδομικών σχεδίων. Δεν θα σταματήσουν, όμως, τα υπόλοιπα πολεοδομικά σχέδια· θα συνεχιστούν και θα ολοκληρωθούν. Απλά θα πληρωθούν από άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία». Ερωτώμενος ποια είναι τα πολεοδομικά σχέδια που απεντάσσονται από το Ταμείο Ανάκαμψης, ο κ. Στασινός υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει εύκολη απάντηση. «Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει καθώς τα χρονοδιαγράμματα αλλάζουν συνέχεια».

«Ηταν επόμενο να συμβεί αυτό. Υπήρξε εξαρχής κακός σχεδιασμός και προχειρότητα. Σαν να σχεδιάστηκε το πρόγραμμα από κάποιους που δεν κατανοούν πόσο σύνθετο είναι το αντικείμενο», εκτιμά ο Λουκάς Τριάντης, επίκ. καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ και πρόεδρος του Συλλόγου Πολεοδόμων-Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ).

«Το πρόγραμμα έχει υπερφορτωθεί, καθώς σταδιακά το αντικείμενο των μελετητών διευρύνθηκε με πολλά αντικείμενα, κάποια από τα οποία γίνονταν για πρώτη φορά, όπως λ.χ. η εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας. Επίσης είναι χαρακτηριστικό ότι δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί ούτε μία από τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, που υποτίθεται ότι προκηρύχθηκαν νωρίτερα για να ενταχθούν όπως είναι στα πολεοδομικά σχέδια. Πλέον, υπάρχει ο κίνδυνος οι μελέτες να μην ολοκληρωθούν σωστά και να προκαλέσουν αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες, περνώντας λάθος μήνυμα για την αναγκαιότητα πολεοδομικού σχεδιασμού».

Να σημειωθεί ότι η «Κ» ζήτησε περαιτέρω πληροφόρηση από το υπουργείο Περιβάλλοντος για την πορεία των πολεοδομικών σχεδίων, ωστόσο το υπουργείο δεν είχε ανταποκριθεί.

Γιώργος Λιάλιος

πηγή kathimerini.gr

Στο 1ο Συνέδριο Κτηματολόγιο & Ψηφιακή Διαχείριση Ιδιοκτησίας που διοργανώθηκε από τη Νομική Βιβλιοθήκη την Τετάρτη, 25 Ιουνίου 2025, έμπειροι δικηγόροι και μία τοπογράφος παρουσίασαν αναλυτικά, σε ένα πλήρως επεξηγηματικό και διαφωτιστικό panel με συντονίστρια την Κωνσταντία Εμμανουηλίδου, Αρεοπαγίτη, Βασική Διδάσκουσα στην ΕΣΔΙ (Εθνική Σχολή Δικαστών), ποιες διαδικασίες προβλέπει ο νόμος και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να γίνει η διόρθωση των εσφαλμένων κτηματολογικών εγγραφών και στοιχείων είτε μέσω άσκησης αγωγής είτε μέσω εξωδικαστικής αίτησης ή κτηματολογικής διαμεσολάβησης.

Με μια περιεκτική και θεσμικά στοχευμένη ομιλία, η Ελεονώρα Ανδρεδάκη, Δικηγόρος και Προϊσταμένη της Νομικής Διεύθυνσης του Ελληνικού Κτηματολογίου, ξεκίνησε τη συζήτηση του panel παρουσιάζοντας τις πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές στη διαδικασία της κτηματογράφησης ενόψει ολοκλήρωσης της κτηματογράφησης της χώρας. Στο πλαίσιο της επερχόμενης ολοκλήρωσης του έργου, στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη διασφάλισης της νομικής ασφάλειας των εγγραφών, στην απλοποίηση των διαδικασιών διόρθωσης και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον θεσμό.

Υπογραμμίζοντας τον ρόλο των εξωδικαστικών μηχανισμών και τη σημασία των νέων εργαλείων για την ηλεκτρονική υποβολή και την αξιολόγηση των στοιχείων, ανέφερε ότι οι μεταρρυθμίσεις αυτές συνθέτουν ένα νέο τοπίο, όπου το Κτηματολόγιο δεν είναι απλώς ένα εργαλείο καταγραφής, αλλά πυλώνας χωρικής ασφάλειας και ανάπτυξης.

Δικαστική διόρθωση πρώτων κτηματολογικών εγγραφών

Ο Κωνσταντίνος Πλιάτσικας, Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Διδάκτωρ Νομικής ΑΠΘ, αναφέρθηκε αναλυτικά στο άρθρο 6 παρ. 2 του ν. 2664/1998, το οποίο ρυθμίζει την ειδική αγωγή για τη δικαστική διόρθωση των πρώτων κτηματολογικών εγγραφών, σε περίπτωση που διαπιστώνεται ανακρίβεια στο δικαίωμα, στον δικαιούχο, στο ιδιοκτησιακό αντικείμενο ή κάθε πρόσθετη πληροφορία.

Η αγωγή διόρθωσης πρώτης εγγραφής στο Κτηματολόγιο αποτελεί τον βασικό δικονομικό μηχανισμό μέσω του οποίου προστατεύεται ο πολίτης από την ανακρίβεια της πρώτης εγγραφής. Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, που έχει υποστεί σημαντικές τροποποιήσεις προς ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, προβλέπει με αυστηρότητα και σαφήνεια τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία για την άσκηση της σχετικής αγωγής.

Η φύση της αγωγής και πότε ασκείται

Η αγωγή μπορεί να είναι είτε αναγνωριστική είτε καταψηφστική και αποσκοπεί στη δικαστική αναγνώριση του ουσιαστικού εμπράγματου δικαιώματος που προσβάλλεται με την ανακριβή πρώτη εγγραφή, καθώς και στη διόρθωση της εγγραφής στο Κτηματολόγιο, είτε πλήρως είτε μερικώς.

Νομιμοποιείται προς άσκηση όποιος έχει έννομο συμφέρον, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχει παρέλθει η αποκλειστική προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να κινηθεί η διαδικασία.

Η εκδίκαση υπάγεται στη νέα τακτική διαδικασία, αν και κατά τον εισηγητή δεν θα έπρεπε, γιατί εξετάζονται μάρτυρες, οπότε θα ήταν καταλληλότερο να θεσπιζόταν ταχεία διαδικασία κατά τα πρότυπα 591 επ. ΚΠολΔ.

Αποκλειστική προθεσμία

Η αγωγή πρέπει να ασκηθεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του έτους μέσα στο οποίο συμπληρώνονται 8 έτη από την έναρξη της προθεσμίας. Η έναρξη αυτή τοποθετείται κατά τον χρόνο δημοσίευσης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της απόφασης του Δ.Σ. του Φορέα του Κτηματολογίου, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 3.

Πρόκειται για απόλυτη, αποκλειστική προθεσμία, πέραν της οποίας το δικαίωμα χάνεται οριστικά.

Ενάγοντες και εναγόμενοι

Την αγωγή νομιμοποιείται να ασκήσει όποιος έχει έννομο συμφέρον, στρεφόμενος κατά του φερόμενου ως δικαιούχου στην πρώτη εγγραφή ή των καθολικών του διαδόχων. Αν έχει υπάρξει ειδική διαδοχή, η αγωγή πρέπει να στραφεί υποχρεωτικά και κατά των ειδικών διαδόχων, εκτός από τον αρχικό δικαιούχο.

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για την περίπτωση όπου στην εγγραφή αναφέρεται εκκρεμής αίτηση διόρθωσης προς τις Επιτροπές του άρθρου 7Α του ν. 2308/1995: η αγωγή τότε στρέφεται και κατά του αιτούντος τη διόρθωση, ενώ με την κατάθεση της αγωγής τερματίζεται αυτοδικαίως η εκκρεμής διοικητική διαδικασία.

Τι συμβαίνει στην περίπτωση που αποβιώσει ο εναγόμενος

Ο νόμος, με διάταξη κατά παρέκκλιση, επιτρέπει τη νόμιμη άσκηση της αγωγής ακόμη και αν ο εναγόμενος έχει αποβιώσει πριν από την κατάθεση ή την επίδοσή της, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή έχει καταχωριστεί εμπρόθεσμα στο κτηματολογικό φύλλο.

Στην περίπτωση αυτή, προβλέπεται ειδική διαδικασία διακοπής της δίκης με δήλωση του ενάγοντος και επανάληψής της κατά τους κανόνες του ΚΠολΔ (άρθρα 289-292).

Κρίσιμη η καταχώριση στο κτηματολογικό φύλλο

Η κατάθεση και καταχώριση της αγωγής στο κτηματολογικό φύλλο έχει καθοριστική σημασία: θεωρείται ότι νομιμοποιεί πλήρως την άσκηση της αγωγής, ακόμη και αν υπάρχουν τυπικές ελλείψεις (π.χ. προηγούμενος θάνατος εναγόμενου), εξασφαλίζοντας έτσι την αποτελεσματικότητα και ασφάλεια της διαδικασίας.

Κατάργηση ειδικών διατάξεων για το Δημόσιο

Τέλος, η νομοθεσία προβλέπει ότι όταν ο εναγόμενος είναι το Ελληνικό Δημόσιο, δεν εφαρμόζεται η διάταξη του άρθρου 8 του α.ν. 1539/1938, η οποία απαιτούσε διατυπώσεις πριν την έγερση αγωγής κατά του Δημοσίου, αίροντας έτσι μια ιδιαίτερη δικονομική επιβάρυνση που ίσχυε στο παρελθόν.

Δικαστική διόρθωση αρχικής εγγραφής «αγνώστου ιδιοκτήτη»

Στη συνέχεια του πολύ ενδιαφέροντος panel, η Μάρα Ν. Ράμμου, Πρωτοδίκης Κορίνθου, ΜΔΕ, D.E.A., Υπ. ΔΝ., παρουσίασε αναλυτικά τα ένδικα βοηθήματα του άρθρου 6 παρ. 3 του ν. 2664/1998 που αποτελούν κρίσιμο πυλώνα για τη διασφάλιση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων που απειλούνται από παραλείψεις ή ελλείψεις της κτηματογράφησης. Πρόκειται για μια ιδιότυπη διαδικασία που διαφέρει ουσιωδώς από τη συνήθη δικαστική διόρθωση και εστιάζει στη δυνατότητα προσφυγής ενώπιον του Κτηματολογικού Δικαστή, πριν την ανάγκη προσφυγής στο ακροατήριο μέσω αγωγής.

Αίτηση αντί για αγωγή

Όταν η αρχική εγγραφή χαρακτηρίζεται ως «άγνωστου ιδιοκτήτη», ο ενδιαφερόμενος που επικαλείται εγγραπτέο δικαίωμα μπορεί να προσφύγει με αίτηση ενώπιον του Κτηματολογικού Δικαστή (ή του Μονομελούς Πρωτοδικείου μέχρι τον διορισμό του πρώτου), ακολουθώντας τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Η αίτηση πρέπει να κοινοποιηθεί εντός 20 ημερών στο Ελληνικό Δημόσιο και να καταχωριστεί στο κτηματολογικό φύλλο, άλλως είναι απαράδεκτη. Τα ίδια ισχύουν και για κύριες παρεμβάσεις καθώς και για μεταγενέστερες αιτήσεις, που πρέπει να κοινοποιούνται στους προηγούμενους αιτούντες.

Σε περίπτωση τελεσίδικης αποδοχής της αίτησης, η εγγραφή διορθώνεται. Εάν η αίτηση απορριφθεί, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ασκήσει αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου, ακολουθώντας την προαναφερόμενη διαδικασία της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου για την άσκηση αγωγής. Η άσκηση της αίτησης διακόπτει την προθεσμία για την αγωγή, η οποία συνεχίζεται μόνο εάν ο αιτών παραιτηθεί ή απορριφθεί τελεσιδίκως η αίτηση, και μόνο εφόσον ασκήσει την αγωγή εντός έξι μηνών από τότε.

Ειδικές περιπτώσεις: μερική εγγραφή ή χρησικτησία

Η διαδικασία διαφοροποιείται όταν η εγγραφή είναι μερικώς υπέρ αγνώστου ιδιοκτήτη και μερικώς υπέρ τρίτου. Στην περίπτωση αυτή, η διαδικασία γίνεται μόνο με αγωγή, η οποία απευθύνεται κατά του Δημοσίου και κατά του τρίτου που αναγράφεται ως δικαιούχος.

Ομοίως, όταν ο αιτών επικαλείται ως τίτλο την έκτακτη χρησικτησία, η διόρθωση γίνεται με αγωγή και όχι αίτηση, εκτός εάν πρόκειται για οριζόντια ή κάθετη ιδιοκτησία, οπότε προβλέπεται η δυνατότητα αίτησης ακόμα και με τίτλο κτήσης τη χρησικτησία.

Εξωδικαστική διόρθωση πρώτων κτηματολογικών εγγραφών

Η Μαρία Πιτσάκη, Δικηγόρος Αθηνών, περιέγραψε τη δυνατότητα εξωδικαστικής διόρθωσης των αρχικών εγγραφών που περιλαμβάνει διοικητικού χαρακτήρα διαδικασίες, οι οποίες επιχειρούν να προσφέρουν ένα ταχύτερο και λιγότερο δαπανηρό μέσο διόρθωσης, χωρίς να απαιτείται η προσφυγή στα πολιτικά δικαστήρια.
Οι βασικές νομικές βάσεις της εξωδικαστικής διόρθωσης εντοπίζονται στα άρθρα 18 (πρόδηλα σφάλματα), 6 παρ. 4 (οίκοθεν διόρθωση), 19 παρ. 2 (γεωμετρική μεταβολή), 19 παρ. 4 και 5 (δασικές εκτάσεις) του ν. 2664/1998.

Τι είδους λάθη διορθώνονται εξωδικαστικά

Οι αιτήσεις διόρθωσης μπορούν να αφορούν μεμονωμένα ή και σωρευτικά:

• το πρόσωπο του δικαιούχου,

• το είδος του δικαιώματος,

• τα στοιχεία του γεωτεμαχίου ή του τίτλου,

• την εσφαλμένη αντιστοίχιση ΚΑΕΚ (π.χ. απόδοση σε λάθος θέση),

• και συνδυαστικά, περιπτώσεις πρόδηλου σφάλματος με γεωμετρική μεταβολή.

Διόρθωση πρόδηλων σφαλμάτων

Πρόκειται για τη βασική διοικητική οδό διόρθωσης λαθών εγγραφής που ρυθμίζεται στο άρθρο 18 του ν. 2664/1998. Η αίτηση μπορεί να υποβληθεί ηλεκτρονικά ή δια ζώσης. Νομιμοποιούνται:

• οι δικαιούχοι,

• τρίτοι με έννομο συμφέρον (όπως δανειστές ή διάδοχοι),

• συμβολαιογράφοι (μόνο αν έπεται καταχώριση πράξη τους),

• ο Προϊστάμενος Κτηματολογικού Γραφείου (αυτεπαγγέλτως),

• ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης (κατόπιν αιτήματος ή αυτεπαγγέλτως).

Ειδικά για περιπτώσεις αγνώστου ιδιοκτήτη, απαιτείται επίδοση της αίτησης στο Δημόσιο, με προσκόμιση της έκθεσης επίδοσης στο Κτηματολογικό Γραφείο. Εξαιρέσεις στην υποχρέωση επίδοσης ισχύουν αν:

• ο τίτλος έχει ήδη καταχωριστεί στο κτηματολογικό φύλλο,

• πρόκειται για δημόσιο παραχωρητήριο,

• ο τίτλος αφορά οριζόντια ή κάθετη ιδιοκτησία ή ακίνητο εντός σχεδίου.

Η προθεσμία απάντησης του Δημοσίου είναι 60 ημέρες, ενώ η απόφαση του Προϊσταμένου πρέπει να εκδοθεί εντός 30 εργασίμων ημερών. Η άπρακτη παρέλευση δεν συνιστά σιωπηρή απόρριψη, ενώ της απόφασης προβλέπεται προσφυγή εντός 30 ημερών.

Οίκοθεν διόρθωση λόγω ήδη καταχωρισμένων τίτλων

Το άρθρο 6 παρ. 4 του ν. 2664/1998 καλύπτει περιπτώσεις όπου πριν από την κτηματογράφηση είχε επέλθει μεταβίβαση, κατάργηση, επιβάρυνση ή αλλοίωση δικαιώματος μέσω ήδη καταχωρημένων στο Υποθηκοφυλακείο πράξεων.

Εφόσον δεν υπάρχει ασυμβίβαστη εγγραφή στο φύλλο, επιτρέπεται αίτηση. Η αίτηση συνοδεύεται από τίτλο και πιστοποιητικό μεταγραφής ή ισοδύναμη δικηγορική βεβαίωση και απόσπασμα διαγράμματος.

Ειδικές ρυθμίσεις για δασικά ακίνητα

Για τα δασικά ακίνητα προβλέπεται στο άρθρο 19 παρ. 4 του ν. 2664/1998 ότι για περιοχές χωρίς κυρωμένο δασικό χάρτη απαιτείται απόφαση επιτροπής επί αντιρρήσεων ή πράξη Δασάρχη.

Από την άλλη, σε περιοχές με κυρωμένο χάρτη (άρθρο 19 παρ. 5) η αίτηση διόρθωσης μπορεί να εφαρμοστεί μόνο αν σωρευτικά:

• δικαιούχος είναι το Δημόσιο ή Διεύθυνση Δα

• η περιοχή έχει εξαιρεθεί ή υπάρχει απόφαση επί αντιρρήσεων με παρέλευση 2 μηνών

• υπάρχει τίτλος μεταγραμμένος πριν ή σύντομα μετά την κτηματογράφηση

• η εγγραφή βασίζεται αποκλειστικά στο τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου ή σε παλαιές δικαστικές αποφάσεις του 19ου αιώνα.

Τυπικές και τεχνικές προϋποθέσεις

Σε κάθε περίπτωση, η αίτηση πρέπει να συνοδεύεται από:

• αντίγραφο τίτλου,

• πιστοποιητικό μεταγραφής ή ισοδύναμο δικηγορικό έγγραφο,

• τοπογραφικό διάγραμμα όπου απαιτείται (ιδίως σε γεωμετρικές μεταβολές),

• ηλεκτρονική υποβολή διαγράμματος και αποδεικτικό, επί ποινή απαραδέκτου.

Οι δασικές υπηρεσίες έχουν ιδιαίτερο καθεστώς: προσκομίζουν διάγραμμα από τον δασικό χάρτη και γεωμετρικό διάγραμμα από το Κτηματολόγιο.

Η διόρθωση γεωμετρικών στοιχείων

Ειδικά για τη διόρθωση γεωμετρικών στοιχείων, η Δέσποινα Ανδρουλάκη, Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός Ε.Μ.Π., ανέλυσε στην εισήγησή της ότι η διαδικασία βασίζεται στη σύνταξη και την υποβολή Τοπογραφικού Διαγράμματος Γεωμετρικών Μεταβολών (ΤΔΓΜ) και έχει πλέον θεσμικά εξοπλιστεί με νέο, πλήρως ψηφιοποιημένο κανονιστικό πλαίσιο, βάσει του νόμου 5142/2024.

Το περιεχόμενο του Τοπογραφικού Διαγράμματος

Το τοπογραφικό διάγραμμα, όπως προβλέπεται, περιλαμβάνει:

• Αποτύπωση έκτασης με κτίσματα και λοιπές κατασκευές

• Όρια και εμβαδά του γεωτεμαχίου και των επί μέρους τμημάτων του

• Συντεταγμένες κορυφών σε ΕΓΣΑ ’87

• Εμπλεκόμενα ΚΑΕΚ και όμορες ιδιοκτησίες

• Οδοποιία, υδατορέματα, οριογραμμές αιγιαλού/παραλίας/δασικών εκτάσεων

• Όροι δόμησης και ρυμοτομίας

• Απεικόνιση της θέσης της έκτασης σε υπόβαθρο

• Χωρικές μεταβολές στα κτηματολογικά διαγράμματα και η τελική τους αποτύπωση

• Δήλωση μηχανικού για την τεχνική επάρκεια και εφαρμοσιμότητα

Η υποβολή γίνεται ηλεκτρονικά, με αυτόματη λήψη Κωδικού Ηλεκτρονικού Διαγράμματος (ΚΗΔ), ο οποίος συνοδεύεται από «Αναφορά Εφαρμογής» του Εθνικού Κτηματολογίου.

Η νέα διαδικασία διόρθωσης γεωμετρικών στοιχείων

Ο νόμος 5142/2024 εισάγει δομημένη και διαφανή διαδικασία, με συμμετοχή των πιστοποιημένων μηχανικών κτηματολογίου (ΠΜΚ) και πολλαπλά στάδια ελέγχου και ενστάσεων.

Η αίτηση καταχωρίζεται ηλεκτρονικά στα Κτηματολογικά Φύλλα (ΚΦ) των επηρεαζόμενων ακινήτων και ο αιτών οφείλει να κοινοποιήσει εντός 20 ημερών την αίτηση στους όμορους δικαιούχους και συγκύριους. Οι επηρεαζόμενοι μπορούν να συναινέσουν ή να υποβάλουν αντιρρήσεις εντός 30 ημερών. Αν δεν εκφραστούν αντιρρήσεις, η συναίνεση τεκμαίρεται και εκδίδεται απόφαση από το Ελληνικό Κτηματολόγιο, που καταχωρίζεται προσωρινά. Αντιρρήσεις κατά της απόφασης αυτής υποβάλλονται εντός 2 μηνών στον Κτηματολογικό Δικαστή.

Αν υπάρχουν αντιρρήσεις, ο φάκελος ανατίθεται μέσω αλγοριθμικής κλήρωσης σε Πιστοποιημένο Μηχανικό Κτηματολογίου, ο οποίος εκδίδει τεκμηριωμένη απόφαση, που κοινοποιείται σε όλους τους εμπλεκομένους. Αν η προθεσμία για προσφυγή παρέλθει άπρακτη, η απόφαση ενσωματώνεται οριστικά στο Κτηματολόγιο.

Αν κατά της απόφασης του πιστοποιημένου μηχανικού υποβληθεί προσφυγή εντός 30 ημερών, εξετάζεται από δευτεροβάθμιο όργανο κρίσης. Η νέα απόφαση κοινοποιείται και μπορεί επίσης να προσβληθεί ενώπιον του Κτηματολογικού Δικαστή εντός 2 μηνών.

Καίριο το αποδεικτικό υποβολής και η δήλωση μηχανικού

Το αποδεικτικό ηλεκτρονικής υποβολής αποτελεί προϋπόθεση παραδεκτού, ενώ η δήλωση του μηχανικού για τη δυνατότητα τεχνικής εισαγωγής της μεταβολής αποτελεί πυλώνα νομιμότητας της όλης διαδικασίας. Η ποιότητα και ακρίβεια του τοπογραφικού διαγράμματος είναι, εν τέλει, το μέσο με το οποίο εξασφαλίζεται η γεωχωρική ακεραιότητα του Εθνικού Κτηματολογίου.

Κτηματολογική διαμεσολάβηση για τη διόρθωση κτηματολογικών εγγραφών

Η Νατάσα Δ. Γκούμα, Δικηγόρος παρ΄ Αρείω Πάγω, Κτηματολογική Διαμεσολαβήτρια, ΜΔΕ Κτηματολογικό Δίκαιο ΑΠΘ, μίλησε στην εισήγησή της για την εισαγωγή της υποχρεωτικής διαμεσολάβησης πριν την έγερση της αγωγής για τη διόρθωση των κτηματολογικών εγγραφών, με στόχο την ταχύτερη επίλυση και την αποφόρτιση των δικαστηρίων.

Προϋπόθεση παραδεκτού η υποχρεωτική διαμεσολάβηση

Πριν από τη συζήτηση της αγωγής, ο ενάγων υποχρεούται να προσκαλέσει όλους τους εναγόμενους, εκτός από όσους είναι αγνώστου διαμονής, σε υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης, άλλως η αγωγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη.

Η πρόσκληση μπορεί να γίνει μέσω της αγωγής ή με ιδιαίτερο δικόγραφο, ενώ η συνεδρία λαμβάνει χώρα ενώπιον πιστοποιημένου Κτηματολογικού Διαμεσολαβητή, εγγεγραμμένου στο ειδικό ηλεκτρονικό μητρώο που τηρείται από την Κεντρική Επιτροπή Διαμεσολάβησης του ν. 4640/2019.

Έννομες συνέπειες

Σε περίπτωση αδικαιολόγητης μη εμφάνισης των εναγόμενων, το δικαστήριο επιβάλλει αυξημένη δικαστική δαπάνη. Εφόσον επιτευχθεί συμφωνία, το πρακτικό διαμεσολάβησης καταχωρίζεται στο κτηματολογικό φύλλο και επέρχεται διόρθωση της εγγραφής.

Ειδικά όταν η αγωγή περιλαμβάνει και γεωμετρικές μεταβολές, το πρακτικό πρέπει επί ποινή ακυρότητας να συνοδεύεται από:

• τοπογραφικό διάγραμμα γεωμετρικών μεταβολών, και

• αποδεικτικό ηλεκτρονικής υποβολής του στο πληροφοριακό σύστημα του Κτηματολογίου.

Νομική φύση και ισχύς του πρακτικού διαμεσολάβησης

Για το περιεχόμενο, τη διαδικασία και τη νομική ισχύ του πρακτικού διαμεσολάβησης εφαρμόζονται κατά αναλογία οι διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 3 και άρθρου 7 του ν. 4640/2019 καθώς και των παρ. 1 και 2 του άρθρου 8 του ίδιου νόμου.

Συνεδρία διαμεσολάβησης, διέπεται από εμπιστευτικότητα: δεν τηρούνται πρακτικά, και όσα συζητούνται δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποδεικτικά στο δικαστήριο. Το πρακτικό που παράγεται, όμως, φέρει αυξημένο αποδεικτικό κύρος, όταν καταλήγει σε συμφωνία.

Όταν από τη διαμεσολάβηση προκύψει συμφωνία, τότε το σχετικό πρακτικό υπογράφεται από όλα τα μέρη και τους πληρεξούσιους δικηγόρους τους, κατατίθεται στο αρμόδιο δικαστήριο και καθίσταται εκτελεστός τίτλος, ισοδύναμος με δικαστική απόφαση.

Στην πράξη, το πρακτικό μπορεί να οδηγήσει σε διόρθωση της εγγραφής στο Κτηματολόγιο, κατάργηση εκκρεμούς δίκης και παρεμπόδιση άσκησης νέας αγωγής για το ίδιο αντικείμενο λόγω δεδικασμένου.

Η καταχώριση του πρακτικού διαμεσολάβησης στο κτηματολογικό φύλλο, εφόσον επιτευχθεί συμφωνία έχει διορθωτικό χαρακτήρα για την εγγραφή, λειτουργεί ως πλήρης εξώδικη αναγνώριση εμπράγματου δικαιώματος, δεσμεύει όλα τα μέρη που μετείχαν στη συνεδρία και υπέγραψαν το πρακτικό, και τυγχάνει δημόσιας πίστης, όπως κάθε καταχώριση στο Κτηματολόγιο.

Υποχρεωτική συμμετοχή Δημοσίου και δημοσίων φορέων

Κατά παρέκκλιση των αντίθετων διατάξεων του ν. 4640/2019, όταν η διαφορά αφορά το Ελληνικό Δημόσιο, Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, η συμμετοχή στην Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία είναι δεσμευτική.

Η εκπροσώπησή τους γίνεται από λειτουργούς του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, έμμισθους νομικούς συμβούλους ή δικηγόρους με ειδικό πληρεξούσιο. Οι εκπρόσωποι υπογράφουν όλα τα πρακτικά διαμεσολάβησης (έναρξης, περάτωσης, συμφωνίας ή μη συμφωνίας). Ιδιαίτερα, οι λειτουργοί του ΝΣΚ δικαιούνται να συμμετάσχουν μέσω τηλεδιάσκεψης, εκτός αν ζητήσουν έγγραφα φυσική παρουσία.

Ωστόσο, όπως επεσήμανε και η συντονίστρια του panel, Κ. Εμμανουηλίδου,οι παραπάνω διατάξεις σχετικά με το Δημόσιο και τους δημόσιους φορείς είναι πρακτικά ανεφάρμοστες, καθώς ο νομικός σύμβουλος του ΝΣΚ ή των ΟΤΑ δεν επιτρέπεται να προχωρήσει σε συμβιβασμό.

Επιπλέον, η εισηγήτρια αναφέρθηκε και στην περίπτωση αποτυχίας της κτηματολογικής διαμεσολάβησης, επισημαίνοντας ότι επικρατεί ανασφάλεια ως προς τις προθεσμίες έναρξης και λύσης, οπότε στην πράξη επιλέγεται η παράλληλη τήρηση του κτηματολογικού νόμου και της τακτικής διαδικασίας, κάτι που φυσικά αντί να διευκολύνει τη διαδικασία, επιβαρύνει περαιτέρω τους διαδίκους.

Από την Αλεξιάννα Τσότσου

πηγή news.b2green.gr

1. Ποιο πρόβλημα έχει προκύψει με τους οικισμούς;

Το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε -με μια σειρά αποφάσεών του το 2017, το 2019 και το 2022-, τα όρια οικισμών στο Λασίθι, το Πήλιο και την Πάρο, τα οποία είχαν καθοριστεί με αποφάσεις Νομαρχών. Συγκεκριμένα, το ΣτΕ έκρινε αναρμόδιους τους Νομάρχες και ανεπαρκή τα κριτήρια οριοθέτησης που ακολούθησαν.

Οι αποφάσεις αυτές αφ’ ενός οδήγησαν τους συγκεκριμένους οικισμούς σε οικοδομική αδράνεια, καθώς εκεί δεν εκδόθηκε ούτε μία οικοδομική άδεια επί σειρά ετών και ως σήμερα, αφ’ ετέρου έθεσε εν δυνάμει σε αμφισβήτηση την οριοθέτηση και των υπόλοιπων, 12.000 οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων σε ολόκληρη την ελληνική Επικράτεια, που δεν είναι θεσμοθετημένοι με Προεδρικό Διάταγμα, αλλά με αποφάσεις Νομαρχών.

2. Τι προέβλεπε το Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ) που πρότεινε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας;

Το ΠΔ καθόρισε τα κριτήρια και τη μεθοδολογία για την οριοθέτηση των οικισμών προ του 1983 και κάτω των 2.000 κατοίκων. Αυτά οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη οι μελετητές κατά την οριοθέτηση των οικισμών, είτε κατά την εκπόνηση Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, είτε με αυτοτελείς μελέτες οριοθέτησης ανά την επικράτεια. Για πρώτη φορά ενοποιήθηκε, επικαιροποιήθηκε και κατέστη συνεκτική η αποσπασματική νομοθεσία που ίσχυε, από τη μία για τους οικισμούς προ του 1923 και από την άλλη για τους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων. Για τον λόγο αυτό, το νέο ΠΔ αποκατέστησε την αξία των ιδιοκτησιών και εμπέδωσε την ασφάλεια δικαίου στους οικισμούς της χώρας μας. Εξάλλου, η υπογραφή του ΠΔ ήταν απολύτως αναγκαία, προκειμένου να προχωρούν χωρίς καθυστέρηση οι μελέτες και να εξασφαλιστεί η υλοποίηση του εμβληματικού προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης».

3. Το ΠΔ αφορά όλους τους οικισμούς της χώρας;

Όχι, από το πεδίο εφαρμογής του ΠΔ εξαιρούνται:
i) οι οικισμοί άνω των 2000 κατοίκων
ii) οι νέοι οικισμοί μετά το 1983
iii) οι παραλιακοί οικισμοί που εντάσσονται σε Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ), σε συγκεκριμένες περιφερειακές ενότητες όπως η Αττική, η Εύβοια, η Κορινθία, η Θεσσαλονίκη, η Πιερία και η Χαλκιδική.

4. Ποιο είναι το ζήτημα που ανέκυψε κατά την επεξεργασία του ΠΔ στο Συμβούλιο της Επικρατείας;
Το ζήτημα ανέκυψε κατόπιν της απόρριψης από το ΣτΕ της Ζώνης Γ (στα εξωτερικά όρια του οικισμού που είχαν οριοθετηθεί) και αφορούσε αποκλειστικά και μόνο αδόμητα ακίνητα στη Ζώνη αυτή, των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων και μόνον τις περιπτώσεις στις οποίες οι νομαρχιακές αποφάσεις οριοθέτησης δεν πληρούσαν τα απαιτούμενα επιστημονικά κριτήρια.

5. Ποια είναι η λύση που προκρίνει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας;

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έρχεται να επιλύσει αυτή την εκκρεμότητα, με την εισαγωγή δύο νέων πολεοδομικών εργαλείων: i. τη Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού και ii. την Περιοχή Ειδικών Χρήσεων, με γνώμονα τη δημογραφική πρόκληση που αντιμετωπίζουν αυτοί οι οικισμοί, την προστασία εμπράγματων δικαιωμάτων που έχουν αποκτηθεί καλόπιστα, καθώς και τη σταθερότητα της σχέσης κράτους-πολίτη. Με τα δύο αυτά εργαλεία, επιλύουμε την κανονιστική ασάφεια, ενισχύουμε την προοπτική των μικρών οικισμών, με σεβασμό στην ταυτότητα και την ιστορική κληρονομιά του κάθε τόπου, για μια Ελλάδα χωροταξικά ασφαλή, αναπτυξιακά ισχυρή με προτεραιότητα στην αποκέντρωση και στήριξη του δημογραφικού.

6. Τι προβλέπουν τα δύο νέα πολεοδομικά εργαλεία;

Η Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (Ζ.Α.Ο.) είναι ένα νέο πολεοδομικό εργαλείο για την υποστήριξη και ενίσχυση του περιφερειακού δικτύου οικισμών, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του δημογραφικού και ενίσχυσης της αποκέντρωσης. Βρίσκεται εντός οικισμού και προσομοιάζει στη Ζώνη Β1 αυτού.

Αφορά οικισμούς μέχρι και 700 κατοίκους. Μέσω του εργαλείου αυτού, προβλέπεται η δυνατότητα, κατά την οριοθέτηση των οικισμών στο πλαίσιο του προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» να διευρύνεται το όριό τους πέραν της Ζώνης Β1, έως το σημερινό όριο του οικισμού, κατόπιν ειδικής τεκμηρίωσης.
Στη Ζ.Α.Ο. άρτια θα θεωρούνται τα οικόπεδα με ελάχιστο εμβαδόν αρτιότητας από 500 τ.μ. έως 2.000 τ.μ. και πρόσωπο ελάχιστου μήκους 10 μ. σε κοινόχρηστη οδό. Το εμβαδόν αρτιότητας και το ελάχιστο μήκος προσώπου σε κοινόχρηστη οδό εξειδικεύονται με το ΠΔ οριοθέτησης του οικισμού. Για τα λοιπά μεγέθη, όρους και περιορισμούς δόμησης, ισχύουν τα οριζόμενα για την ζώνη Β1. Επιτρεπόμενες χρήσεις γης μπορούν να είναι αυτές που επιτρέπονται στις Ζώνες Β και Β1, κατόπιν τεκμηρίωσης.

Η Περιοχή Ειδικών Χρήσεων (Π.Ε.Χ). αποτελεί ένα πολεοδομικό εργαλείο που αφορά στους οικισμούς με πληθυσμό 701 – 2000 κατοίκους. Στους οικισμούς αυτούς, εισάγεται η δυνατότητα κατά την οριοθέτησή τους στο πλαίσιο του προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» να καθορίζεται ως Π.Ε.Χ. η περιοχή εκείνη που εκτείνεται πέραν της Ζώνης Β1 και φτάνει έως το σημερινό όριο του οικισμού. Στην Π.Ε.Χ., άρτια θα θεωρούνται τα γήπεδα με ελάχιστο εμβαδόν αρτιότητας από 2.000 τ.μ. έως 4.000 τ.μ. και πρόσωπο ελάχιστου μήκους 15 μ. σε κοινόχρηστη οδό. Επιτρεπόμενες χρήσεις γης μπορούν να είναι αυτές που επιτρέπονται στις Ζώνες Β και Β1, κατόπιν τεκμηρίωσης, με βάση τα ειδικότερα χαρακτηριστικά της περιοχής αυτής, ώστε να αποφεύγονται πιθανές μεταξύ τους συγκρούσεις και η ανεξέλεγκτη κατανάλωση φυσικών πόρων.

7. Για ποιο λόγο το Υπουργείο εισάγει αυτή τη ρύθμιση τώρα;

Η άμεση υπογραφή του ΠΔ υπήρξε αναγκαία  προϋπόθεση προκειμένου να δοθούν οι απαιτούμενες κατευθύνσεις στους μελετητές των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων και, με τον τρόπο αυτό, να διασφαλιστεί η υλοποίηση του εμβληματικού προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», της μεγαλύτερης μεταρρύθμισης οργάνωσης του χώρου από καταβολής του ελληνικού κράτους. Κατά την εκπόνηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Τ.Π.Σ) και των Ειδικών Πολεδομικών Σχεδίων (Ε.Π.Σ.), οι μελετητές ξεκινούν από τον πυρήνα του οικισμού και επεκτείνουν σταδιακά τη μελέτη τους προς τις εξωτερικές ζώνες των οικισμών. Συνεπώς, οποιαδήποτε καθυστέρηση στην έγκριση του ΠΔ θα έθετε σε κίνδυνο όλο το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», που αποτελεί ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Παράλληλα, εισάγεται με γνώμονα την αποκέντρωση και την ανταπόκριση στη δημογραφική πρόκληση.

8. Αυτή η νομοθετική παρέμβαση είναι αποσπασματική ή μέρος μίας ευρύτερης πολεοδομικής μεταρρύθμισης;

Αυτή τη στιγμή στη χώρα μας συντελείται ουσιαστική πολεοδομική μεταρρύθμιση, που είχε να γίνει πάνω από 100 χρόνια. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά στην κωδικοποίηση της πολεοδομικής νομοθεσίας και εκπονεί το εμβληματικό πρόγραμμα πολεοδομικού σχεδιασμού «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» για όλη την Επικράτεια. Για πρώτη φορά μπαίνει τάξη στον χώρο με σαφείς κανόνες, με προϋπολογισμό που αγγίζει το ένα δισεκατομμύριο ευρώ και αφορά πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Περιλαμβάνει:

1. 227 Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια για 731 Δημοτικές Ενότητες

2. 18 Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια για 99 Δημοτικές Ενότητες

3. 12 Αυτοτελείς Μελέτες Οριοθέτησης Οικισμών

4. Αυτοτελή Μελέτη για Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (Ζ.Υ.Σ.) και

5. Αυτοτελή Μελέτη Χαρακτηρισμού Δημοτικών Οδών.

Οι αγρότες της Νάξου πιέζονται από τον υπερτουρισμό, που απορροφάει ολοένα και περισσότερους υδάτινους πόρους και επεκτείνεται με τη δόμηση. Μπορεί να βρεθεί ισορροπία;

«Eως τη δεκαετία του ’90, το 80%-90% του νησιού ήμασταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Τα παραλιακά ήταν τα παλιοχώραφα. Η σαλαμούρα. Η κάθε οικογένεια τα έδινε σε όποιον της “περίσσευε” ή ήθελε να τιμωρήσει. Μέσα σε 15-20 χρόνια άλλαξε τελείως η αξιολόγηση της κοινωνίας. Οι “τιμωρημένοι” πήραν δύναμη και αλλάζουν το νησί μας. Το ότι χτίζουν όπου να ‘ναι, το ότι βάζουν τσάπες μέσα στη θάλασσα και βγάζουν τα βράχια, το ότι ξεσκίζουν τα πάντα, είναι κατάντια για τη Νάξο. Αυτοί πήραν δύναμη και εμείς βρεθήκαμε στο περιθώριο. Μας πήραν το νερό, ανακάλυψαν ότι τα ζώα και η καλλιέργεια τους ενοχλούν και μας κάνουν καταγγελίες. Προσπαθούν να ξεφτιλίσουν πλήρως τη γεωργική γη. Κάνουν ό,τι τους καπνίσει».

Ο Νικόλας Πιτταράς είναι ο γνωστότερος κτηνοτρόφος και τυροκόμος της Νάξου, ιδιοκτήτης της μεγαλύτερης μονάδας στο νησί με βραβευμένα προϊόντα. Ο έντονος τρόπος με τον οποίο εκφράζεται πιθανώς αδικεί το τμήμα εκείνο της κοινωνίας που στράφηκε προς τον τουρισμό. Απηχεί όμως σε μεγάλο βαθμό την άποψη των αγροτών στο μεγαλύτερο από τα Κυκλαδονήσια και δείχνει τη σύγκρουση που προκαλεί στην τοπική κοινωνία η άναρχη τουριστική ανάπτυξη. Καθώς η Νάξος επιβιβάζεται στο άρμα της τουριστικής μεγέθυνσης, οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι βλέπουν την επιβίωσή τους να γίνεται ολοένα και δυσκολότερη, με τη λειψυδρία, τις στρεβλώσεις του συστήματος των επιδοτήσεων και τον σκληρό ανταγωνισμό από τρίτες χώρες να επιτείνουν τα προβλήματα.

«Με αφορμή τη σύγκρουση για το νερό, άρχισε να φαίνεται ότι η ραγδαία τουριστική ανάπτυξη είναι εις βάρος της κατοίκησης», λέει ο Μάριος Βαζαίος, οικονομολόγος και διευθυντής του Φεστιβάλ Νάξου, και θυμάται τον επεισοδιακό Σεπτέμβριο του 2019.

Το κόστος

«Τα τελευταία χρόνια εγκαταλείπεται η παραγωγή. Εχει ανέβει πολύ το κόστος. Οποιος μπορεί τα παρατάει», λέει ο Σπύρος Σκάρπος, πατατοπαραγωγός από το χωριό Τρίποδες. Κομβικό σημείο για τη διατήρηση της παραγωγής της περίφημης πατάτας Νάξου θεωρεί την επάρκεια νερού. «Στην Πλάκα και στο Λιβάδι οι γεωτρήσεις βγάζουν υφάλμυρο νερό γιατί δεν βρέχει, να κατέβει το γλυκό νερό κάτω από τη γη. Εδώ πάνω οι γεωτρήσεις γίνονται πια σε μεγάλα βάθη και αυτό αυξάνει το κόστος. Επιπλέον κάνεις το σταυρό σου μην πάθει το μοτέρ καμιά ζημιά, γιατί μόνο το καλώδιο για να κατεβάσεις το μοτέρ ζυγίζει 6,5-7 τόνους». Ο κ. Σκάρπος δεν θέλει να γίνει πιο συγκεκριμένος ως προς τα βάθη των γεωτρήσεων – πολλοί αγρότες στο νησί λένε ότι έχουν περάσει τα 500 ή και 600 μέτρα.

Η μείωση των βροχοπτώσεων, με την παράλληλη μεγέθυνση του τουρισμού στο νησί, είχε ως αποτέλεσμα να δοθεί προτεραιότητα στην ύδρευση και όχι στην άρδευση. «Το 2019 ήταν η πρώτη χρονιά που νιώσαμε ότι ο τόπος μας γίνονταν αβίωτος. Ηρθε ο Σεπτέμβριος και έμεινε η Χώρα χωρίς νερό. Και ήρθε ο δήμος και πήρε το νερό των αγροτών», εξηγεί ο Μάριος Βαζαίος, οικονομολόγος και διευθυντής του Φεστιβάλ Νάξου. 

Οι αγρότες ξεσηκώθηκαν και σταμάτησαν τη μεταφορά νερού και ο τότε δήμαρχος έφερε τα ΜΑΤ από την Αθήνα, να κυνηγούν τους αγρότες μέσα στα χωράφια. Το 2020-21, με τον κορωνοϊό και τη μείωση του τουρισμού, εξομαλύνθηκε η κατάσταση. Το πρόβλημα όμως από το 2022 επανήλθε στην επιφάνεια, με μόνο σωσίβιο σε σχέση με το 2019 την προσθήκη μιας μονάδας αφαλάτωσης. Η τιμή του νερού αυξήθηκε πολύ, με αποτέλεσμα οι αγρότες στα χωριά να μην μπορούν να φτιάξουν μποστάνια, αλλά να επιτρέπεται παράλληλα το νερό στις πισίνες. Με αφορμή τη σύγκρουση για το νερό, άρχισε για πρώτη φορά να φαίνεται ότι όλη αυτή η ραγδαία τουριστική ανάπτυξη είναι εις βάρος της κατοίκησης – μια παραδοξότητα για τη Νάξο, ένα νησί που ακόμη στηρίζεται στον αγροτικό τομέα».

«Τους ενοχλούμε»

«Aμα υπάρχει νερό, η παραγωγή θα κρατηθεί», εκτιμά ο κ. Σκάρπος. «Πρέπει να γίνουν έργα. Αν γίνει το περιβόητο φράγμα Τσικαλαρίου, οι ειδικοί μάς λένε ότι οι γεωτρήσεις θα ξαναγεμίσουν. Υπάρχει όμως θέμα με τον κάμπο στην Πλάκα. Κάποτε φυτευόταν όλος με πατάτες, τώρα ένα ένα τα χωράφια χτίζονται. Ερχεται μια οικοδομή, κόβει τις υπόγειες γραμμές που είχαμε για την άρδευση, μας αναγκάζει να τις πάμε από αλλού. Μετά αυτοί που έχτισαν κάνουν παράπονα ότι τους ενοχλούν οι καλλιέργειες, οι σκόνες, τα ραντίσματα». «Φέτος ήταν μια καλή χρονιά από πλευράς βροχοπτώσεων, αλλά τα ρέματα είναι γεμάτα με πλατανόφυλλα. Δεν “κατέβασε” νερό», προσθέτει ο κ. Πιτταράς. «Την ίδια ώρα, οι γεωτρήσεις στεγνώνουν το νησί για να γεμίζουν πισίνες. Ας μας έδιναν έστω επεξεργασμένο νερό από τον βιολογικό καθαρισμό, για το νερό που μας έκλεψαν».

Η νέα γενιά

Η αλλαγή που συντελείται στην οικονομία της Νάξου δείχνει να είναι δομική. Ο Αντώνης Σέργης και η Αγγελική Γρατσία είναι δύο από τους οινοπαραγωγούς που ξεκίνησαν τα τελευταία χρόνια να εργάζονται για την ανασύσταση του ναξιακού αμπελώνα. «Φέτος έβαλε πατάτα ο ένας στους τρεις σε σχέση με παλιότερα. Οταν η λειψυδρία είναι συνεχής, πολλοί εγκαταλείπουν τον κλάδο», λέει ο κ. Σέργης. «Υπάρχει όμως μια σημαντική αλλαγή: οι παραγωγοί είναι λιγότεροι, αλλά έχουν μεγαλύτερες εκτάσεις που καλλιεργούν ή περισσότερα ζώα.

«Πριν από 25-30 χρόνια οι Ναξιώτες δεν ήθελαν τον τουρισμό. Ηταν τόσο αυτάρκεις, που τους ήταν αδιανόητο», θυμάται η Αγγελική Γρατσία και επισημαίνει πως η ανάπτυξη ακολουθούσε κάποιον ομαλό ρυθμό μέχρι την πανδημία. «Μετά ξέσπασε απότομα. Ολοι μπήκαν στο νόημα της κερδοσκοπίας», λέει.

Παλιά με 100 πρόβατα γινόσουν βοσκός, τώρα δεν το σκέφτεται κανείς με λιγότερα από 300, επειδή χρειάζεται οικονομία κλίμακος για να είσαι βιώσιμος. Το ίδιο ισχύει και με τον αμπελώνα, πρέπει να έχεις επαρκή έκταση. Παράλληλα έχουν έρθει και νέες τεχνολογίες στην παραγωγή και πιο μορφωμένοι αγρότες. Η σύγκρουση όμως με τον τουρισμό είναι εκεί, γιατί η αγροτική γη δεν προστατεύεται – οποιοσδήποτε μπορεί να χτίσει μέσα στα χωράφια και μετά να κυνηγάει τους αγρότες ότι ενοχλούν».

«Πριν από 25-30 χρόνια οι Ναξιώτες δεν ήθελαν τον τουρισμό. Ηταν τόσο αυτάρκεις, που τους ήταν αδιανόητο», λέει η κ. Γρατσία. «Με τα χρόνια αυτά άλλαξαν, ιδίως στις παραλιακές περιοχές, γιατί το τουριστικό μοντέλο του νησιού έχει συνδυαστεί αποκλειστικά με τη θάλασσα. Μέχρι πριν από την COVID, η ανάπτυξη αυτή ακολουθούσε κάποιον ομαλό ρυθμό, μετά ξέσπασε απότομα. Ολοι μπήκαν στο νόημα της κερδοσκοπίας».

Η παρατήρηση της κ. Γρατσία επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τις οικοδομικές άδειες: από 118 το 2020 οι άδειες έφτασαν τις 175 και 173 το 2023 και το 2024 (συνολικά 679 την τελευταία πενταετία). Το δε μεγαλύτερο μέρος αυτών συγκεντρώνεται στη Χώρα (120 άδειες το 2020-2024), καθώς και στις δημοτικές ενότητες Αγίου Αρσενίου, που περιλαμβάνει τον Αγιο Προκόπιο, την Αγία Αννα και τη Στελίδα (121 άδειες), Σαγκρίου που περιλαμβάνει τις περιοχές Καστράκι και Αλυκό (113 άδειες το ίδιο διάστημα) και Βίβλου, που περιλαμβάνει την Πλάκα (98 άδειες την τελευταία πενταετία). Σε άλλες δημοτικές ενότητες της Νάξου, οι οικοδομικές άδειες δεν ξεπερνούν τις 5-10.

Τα «δύο νησιά»

Η επιτάχυνση της τουριστικής ανάπτυξης της παραλιακής ζώνης μεγαλώνει το «χάσμα» με το υπόλοιπο νησί. Το Φεστιβάλ Νάξου συνδιοργάνωσε με το Πάντειο Πανεπιστήμιο (καθηγητής Νίκος Λέανδρος) το προηγούμενο Σαββατοκύριακο την 1η Συνάντηση για τη βιώσιμη ανάπτυξη στο νησί. «Η Νάξος έχει περιοχές που βρίσκονται “στα κόκκινα” και άλλες που είναι άδειες. Ο πληθυσμός στις ορεινές περιοχές έχει μειωθεί», ανέφερε ο αρχιτέκτονας Χρυσόστομος Κυπριτζής, πρόεδρος των συλλόγου μηχανικών του νησιού. «Ως αποτέλεσμα, η πεδινή Νάξος έχει πρόβλημα υπερτουρισμού και υποδομών, ενώ στα ορεινά ο αγροτικός τομέας αρχίζει να φθίνει. Το ζητούμενο είναι πώς θα “κουμπώσει” το ένα με το άλλο. Από τη μια πλευρά η παραγωγή να κάνει βήματα μπροστά στην τυποποίηση των προϊόντων και να στηριχθεί. Από την άλλη, να περιοριστεί η δόμηση στην εκτός σχεδίου και να οδηγηθεί η ζήτηση σε ζώνες γύρω από τους οικισμούς».

Ο αρχιτέκτονας Χρυσόστομος Κυπριτζής, πρόεδρος των συλλόγου μηχανικών του νησιού, επισημαίνει ότι η πεδινή Νάξος έχει πρόβλημα υπερτουρισμού, ενώ στα ορεινά ο αγροτικός τομέας φθίνει. «Το ζητούμενο είναι πώς θα “κουμπώσει” το ένα με το άλλο. Η παραγωγή να στηριχθεί και να περιοριστεί η δόμηση εκτός σχεδίου», εξηγεί.

«Τι θα δούμε αν κοιτάξουμε τον τουριστικό μας καθρέφτη;», αναρωτιέται ο Αλέξανδρος Φραντζέσκος, ξενοδόχος. «Εχουμε υποκύψει στο μοντέλο μιας ανισοβαρούς ανάπτυξης. Η βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα στη Νάξο θα σημάνει για τον τουρισμό την απώλεια της αυθεντικότητας, η οποία διαφοροποιεί τη Νάξο από τα υπόλοιπα Κυκλαδονήσια». Ο κ. Φραντζέσκος μίλησε για διαχρονική απουσία οράματος, καθώς «η φαινομενική ευημερία θολώνει την κρίση της τοπικής κοινωνίας».

Ο δήμος δεν μετείχε στη συζήτηση. Ωστόσο, ο δήμαρχος Δημήτρης Λιανός αναγνωρίζει τις ανισομέρειες: «Τον χειμώνα η Αγία Αννα και η Πλάκα είναι φαντάσματα», σημειώνει. Ταυτόχρονα θεωρεί ότι η ανάπτυξη του τουριστικού τομέα οδηγεί στον εκσυγχρονισμό του κλάδου, που είναι προς όφελος του νησιού. «Ο πρωτογενής τομέας δημιουργεί μια υπεραξία, που πρέπει να συνδεθεί με τον τουρισμό για να επιβιώσει», εκτιμά. «Οσο για την οικοδομική δραστηριότητα, δεν πιστεύω ότι δημιουργεί τέτοια πίεση που να πρέπει να τη σταματήσουμε. Υπάρχει πολύς χώρος, ιδίως στα ορεινά». Τι λείπει από τη Νάξο; «Λείπει μια γενιά επαγγελματιών που να πρωτοπορούν και να τραβούν το νησί μπροστά», καταλήγει.

«Υπάρχουν πολλά συμφέροντα που επωφελούνται από την άνοδο του real estate στη Νάξο. Δεν θα πρέπει να φτάσουμε στο απροχώρητο για να κάνουμε κάτι», λέει η κ. Γρατσία. «Ο,τι έχει συμβεί δεν είναι αναστρέψιμο. Ομως προλαβαίνουμε να χαράξουμε μια διαφορετική πορεία και πρέπει να ξεκινήσουμε με την απαγόρευση της εκτός σχεδίου δόμησης. Οσοι έρχονται εδώ, δεν αναζητούν την πολυτέλεια, αλλά την αυθεντική ζωή. Οι άνθρωποι στη Νάξο είναι δεμένοι με τη γη. Το νησί κρατάει νέο κοσμο, έχει έντονη κοινωνική συνείδηση και αρχίζει να αφυπνίζεται σιγά σιγά ως προς την ανάγκη στήριξης του πρωτογενούς τομέα και ανάσχεσης της άναρχης τουριστικής επέκτασης. Το τεράστιο κεφάλαιο της Νάξου είναι το φυσικό της περιβάλλον και μονόδρομός μας θα πρέπει να είναι να το προστατέψουμε».

«Με τη δουλειά μας»

«Εμείς οι αγρότες δεν προσεγγίζουμε τη φύση θεωρητικά, αλλά με την ψυχή μας. Είμαστε κομμάτι της φύσης. Είναι ένας λόγος να μας αγαπάτε λίγο παραπάνω», συμπληρώνει ο κ. Πιτταράς. «Η γεωργία είναι ένα λειτούργημα, βοηθάει την κοινωνία να ζήσει. Δεν θα ζήσει ο τόπος με επιδοτήσεις, αλλά με τη δουλειά μας στα χωράφια. Η Νάξος μας έχει το δικό της χώμα, τον ήλιο και τον αέρα της. Παράγει κάτι μοναδικό, αν τη φροντίσουμε».

Γιώργος Λιάλος

Δημοσιογράφος

Σπούδασε Επικοινωνία και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακό στην Πολεοδομία-Χωροταξία στο ΕΜΠ. Εργάζεται στην Καθημερινή από το 1999, τα πρώτα επτά χρόνια ως ελεύθερος συντάκτης και από το 2004 ως συντάκτης για περιβαλλοντικά και πολεοδομικά θέματα, καθώς και δημόσια έργα.

πηγή kathimerini.gr

Άρθρο – παρέμβαση του Προέδρου του ΤΕΕ Γιώργου Στασινού με τίτλο: «Τι ισχύει με τα όρια των οικισμών» δημοσίευσε η εφημερίδα «Καθημερινή», στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης που εξελίσσεται μετά τη δημοσίευση του ΠΔ 129/2025 του ΥΠΕΝ για την οριοθέτηση των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων (ΦΕΚ Δ 194/15.4.2025), τα προβλήματα αλλά και τις υπερβολές που αναδεικνύονται στο δημόσιο διάλογο.

Το άρθρο του Γιώργου Στασινού έχει ως εξής:

Τι ισχύει με τα όρια των οικισμών

Αναστάτωση έχει δημιουργηθεί μετά την έκδοση του προεδρικού διατάγματος σχετικά με τους κανόνες που θα πρέπει να εφαρμόζονται για την οριοθέτηση των οικισμών κάτω των 2000 κατοίκων στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, στα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια και στις αυτοτελείς μελέτες οριοθέτησης οικισμών. Θα προσπαθήσω με απλά λόγια να απαντήσω στα βασικά ερωτήματα των πολιτών έτσι ώστε να σταματήσει η παραπληροφόρηση και ο λαϊκισμός σχετικά με ένα θέμα που αφορά σε εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες.

Κάθε οικισμός αποτελούνταν συνήθως από τρεις ζώνες. Το συνεκτικό τμήμα (είτε προϋφιστάμενο είτε μεταγενέστερο του 1923 ) ή αλλιώς το κέντρο του οικισμού, το διάσπαρτο τμήμα του οικισμού και το υπόλοιπο τμήμα (κατά κανόνα αραιοδομημένο) έως τα όρια του Νομάρχη.

Οι νέοι κανόνες που τέθηκαν από το ΣΤΕ ορίζουν ότι το υπόλοιπο τμήμα του οικισμού – αραιοδομημένο τμήμα θα αποτελεί εκτός σχεδίου περιοχή, δηλαδή θα βρίσκεται εκτός των ορίων του οικισμού.

• Πότε θα συμβεί αυτό;

Όταν θα ολοκληρωθούν τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια και θα γίνουν Προεδρικά Διατάγματα. Δηλαδή σίγουρα μετά από δύο χρόνια.

• Μέχρι τότε πως θα εκδίδονται άδειες;

Θα εκδίδονται σύμφωνα με τις οριοθετήσεις των οικισμών που ισχύουν σήμερα δηλαδή με τα όρια που έχουν καθοριστεί από τις αποφάσεις Νομαρχών.

• Θα αλλάξει κάτι σε όσους έχουν ακίνητα στο συνεκτικό τμήμα ή στο διάσπαρτο τμήμα;

Απολύτως τίποτα.

• Υπάρχει κάποια λύση για να μην απομειωθεί η αξία της περιουσίας των πολιτών που έχουν ακίνητα στο αραιοδομημένο τμήμα του οικισμού;

Θα μπορούσε η κυβέρνηση να νομοθετήσει ορίζοντας το αραιοδομημένο τμήμα ως Περιοχή Ελέγχου Χρήσεων και να καθορίσει συγκεκριμένη αρτιότητα για να οικοδομηθεί πχ 1000 ή 2000 τμ και συγκεκριμένο συντελεστή δόμησης. Δηλαδή να είναι περιοχή εκτός των ορίων του οικισμού, αλλά που θα οικοδομείται με ευνοϊκότερους όρους από ότι στην εκτός σχεδίου περιοχή, εφόσον βέβαια υπάρχουν δρόμοι. Αυτό βέβαια θα είναι πάντα υπό την κρίση του ΣΤΕ όταν θα πρέπει να εγκρίνει τα ΤΠΣ και ΕΠΣ.

Θαυμάζουμε τα ποτάμια που κυλούν με ελεύθερη ροή, αλλά δεν παύουμε να τοποθετούμε εμπόδια στο διάβα τους. Κι ακόμα χειρότερα, δεν απομακρύνουμε τις άχρηστες, παρωχημένες ή και επικίνδυνες κατασκευές με τις οποίες έχουμε μπαζώσει τα ποτάμια μας. Στην Ελλάδα δεν έχει απομακρυνθεί ούτε ένα εμπόδιο σε κοίτη τα προηγούμενα χρόνια, παρότι η επαναδημιουργία ποταμών ελεύθερης ροής αποτελεί διαδεδομένη πρακτική σε Ευρώπη και ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες, η οποία ενισχύεται στις σύγχρονες συνθήκες περιβαλλοντικής κρίσης. Ενα έργο του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Ανθρωπο (Medina) έρχεται να αναδείξει το θέμα και να διαμορφώσει όρους για μια νέα περιβαλλοντική προσέγγιση.

«Η αποκατάσταση των ποταμών δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα και προϋποθέτει συλλογική προσπάθεια. Τα ελεύθερα ποτάμια είναι σημαντικά για το οικοσύστημα και για τον άνθρωπο. Η ελεύθερη μεταφορά ιζημάτων και έμβιων οργανισμών, ψαριών και άλλων είναι αναγκαία», λέει στην «Κ» η Ειρήνη Λυρατζάκη, υπεύθυνη του έργου «Απομάκρυνση φραγμών από ποταμούς – Σχέδιο εφαρμογής για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη». «Ηρθε η ώρα να ανοίξουμε τη συζήτηση στην Ελλάδα, να ανέβει η κατανόηση και η ευαισθητοποίηση για όλα αυτά», συμπληρώνει. Το προηγούμενο διάστημα, στο πλαίσιο του έργου, η Medina διοργάνωσε με επιτυχία σχετική ενημερωτική ημερίδα.

«Υπάρχουν πολλές παρεμβάσεις στα ποτάμια, ακόμα και πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, που δεν έχουν πλέον καμιά χρησιμότητα. Πολλά παλιά φράγματα, παλιά αρδευτικά έργα, οχετοί, τσιμεντοποιήσεις για οδικά περάσματα μέσα σε ρέματα, οι λεγόμενες “ιρλανδικές διαβάσεις”. Προτείνουμε κατ’ αρχάς να εντοπίσουμε τα εντελώς άχρηστα κι αυτά που σχετικά πιο εύκολα μπορούν να απομακρυνθούν και να προχωρήσουμε», σημειώνει η κ. Λυρατζάκη.

Αν και μέχρι τώρα η ελληνική πολιτεία δεν είχε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τον καθαρισμό των ποταμών από τα εμπόδια, ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης (Nature Restoration Regulation) προβλέπει πως σε επίπεδο Ε.Ε. πρέπει να καθαριστούν συνολικά 25.000 χλμ. ποταμών μέχρι το 2030, με ό,τι αναλογεί σε κάθε χώρα-μέλος. Τον Σεπτέμβριο του 2026 η Ελλάδα θα πρέπει να καταθέσει το πρώτο σχέδιο για τις παρεμβάσεις της έως το 2030.

Αν και η ανάγκη της αποκατάστασης των ποταμών είναι γνωστή στο ειδικό επιστημονικό δυναμικό, στην Ελλάδα δεν έχει γίνει έργο απομάκρυνσης παρωχημένων ή παροπλισμένων εμποδίων. Κι όμως η πυκνότητα των παρεμβάσεων μέσα σε ποτάμια και ρέματα είναι μεγάλη.

Οι ερευνητές του Medina πρόσφατα ολοκλήρωσαν τη χαρτογράφηση της λεκάνης απορροής του ποταμού Σαρανταπόρου. «Καταγράψαμε 240 εμπόδια στον Σαραντάπορο και στο σύνολο των παραποτάμων του, μέχρι να συναντήσει τον Αώο. Οταν αυτό συμβαίνει σε μια πολύ δύσκολη λεκάνη απορροής, με υψόμετρο από 400 μέχρι 2.500 μέτρα, σε ένα από τα πιο άγρια και δύσβατα ποτάμια, σε ένα από τα πιο παρθένα οικοσυστήματα της χώρας, φανταστείτε τι γίνεται σε άλλα», τονίζει στην «Κ» ο Φανοίκος Σακελλαράκης, συντονιστής δράσεων προστασίας περιβάλλοντος του Medina.

Ο στόχος της απομάκρυνσης των εμποδίων μήπως θίξει και χρήσιμα έργα;

«Μιλάμε για παρεμβάσεις που πλέον είναι άχρηστες και παρατημένες. Γενικότερα όμως αμφισβητείται η ανάγκη δημιουργίας φραγμάτων ως αντιπλημμυρικών έργων ή για την αντιμετώπιση της ξηρασίας. Τα φράγματα απαιτούν μεγάλες περιοχές ως ταμιευτήρες. Γενικά είναι πιο λειτουργικό να γίνονται έργα παράλληλα με τη ροή του ποταμού, όπως κανάλια, παραποτάμιος ταμιευτήρας κ.ά. και όχι κάθετα στην κοίτη του. Επίσης, σε κάθε έργο σήμερα είναι κρίσιμο να υπάρχει πρόβλεψη για τη δυνατότητα των ψαριών να ανέβουν το ποτάμι με λειτουργικές ιχθυόσκαλες», εξηγεί η κ. Λυρατζάκη.

«Υπάρχουν έργα που έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους. Δεν είναι ενεργά και δεν εξυπηρετούν τώρα. Για παράδειγμα, στον Σαραντάπορο υπάρχουν κάποια φράγματα που δημιουργήθηκαν το 1950 και το 1960 όταν οι πλαγιές των βουνών ήταν λιβάδια και έπρεπε να συγκρατηθεί το νερό. Τώρα τα βουνά έχουν δασωθεί, το νερό συγκρατείται από τα δέντρα», δίνει ένα παράδειγμα ο κ. Σακελλαράκης.

Ιδιαίτερα προβληματίζει ο πολλαπλασιασμός της χωροθέτησης των λεγόμενων Μικρών Υδροηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΜΥΗΕ). «Τα “μικρά υδροηλεκτρικά” έχουν μεγάλες επιπτώσεις», τονίζει η κ. Λυρατζάκη. Σύμφωνα με στοιχεία του Medina, τον προηγούμενο χρόνο είχαν φτάσει τα 117 τα ΜΥΗΕ με άδεια λειτουργίας και 597 βρίσκονταν σε διαφορετικά στάδια ωριμότητας, εκ των οποίων τα 415 διέθεταν άδεια παραγωγού!

«Πρέπει να δούμε το θέμα της χωροθέτησης, τώρα δεν εξυπηρετεί την προστασία του περιβάλλοντος. Δεν μπορούν να δίνονται άκριτα άδειες για μικρά υδροηλεκτρικά, χωρίς να έχουμε συνολική εικόνα των επιπτώσεών τους», υπογραμμίζει ο συντονιστής των δράσεων περιβαλλοντικής προστασίας.

Ειδικό στοίχημα αποτελεί ο Αώος. «Πρόκειται για το μοναδικό ελεύθερο ποτάμι στην Ευρώπη. Σήμερα έχει 260 χλμ. ελεύθερης ροής από την Πίνδο μέχρι τη θάλασσα. Πρέπει να το διατηρήσουμε. Ξεκινάμε από αυτό. Υπάρχει πρόταση για κοινή προστασία σε Ελλάδα και Αλβανία, που ονομάζεται Βιόσα», λέει στην «Κ» ο Αλέξης Κατσαρός, διευθυντής του Medina. Η Αλβανία μάλιστα έχει κηρύξει τον Βιόσα Εθνικό Πάρκο – Ελεύθερο Ποτάμι. «Δεν πάμε να απομακρύνουμε κάτι χρήσιμο για την τοπική κοινωνία, με την οποία θέλουμε να συνεργαστούμε. Δεν κάνουμε σχεδιασμό από τα γραφεία, αλλά στο πεδίο, συζητώντας με τις τοπικές κοινότητες», συμπληρώνει ο κ. Κατσαρός.

Ανεπαρκής προστασία

Η κατάσταση γύρω από τον Αώο όμως μόνο ανέφελη δεν είναι. Αν και έχουν κηρυχθεί από το υπουργείο Περιβάλλοντος δύο περιοχές Προστατευόμενου Τοπίου και Προστατευόμενου Φυσικού Σχηματισμού, που δείχνουν την περιβαλλοντική αξία της περιοχής, δεν έχει εκδοθεί η υπουργική απόφαση, η οποία θα θέτει όρους και περιορισμούς. Eτσι ο χαρακτηρισμός μένει «επί της ουσίας ανεπαρκής, αφήνοντας τον αναλλοίωτο χαρακτήρα και την οικολογική ακεραιότητα της περιοχής έκθετα σε ανθρωπογενείς παρεμβάσεις υποβάθμισης», σημειώνει η Medina. Χαρακτηριστικό: O συνολικός αριθμός των μικρών υδροηλεκτρικών εγκαταστάσεων στη λεκάνη απορροής Αώου, που βρίσκονται σήμερα σε διαφορετικά στάδια αδειοδότησης, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΡΑΕ, είναι 51(!), εκ των οποίων τέσσερα έχουν λάβει άδεια λειτουργίας και ένα άδεια εγκατάστασης. Στο τελευταίο ελεύθερο ποτάμι της Ευρώπης…

Από τον Γιάννη Ελαφρό
πηγή news.b2green.gr

Η πράξη συγκρότησης της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ), με την οποία εξειδικεύεται και αποτυπώνεται σε χάρτη ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) της χώρας, εκδόθηκε σήμερα με πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών και τα συναρμόδια Υπουργεία.

Πρόκειται για μία σημαντική πρωτοβουλία, καθώς για πρώτη φορά η χώρα μας θέτει τους κανόνες για την οργάνωση του θαλάσσιου χώρου. Ο ΘΧΣ συνιστά ένα ολιστικό χωροταξικό πλαίσιο και αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή ανάπτυξη γαλάζιας και κυκλικής οικονομίας, αποτυπώνοντας με ευκρίνεια τις ανθρώπινες δραστηριότητες που μπορούν να πραγματοποιούνται σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας μας, με σεβασμό στην αδήριτη ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος.

Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε κατά την εκπόνηση της ΕΧΣΘΧ συνέθεσε συχνά αντικρουόμενες κοινωνικές, οικονομικές, ενεργειακές και περιβαλλοντικές παραμέτρους, προκειμένου να υπηρετήσει μια σειρά αλληλένδετους στόχους, όπως η κλιματική ανθεκτικότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, η προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και ιδιαίτερα των ενάλιων αρχαιοτήτων, η βελτίωση και προστασία των θαλασσίων μεταφορών, η εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της χώρας, η ιχθυοκαλλιέργεια και η ενίσχυση των διασυνοριακών έργων κοινού ενδιαφέροντος. Ο ΘΧΣ λαμβάνει υπόψη τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ χερσαίων και θαλάσσιων δραστηριοτήτων και αποδίδει έμφαση στη διαβούλευση και συνδιαμόρφωση των προτεραιοτήτων ανά περιφέρεια, μέσα από τη συγκρότηση Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων.

Με τον ΘΧΣ και την ΕΧΣΘΧ, η Ελληνική Πολιτεία για πρώτη φορά οριοθετεί λεπτομερείς χρήσεις των θαλασσίων ζωνών της, υλοποιώντας την υποχρέωση που απορρέει από την Οδηγία 2014/89/ΕΕ και ασκώντας τα δικαιώματα που πηγάζουν από  το Διεθνές Δίκαιο.

Οι Υπουργοί

Εξωτερικών
Γιώργος Γεραπετρίτης

Περιβάλλοντος και Ενέργειας
Σταύρος Παπασταύρου

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ

1. Τι είναι ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός;

 Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) αποτυπώνει τις ανθρώπινες δραστηριότητες σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας μας, με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος σ’ αυτές.

Ταυτόχρονα, προσδιορίζει τη συμβατότητα και την παράλληλη ανάπτυξη των δραστηριοτήτων αυτών, με γνώμονα πάντοτε τη βιώσιμη ανάπτυξη των θαλασσίων περιοχών και την αξιοποίηση των θαλασσίων πόρων. Το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού καθορίστηκε σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, ιδίως δε με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

 Η διαδικασία αυτή προβλέπεται στην οδηγία 2014/89/ΕΕ και εκπληρώνεται, με αυτόν τον τρόπο, η ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας μας. Η ορθή μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και τη διατήρηση υγιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η οδηγία αυτή δεν θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία των κρατών μελών επί των θαλάσσιων υδάτων, τα οποία απορρέουν από τις σχετικές διατάξεις του διεθνούς δικαίου, ιδίως δε από την UNCLOS.

2. Ποιος είναι ο στόχος του;

Η οργάνωση του θαλάσσιου χώρου, η ομαλή αλληλεπίδραση χερσαίων και θαλάσσιων δραστηριοτήτων, με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Κατά την εκπόνηση του ΘΧΣ θα ληφθούν υπόψη κοινωνικές, οικονομικές, ενεργειακές και περιβαλλοντικές παράμετροι, για δραστηριότητες όπως:

–        η προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής -μεταξύ άλλων- δια του ορισμού θαλάσσιων πάρκων,

–        η διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και ιδιαίτερα των ενάλιων αρχαιοτήτων,

–        η βελτίωση και προστασία των θαλασσίων μεταφορών,

–        η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη,

–        η εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της χώρας και ιδιαίτερα των δυνητικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου αλλά και των υπεράκτιων αιολικών μας πάρκων,

–        η ιχθυοκαλλιέργεια,

–        η ενίσχυση των διασυνοριακών υποδομών κοινού ενδιαφέροντος με άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της άμεσης περιφέρειάς της.

Με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, δίνεται η δυνατότητα μίας συντεταγμένης -και όχι αποσπασματικής- οριοθέτησης ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Η ορθή μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, τη βιώσιμη χρήση των θαλάσσιων πόρων και τη διατήρηση υγιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Σε συνέχεια των στρατηγικών προτεραιοτήτων που έθεσε ο Πρωθυπουργός στο 9ο «Our Ocean Conference», ο Σχεδιασμός αποτελεί μέρος μιας ολιστικής πολιτικής χωροταξικού σχεδιασμού της χώρας σε θάλασσα και στεριά, που προοδευτικά υλοποιείται από την ελληνική Κυβέρνηση.

3. Γιατί κατατίθεται τώρα ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός;

Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός αποτελεί έναν Οδικό Χάρτη αξιοποίησης των θαλασσίων πόρων μας. Συνεπώς, η σχεδίασή του αποτέλεσε αντικείμενο μακράς διαβούλευσης με συναρμόδια Υπουργεία, φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και με τις τοπικές κοινωνίες. Ο ΘΧΣ αποκτά ακόμα μεγαλύτερη αξία, αν συνυπολογιστεί ότι η χώρα μας διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα περισσότερα καταγεγραμμένα νησιά.

4. Γιατί χωρίστηκε ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός σε 4 χωρικές ενότητες;

Γιατί, με αυτόν τον τρόπο, απεικονίζεται η διοικητική διάρθρωση των αντίστοιχων Περιφερειών. Θα ακολουθήσει η έκδοση των αντίστοιχων θαλάσσιων χωροταξικών πλαισίων, όπως συνέβη και με τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια (12 από τα συνολικά 13 έχουν ήδη δημοσιευθεί, ενώ δρομολογείται και το 13ο).

5. Πού δημοσιεύεται ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός; Πώς θα ενημερωθούν οι πολίτες;

Δημοσιεύεται σε ΦΕΚ, όπως προβλέπεται στην Ελλάδα, ενημερώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και αναρτάται στις σχετικές διαδικτυακές πλατφόρμες της. Παράλληλα θα υπάρξουν και δράσεις ενημέρωσης από το ΥΠΕΝ.

6. Έχει γεωπολιτική σημασία ο ΘΧΣ;

Το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού καθορίστηκε σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία της Ένωσης και με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, ιδίως, δε, με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Είναι η πρώτη φορά που αποτυπώνονται σε επίσημο ρυθμιστικό κείμενο της ΕΕ τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δηλαδή πλήρης επήρεια της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών.

Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός υλοποιεί μία σειρά από ευρωπαϊκές στρατηγικές και αποτελεί τμήμα του ευρωπαϊκού κεκτημένου.

Αλλαγές μεγάλης κλίμακας επιφέρει το νέο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Ανωνύμων Εταιρειών Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία (Α.Ε.Ε.Α.Π.), με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας, της αποδοτικότητας και της εποπτείας του κλάδου, που ψηφίστηκε από την βουλή.

Το νέο πλαίσιο εισάγει υποχρεώσεις όπως το ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο των €40 εκατ. από τα €25 εκατ. που ίσχυαν στο παρελθόν και αυστηρά κριτήρια καταλληλότητας για τα διοικητικά στελέχη. Δίνεται πλέον περιθώριο έως 2 έτη για εισαγωγή των μετοχών σε ρυθμιζόμενη αγορά, με δυνατότητα μονομερούς παράτασης ενός ακόμη έτους (36 μήνες συνολικά) από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, αν συντρέχουν σοβαροί λόγοι.

Παράλληλα, επιβάλλεται η διανομή τουλάχιστον του 50% των καθαρών κερδών ως μέρισμα, ενώ καθιερώνονται φοροαπαλλαγές για εισφορές σε είδος και μεταβιβάσεις ακινήτων, υπό προϋποθέσεις. Τέλος, θεσπίζεται ειδικός φόρος 10% επί του επιτοκίου παρέμβασης της ΕΚΤ, προσαυξημένου κατά 1%.

Πλαίσιο επενδύσεων και περιορισμοί

Οι Α.Ε.Ε.Α.Π. αποκτούν πλέον τη δυνατότητα επενδύσεων:

Άμεσα ή έμμεσα μέσω θυγατρικών και Οργανισμών Συλλογικών Επενδύσεων (Ο.Σ.Ε.Κ.Α. ή Ο.Ε.Ε.) που επενδύουν κατά 70% τουλάχιστον σε ακίνητη περιουσία.

Σε ακίνητα στην Ελλάδα, σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. ή του ΕΟΧ και – με περιορισμό 20% – σε τρίτες χώρες.

Μέσω συμμετοχής σε Σ.Δ.Ι.Τ., σε εταιρείες ειδικού σκοπού.

Επιπλέον δίνεται η δυνατότητα συμμετοχής σε εταιρείες Παροχής Υπηρεσιών:

Μεγάλης συμμετοχής (≥10%) σε εταιρείες ακινήτων, με την προϋπόθεση συμμετοχής στο Δ.Σ.

Μικρής συμμετοχής (έως 10%), με περιορισμό στο 5% του χαρτοφυλακίου.

Συμμετοχής (≥20%) σε εταιρείες παροχής υπηρεσιών που εξυπηρετούν ακίνητα των Α.Ε.Ε.Α.Π. ή θυγατρικών.

Το νομοθετικό πλαίσιο ορίζει ότι τουλάχιστον το 70% του συνολικού χαρτοφυλακίου πρέπει να επενδύεται σε επιλέξιμες επενδύσεις υπό έλεγχο της Α.Ε.Ε.Α.Π., ενώ καμία μεμονωμένη επένδυση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1/3 του χαρτοφυλακίου. 

Επιπλέον, περιορίζονται οι επενδύσεις με ψιλή κυριότητα ή επικαρπία στο 20% ενώ οι κεφαλαιουχικές δαπάνες (capex) για την ανάπτυξη της ακίνητης περιουσίας δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν στο σύνολό τους το 40% του συνόλου των επενδύσεων του ομίλου της Α.Ε.Ε.Α.Π. σε ακίνητη περιουσία, όπως αποτυπώνεται στην τελευταία δημοσιευμένη εξαμηνιαία κατάσταση επενδύσεων και διαμορφώνεται μετά από την ολοκλήρωση των εργασιών ανάπτυξης.

Μετά από την πάροδο τριών ετών από τη σύσταση της Α.Ε.Ε.Α.Π. ή κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησής της για εισαγωγή των μετοχών της σε ρυθμιζόμενη αγορά, το προγενέστερο μετοχικό κεφάλαιο της Α.Ε.Ε.Α.Π. πρέπει να έχει επενδυθεί άμεσα ή έμμεσα σε ακίνητη περιουσία σε ποσοστό τουλάχιστον 50%.

Ανάπτυξη Πράσινης Ενέργειας και Ενεργειακή Αυτονομία

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στις Α.Ε.Ε.Α.Π. να δραστηριοποιούνται στην κατασκευή και λειτουργία σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.), για ιδιοκατανάλωση ή αυτοκατανάλωση των ίδιων και των χρηστών των ακινήτων τους. Η συνολική ισχύς δεν πρέπει να υπερβαίνει τη συμφωνημένη ισχύ των ακινήτων.

Διαχείριση Προσωρινών Διαθεσίμων

• Μέχρι να υλοποιηθούν οι επενδύσεις, τα κεφάλαια μπορούν να τοποθετούνται σε

• Τραπεζικές καταθέσεις στην Ε.Ε.,

• Μέσα χρηματαγοράς και Αμοιβαία Κεφάλαια Χρηματαγοράς (Α.Κ.Χ.Α.),

• Κρατικά ομόλογα διάρκειας έως 1 έτος.

Διαφάνεια, Εποπτεία και Φορολογική Πολιτική

Οι Α.Ε.Ε.Α.Π. υποχρεούνται σε σύνταξη εξαμηνιαίων και ετήσιων οικονομικών καταστάσεων βάσει Διεθνών Λογιστικών Προτύπων, με επανεκτίμηση των επενδύσεων από ανεξάρτητο εκτιμητή. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διαφάνεια στις συναλλαγές με συνδεδεμένα πρόσωπα και στην υποχρέωση δήλωσης περιουσιακής κατάστασης, όπως προβλέπεται από τον ν. 5026/2023.

Το νέο φορολογικό καθεστώς προβλέπει:

Απαλλαγή από φόρο μεταβίβασης και άλλες επιβαρύνσεις για πράξεις απόκτησης ακινήτων. Οι Α.Ε.Ε.Α.Π. καταβάλλουν φόρο επί του μέσου όρου των επενδύσεών τους, πλέον των διαθεσίμων, σε τρέχουσες τιμές, όπως απεικονίζονται στις εξαμηνιαίες καταστάσεις επενδύσεων, ο συντελεστής του οποίου ορίζεται σε 10% επί του εκάστοτε ισχύοντος επιτοκίου παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (Επιτοκίου Αναφοράς) προσαυξανόμενου κατά 1 ποσοστιαία μονάδα

Αυστηροί Εποπτικοί Μηχανισμοί

Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ενισχύεται με αυξημένες αρμοδιότητες και τη δυνατότητα επιβολής προστίμων που φτάνουν τα 3 εκατ. ευρώ ανάλογα με τη βαρύτητα των παραβάσεων.

πηγή ered.gr

Ακριβότερα αλλά περιζήτητα είναι τα νεόδμητα ακίνητα. Η οικοδομή βρίσκεται σε άνοδο, όμως οι νέες κατοικίες είναι πολύ λίγες για να καλύψουν τη ζήτηση, εκτοξεύοντας τις τιμές κοντά σε επίπεδα-ρεκόρ.

Από τα μέσα του 2018 και μετά η σταθερή ανοδική πορεία των τιμών ακινήτων προκαλεί προβληματισμό. Αφενός εκτοξεύει στα ύψη τα ενοίκια και αφετέρου διευρύνεται η διαφορά των τιμών αγορά των ακινήτων με τις αντικειμενικές αξίες.

Τα ακίνητα

Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) τα νεόδμητα διαμερίσματα σημείωσαν αύξηση τιμών κατά 9,1% το τέταρτο τρίμηνο, έναντι αύξησης 4,9% των παλιών, ενώ συνολικά το 2024, ο μέσος ρυθμός αύξησης των τιμών διαμορφώθηκε σε 10,1% για τα νέα διαμερίσματα (από 12,9% το 2023) και σε 7,8% για τα παλιότερα διαμερίσματα, από 14,5% που ήταν ο αντίστοιχος ρυθμός το 2023.

Το δ΄ τρίμηνο του 2024, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής των τιμών των διαμερισμάτων για το σύνολο της χώρας διαμορφώθηκε στο 6,6%. Με βάση την παλαιότητα ακινήτου, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής των τιμών των νέων διαμερισμάτων διαμορφώθηκε στο 9,1% και των παλαιών στο 4,9%.

Με βάση τη γεωγραφική θέση, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής των τιμών των διαμερισμάτων διαμορφώθηκε σε 6,2% στην Αθήνα, 8,2% στη Θεσσαλονίκη, 4,6% στις άλλες μεγάλες πόλεις και 8,7% στις λοιπές περιοχές της χώρας.

Η οικοδομή

Χωρίς «φρένο» συνεχίζουν να αυξάνονται οι τιμές των οικοδομικών υλικών. Τον Φεβρουάριο σημειώθηκαν νέες ανατιμήσεις κατά 4% σημειώθηκαν στα οικοδομικά υλικά συνολικά, καθώς, για έναν ακόμη μήνα οι τιμές μειώθηκαν μόνο στο πετρέλαιο κίνησης.

Η αύξηση καθιστά ακόμα ακριβότερη την κατασκευή νέων κατοικιών αλλά και τις ανακαινίσεις παλαιότερων, γεγονός που ανεβάζει τις τιμές και κάνει άπιαστο όνειρο την αγορά κατοικίας για τον μέσο Έλληνα.

Ειδικότερα, οι τιμές συνέχισαν να κινούνται ανοδικά σε 17 κατηγορίες: 

1. Πλαστικούς σωλήνες (9%)

2. Θερμαντικά σώματα (8,8%)

3. Αγωγούς χάλκινους (8,5%)

4. Τούβλα (7%)

5. Ηλεκτρική ενέργεια (6,7%)

6. Διακόπτες (5,9%)

7. Έτοιμο σκυρόδεμα (5,2%)

8. Σωλήνες πλαστικούς, συνθετικούς, ινοτσιμέντου (4,9%)

9. Παρκέτα (4,6%)

10. Πλακίδια γενικά- δαπέδου, τοίχου (4,5%)

11. Πλαστικό, ακρυλικό, νερού (4,4%)

12. Κουφώματα αλουμινίου (4,3%)

13. Ενισχυτικά κονιαμάτων και έτοιμου σκυροδέματος (4,1%)

14. Τσιμέντο (3,7%)

15. Μαρμαρόπλακες (3,6%)

16. Ηλιακούς θερμοσίφωνες (3,6%

17. Σίδηρο οπλισμού (1%)

Αντίθετα, στο Πετρέλαιο κίνησης (Diesel) η τιμή μειώθηκε κατά 5,2%.

Όπως ανακοίνωσε η ΕΛΣΤΑΤ, ο γενικός δείκτης τιμών υλικών κατασκευής νέων κτιρίων κατοικιών παρουσίασε αύξηση κατά 4% τον Φεβρουάριο 2025 σε σύγκριση με τον αντίστοιχο δείκτη του Φεβρουαρίου 2024, έναντι αύξησης 5,9% που σημειώθηκε κατά τη σύγκριση των αντίστοιχων δεικτών το 2024 με το 2023.

Παράλληλα, ο γενικός δείκτης παρουσίασε αύξηση 0,2% τον Φεβρουάριο 2025 σε σύγκριση με τον δείκτη του Ιανουαρίου 2025, έναντι αύξησης 0,6% που σημειώθηκε κατά τη σύγκριση των αντίστοιχων μηνών το 2024. 

Για τους ανθρώπους της αγοράς ακινήτων, οι τιμές δεν αναμένεται να αποκλιμακωθούν σύντομα, ενώ σημειώνουν πως, λόγω της δυσκολίας δανειοδότησης από το τραπεζικό σύστημα, πολλοί προϋπολογισμοί αναπροσαρμόζονται προς τα πάνω κατά τη διάρκεια της κατασκευής.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν στα αρχικά σχέδια της οικοδομής αποκλίνουν σημαντικά από τις τιμές που ισχύουν κατά την πορεία της κατασκευής, εξαιτίας των αυξήσεων. Επίσης, επισημαίνουν τη δυσκολία εξεύρεσης εξειδικευμένου προσωπικού στα τεχνικά επαγγέλματα που σχετίζονται με την οικοδομή, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση των αμοιβών σε ορισμένες ειδικότητες.

πηγή ot.gr

Ξεπέρασαν το 1 δισ. ευρώ οι συνολικές επενδύσεις των ξενοδοχείων για το 2024, ποσό το οποίο αντιστοιχεί στο 9% του τζίρου τους.

Από το συνολικό ποσό των επενδύσεων (που διαμορφώθηκε σε 1.028.581.504 ευρώ) 200 εκατομμύρια ευρώ επενδύθηκαν σε δράσεις βιωσιμότητας, σύμφωνα με τα αποτελέσματα ετήσιας έρευνας για τον Ξενοδοχειακό Κλάδο 2024, την οποία πραγματοποίησε το ΙΤΕΠ για λογαριασμό του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου της Ελλάδος (ΞΕΕ) και παρουσιάστηκε σήμερα κατά τη διάρκεια συνέντευξης τύπου. Σημειώνεται ότι το ποσοστό των επενδύσεων σε δράσεις βιωσιμότητας παρουσίασε σημαντική αύξηση το 2024, φτάνοντας περίπου το 19% του συνόλου των επενδύσεων, σε σύγκριση με 13,3% το 2023.

«Η έρευνά μας, επιβεβαιώνει πως ο ξενοδοχειακός κλάδος εμφανίζει μια αξιοσημείωτη δυναμική με θετικό αναπτυξιακό αποτύπωμα. Με τις κατάλληλες πολιτικές πρέπει να προστατευτούν και να ενισχυθούν τα ελληνικά ξενοδοχεία καθώς αποτελούν σταθερό πυλώνα οικονομικής και κοινωνικής προόδου σε όλη την Ελλάδα και έχουν τις δυνατότητες να προσφέρουν ακόμη περισσότερα» ανέφερε ο πρόεδρος του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου της Ελλάδος, Αλέξανδρος Βασιλικός.

Η ίδια έρευνα καταδεικνύει σταθεροποίηση της τουριστικής κίνησης κατά τους μήνες υψηλής ζήτησης με την πληρότητα και τις τιμές να παραμένουν σε σταθερά επίπεδα σε σχέση με πέρυσι, ενώ υπάρχει σαφής τάση ενίσχυσης τους μήνες εκτός αιχμής, η οποία αποτυπώνεται με την αύξηση της πληρότητας και της τιμής στα ξενοδοχεία συνεχούς λειτουργίας.

Αναφορικά με τον τζίρο των ξενοδοχείων το 2024 ανήλθε στα 11,5 δισ. ευρώ, αυξημένος κατά 8,8% σε σχέση με το 2023. Τα ξενοδοχεία 1*-3*, που αποτελούν το 74% των ξενοδοχείων, κατέγραψαν αύξηση του τζίρου τους κατά 5% το 2024 σε σχέση με το 2023. Τα ξενοδοχεία 4*-5* κατέγραψαν αύξηση του τζίρου τους κατά 10% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα ποσοστό 80% περίπου των εσόδων των ξενοδοχείων προέρχονται από διανυκτερεύσεις.

Η συνολική συμβολή (άμεση και έμμεση) στο παραγόμενο προϊόν της ελληνικής οικονομίας φτάνει στα 17.814,9 εκατ. ευρώ και ανέρχεται στο 5,9% του ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας, έναντι του 4,8% το 2023.

Ο ξενοδοχειακός κλάδος για το 2024 υποστήριξε συνολικά (άμεσα και έμμεσα) πάνω από 340.000 θέσεις απασχόλησης. Από αυτές περίπου οι 143.000 θέσεις συνιστούν έμμεσες θέσεις που δημιουργήθηκαν σε άλλους κλάδους.

Επίσης, ο ξενοδοχειακός κλάδος εκτιμάται ότι συνέβαλε στη βελτίωση του εξωτερικού ισοζυγίου της ελληνικής οικονομίας κατά περίπου 7,9 δισ. ευρώ.

Σημειώνεται επίσης, πως την τελευταία δεκαετία ο αριθμός των ξενοδοχειακών μονάδων αυξήθηκε μόλις κατά 4% και των δωματίων κατά 11%, όπου μάλιστα διαπιστώνεται η ποιοτική αναβάθμιση του ξενοδοχειακού δυναμικού της χώρας, γεγονός που αποδεικνύει πως δεν είναι τα ξενοδοχεία αυτά που ευθύνονται για φαινόμενα υπερσυγκέντρωσης τουριστικών ροών σε συγκεκριμένους τουρισμούς.

Το μέσο ποσοστό αλλοδαπών τουριστών στα ελληνικά ξενοδοχεία το 2024, ήταν 69,2% στα ίδια περίπου επίπεδα με τα προηγούμενα χρόνια. Την ίδια ώρα πάνω από το 1/3 περίπου των πελατών των ξενοδοχείων προέρχεται από τους Online Travel Agents (OTAs).

Αναφορικά με τα συμβόλαια του 2025, από την έρευνα προκύπτει ότι τα μισά ξενοδοχεία έχουν υπογράψει συμβόλαια για το 2025, στα ίδια επίπεδα με το 2024. Το ποσοστό των ξενοδοχείων εποχικής λειτουργίας που έχει υπογράψει συμβόλαια για το 2025 ανέρχεται στο 60% (2024: 55%). Από αυτά το 41% (2024: 72%) έχει υπογράψει συμβόλαια με τιμές αυξημένες κατά 8%, όπως και πέρυσι. Από τα ξενοδοχεία εποχικής λειτουργίας που έχουν υπογράψει συμβόλαια για το 2025, το 34% έχει υπογράψει συμβόλαια τύπου Commitment δεσμεύοντας το 56% των δωματίων τους, όπως και πέρυσι.

Εστιάζοντας στις σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι ξενοδόχοι το 2024 η έρευνα καταδεικνύει ότι σε αυτές περιλαμβάνονται η εύρεση προσωπικού, και το κόστος της ενέργειας ενώ ανησυχία εξακολουθεί να προκαλεί: το λειτουργικό κόστος, η μειωμένη πληρότητα εκτός των μηνών αιχμής, η έλλειψη εργαζομένων και ο ανταγωνισμός από τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ